Gdy ktoś pyta, kto jest autorem książki „Opowieści z Narnii”, odpowiedź brzmi: Clive Staples Lewis, znany jako C.S. Lewis. Wyjaśniam także, dlaczego mówi się o książce, choć chodzi o siedmiotomowy cykl, przedstawiam kolejność części i podpowiadam, od którego tomu najlepiej zacząć lekturę.
Najważniejsze fakty o autorze i cyklu
- Autorem „Opowieści z Narnii” jest C.S. Lewis.
- Cykl składa się z 7 tomów.
- Pierwszą wydaną częścią był „Lew, czarownica i stara szafa”.
- Lewis był także filologiem, wykładowcą i znawcą literatury średniowiecznej.
- Na pierwszy kontakt z Narnią najlepiej wybrać kolejność publikacji.
Autorem „Opowieści z Narnii” był C.S. Lewis
Pełne imię i nazwisko autora brzmi Clive Staples Lewis. Pisarz publikował pod inicjałami C.S. Lewis, dlatego właśnie tak najczęściej pojawia się na okładkach polskich i zagranicznych wydań.
Lewis urodził się w 1898 roku w Belfaście, a zmarł w 1963 roku w Oksfordzie. Był nie tylko twórcą literatury fantastycznej, lecz także filologiem, wykładowcą i badaczem literatury średniowiecznej. Ta wiedza mocno wpłynęła na jego sposób budowania świata, symboli i opowieści o walce dobra ze złem.
Czasem autorstwo Narnii przypisuje się J.R.R. Tolkienowi, ponieważ obaj pisarze byli przyjaciółmi i należeli do tego samego oksfordzkiego kręgu literackiego. To jednak Lewis napisał cały cykl, natomiast Tolkien jest autorem między innymi „Hobbita” i „Władcy Pierścieni”.
To nie jedna powieść, lecz siedmiotomowy cykl
„Opowieści z Narnii” to wspólna nazwa dla siedmiu powieści fantasy. Poszczególne tomy łączy świat Narnii, postać Aslana oraz motyw bohaterów przybywających z naszego świata, ale każda część ma własną fabułę i odmienny klimat.
| Kolejność wydania | Tytuł | Rok pierwszej publikacji |
|---|---|---|
| 1 | Lew, czarownica i stara szafa | 1950 |
| 2 | Książę Kaspian | 1951 |
| 3 | Podróż „Wędrowca do Świtu” | 1952 |
| 4 | Srebrne krzesło | 1953 |
| 5 | Koń i jego chłopiec | 1954 |
| 6 | Siostrzeniec czarodzieja | 1955 |
| 7 | Ostatnia bitwa | 1956 |
Pierwszy tom powstał jako samodzielna opowieść, ale z czasem Lewis rozbudował ją w większy cykl. Dlatego „Opowieści z Narnii” najlepiej traktować nie jako jedną książkę, lecz jako zamkniętą serię siedmiu powieści.
Od którego tomu zacząć czytanie
Istnieją dwa popularne porządki lektury. Można czytać książki według daty wydania albo zgodnie z chronologią wydarzeń w świecie Narnii. Różnica jest istotna, ponieważ „Siostrzeniec czarodzieja” ukazał się jako szósty tom, choć opowiada o początkach Narnii.
- Kolejność wydania zaczyna się od „Lwa, czarownicy i starej szafy”. To mój wybór dla osób, które poznają cykl po raz pierwszy, ponieważ właśnie tak czytelnicy odkrywali Narnię razem z autorem.
- Kolejność chronologiczna zaczyna się od „Siostrzeńca czarodzieja”. Sprawdza się przede wszystkim podczas powtórnej lektury, gdy znamy już główne postacie i zasady rządzące światem.
W pierwszym czytaniu chronologia wydarzeń może odebrać trochę tajemnicy. „Lew, czarownica i stara szafa” wprowadza Narnię stopniowo, przez doświadczenie Łucji, Edmunda, Zuzanny i Piotra. Dzięki temu czytelnik poznaje ten świat razem z bohaterami, a nie z wyprzedzeniem.
C.S. Lewis był autorem mocno osadzonym w kulturze chrześcijańskiej, mitologii i tradycji europejskiej. W Narnii wykorzystał te inspiracje, ale nie stworzył prostego literackiego szyfru, w którym każda postać ma tylko jeden odpowiednik. Aslan jest symbolem dobra, ofiary i odkupienia, lecz pozostaje również samodzielną postacią fantastycznej opowieści.
Największą siłą cyklu jest połączenie przygody z tematami, które nie tracą znaczenia wraz z wiekiem. Lewis pisał o lojalności, strachu, zdradzie, odpowiedzialności i dojrzewaniu. Z mojego punktu widzenia właśnie ta podwójna warstwa sprawia, że książki można czytać jako literaturę dziecięcą, a później odkrywać w nich znacznie więcej.
Ważną rolę odgrywa także wyobraźnia autora. Mówiące zwierzęta, fauny, centaury, czarownice i pradawne stworzenia nie są wyłącznie dekoracją. Każdy z tych elementów pomaga Lewisowi pokazać, jak bohaterowie reagują na pokusę, władzę albo konieczność podjęcia trudnej decyzji.
Co jeszcze często myli czytelników
Najczęstsze nieporozumienie polega na utożsamianiu filmu z książką. Ekranizacje przedstawiają wybrane tomy cyklu, ale ich autorstwo nadal należy do C.S. Lewisa. Film może skracać wydarzenia, zmieniać kolejność scen albo mocniej eksponować wybrane postacie, dlatego nie zastępuje lektury.
Drugie nieporozumienie wynika z numeracji. Współczesne wydania często ustawiają tomy według chronologii wydarzeń, więc „Siostrzeniec czarodzieja” może być oznaczony numerem pierwszym. Nie oznacza to, że był pierwszą książką opublikowaną przez Lewisa.
Trzeba też odróżnić autora od tłumacza, ilustratora i twórców adaptacji. W polskim wydaniu nazwiska tych osób mogą pojawić się na stronie redakcyjnej lub okładce, ale twórcą oryginalnego cyklu pozostaje C.S. Lewis.
Najprostsza odpowiedź, którą warto zapamiętać
Jeśli potrzebujesz krótkiej odpowiedzi, wystarczy powiedzieć, że „Opowieści z Narnii” napisał C.S. Lewis. To siedmiotomowy cykl fantasy, którego pierwszą wydaną częścią był „Lew, czarownica i stara szafa”.
Do pierwszej lektury polecam kolejność publikacji, a dopiero później chronologię wydarzeń. Taki układ pozwala najpełniej poczuć, jak Lewis stopniowo odsłaniał przed czytelnikami świat Narnii.
