Na pytanie, kto jest autorem książki Pinokio, odpowiedź brzmi krótko: Carlo Collodi. Za tym nazwiskiem krył się włoski pisarz i dziennikarz Carlo Lorenzini, a sama opowieść o drewnianym pajacyku ma dłuższą i ciekawszą historię, niż sugerują popularne ekranizacje.
Najważniejsze fakty o autorze Pinokia
- Autorem „Pinokia” jest włoski pisarz Carlo Collodi.
- Carlo Collodi to pseudonim Carla Lorenziniego, żyjącego w latach 1826-1890.
- Oryginalny tytuł książki brzmi „Le avventure di Pinocchio”.
- Historia była najpierw publikowana w odcinkach, a jako książka ukazała się w 1883 roku.
- Filmy, skrócone wydania i ilustracje są adaptacjami, ale nie zmieniają autorstwa oryginału.
Autorem Pinokia jest Carlo Collodi
Carlo Collodi to artystyczny pseudonim Carla Lorenziniego, włoskiego pisarza, dziennikarza i publicysty. Urodził się we Florencji w 1826 roku, a zmarł w 1890 roku. Choć pisał również teksty dla dorosłych, światową sławę przyniosła mu przede wszystkim opowieść o pajacyku, który marzył o tym, by stać się prawdziwym chłopcem.
Pseudonim Collodi pochodzi od nazwy toskańskiej miejscowości związanej z rodziną pisarza. To właśnie pod tym nazwiskiem Lorenzini publikował swoje utwory i pod nim zapisał się w historii literatury. W praktyce oznacza to, że Carlo Collodi i Carlo Lorenzini to ta sama osoba, a nie dwóch różnych twórców.
Moim zdaniem to rozróżnienie jest ważne, bo w polskich wydaniach najczęściej widzimy wyłącznie nazwisko Collodi. Czytelnik może więc znać autora jako Carlo Collodiego, nie wiedząc, że ma do czynienia z pseudonimem literackim.
Od opowieści w gazecie do książki
Historia Pinokia nie od razu powstała jako zamknięta powieść. Collodi publikował ją początkowo w odcinkach we włoskim czasopiśmie dla dzieci. Pierwsze fragmenty ukazały się w 1881 roku pod tytułem „Storia di un burattino”, czyli „Historia pajacyka”.
Dopiero później opowieść została rozwinięta i wydana w formie książkowej jako „Le avventure di Pinocchio. Storia di un burattino”. Zebrane wydanie pojawiło się w 1883 roku. Ta różnica dat wyjaśnia, dlaczego w opisach książki można spotkać zarówno rok 1881, jak i 1883.
Oryginalna wersja liczyła 36 rozdziałów i była bardziej niepokojąca niż wiele współczesnych, skróconych wydań dla dzieci. Collodi łączył humor, fantastykę i przygodę z ostrą lekcją odpowiedzialności. Pinokio często ponosił konsekwencje własnej lekkomyślności, a świat przedstawiony nie zawsze był łagodny.
Dlaczego autor bywa mylony z twórcami ekranizacji
Największe zamieszanie wynika z ogromnej popularności filmów, przedstawień i książkowych przeróbek. Wiele osób poznaje tę historię najpierw dzięki animacji Disneya albo współczesnym ilustracjom, dlatego autor ekranizacji zaczyna być kojarzony z autorem pierwowzoru. Tymczasem Carlo Collodi stworzył literackiego Pinokia, a pozostali twórcy jedynie interpretowali jego opowieść.
Adaptacja może zmieniać kolejność wydarzeń, ton historii, wygląd bohaterów, a nawet zakończenie. Niektóre wydania przeznaczone dla najmłodszych skracają też fragmenty uznawane za zbyt mroczne lub trudne. Nadal odnoszą się jednak do dzieła Collodiego, podobnie jak kolejne przekłady na język polski.
Warto odróżnić także autora od ilustratora i tłumacza. Nazwisko na okładce może być większe albo bardziej widoczne, ale o autorstwie tekstu decyduje osoba, która stworzyła oryginalną opowieść. W tym przypadku jest nią Carlo Collodi.
Co wyróżnia książkę Collodiego
„Pinokio” nie jest wyłącznie prostą bajką o kłamstwie i rosnącym nosie. To historia o dojrzewaniu, uczeniu się odpowiedzialności i stopniowym rozumieniu, że wolność bez rozsądku łatwo prowadzi do kłopotów. Drewniany pajacyk nie jest od początku grzecznym bohaterem, dzięki czemu jego przemiana wydaje się bardziej wiarygodna.
W książce mocno wybrzmiewa także temat relacji między dzieckiem a dorosłymi. Gepetto nie pełni jedynie funkcji twórcy Pinokia, lecz staje się jego ojcem i opiekunem. Z kolei Błękitna Wróżka reprezentuje wymagającą, ale troskliwą obecność, która pomaga bohaterowi zrozumieć skutki jego decyzji.
Najbardziej zaskakujące dla współczesnego czytelnika może być to, że oryginał bywa surowszy i bardziej przewrotny niż popularne adaptacje. Collodi nie prowadzi bohatera za rękę. Pozwala mu popełniać błędy, uciekać od obowiązków i wpadać w tarapaty, a dopiero potem pokazuje cenę takiego postępowania.
W mojej ocenie właśnie ta mieszanka fantazji i niewygodnej prawdy sprawia, że książka nadal działa. Pinokio nie jest idealnym wzorem do naśladowania, lecz bohaterem, w którym młody czytelnik może rozpoznać własną impulsywność, ciekawość i niechęć do ograniczeń.
Jak zapamiętać najważniejszą odpowiedź
Najprościej przyjąć, że Carlo Collodi napisał „Pinokia” pod pseudonimem używanym przez Carla Lorenziniego. Jeśli na okładce pojawia się nazwisko tłumacza, ilustratora, adaptatora lub wytwórni filmowej, nie oznacza to zmiany autora oryginalnej historii.
Przy wyborze wydania dobrze sprawdzić, czy jest to pełny przekład, czy skrócona wersja dla dzieci. Pełniejszy tekst pozwala zobaczyć Pinokia nie tylko jako bohatera znanego z ekranu, ale też jako jedną z najbardziej interesujących postaci klasycznej literatury dziecięcej.
