Redaktorzy naczelni: Błażej Jaworski, Maciej Zawadzki

Projekt okładki: Dawid Boldys

Skład formatów mobilnych: Anna Jakubowska

Ilustracje: Marcin Czarnecki, Olga Czarnecka, Marcin Kozierkiewicz, Roman Panasiuk, Alicja Tempłowicz, Joanna Widomska, Izabela Wojciechowska

Korekta: Dagmara Adwentowska

email: magazynhisteria@gmail.com

Prawa autorskie do poszczególnych opowiadań są własnością ich autorów.

Spis treści

Strona redakcyjna

Słowo od redakcji

Wyznania histeryka

Maszynista - Przemysław Pilarek

On - Adam Loraj

Ostatni kolejarz - Marcin Majchrzak

Pierwsza jesień - Jagoda Okuniewicz

Pierwszy pociąg - Paweł Cieliczko

Pole śmierci - Julia Szyda

Stowarzyszenie dziecięce - Adam H.A. Michniewicz

Tradycja rodzinna - Magdalena Maria Kałużyńska

Trzecia piętnaście - Sebastian Bartek

Z tunelu ku światłu - Dagmara Adwentowska

Odkrywca rzeczywistości innego rzędu - dr Eliza Krzyńska-Nawrocka

Ślepy tor - Stefan Grabiński

Witajcie!

Przed Wami listopadowa Histeria. Unosi się nad nią duch polskiego mistrza grozy Stefana Grabińskiego, którego 80. rocznicę śmierci obchodzimy w tym miesiącu.

Gościem Specjalnym siedemnastego numeru jest Magdalena Kałużyńska, która prezentuje na naszych łamach niepublikowane dotąd opowiadanie „Tradycja rodzinna”.

Wśród jedenastu opowiadań znajdziecie trzy finałowe teksty grozy kolejowej z konkursu „Ślepy Tor 2”. Na początek jednak wywiad z Histerykiem Miesiąca – Przemysławem Pilarkiem.

Na koniec – artykuł dr Elizy Krzyńskiej-Nawrockiej pt.: „Odkrywca rzeczywistości innego rzędu” oraz tekst klasyka, czyli „Ślepy tor” Stefana Grabińskiego.

Tyle od nas. Wracamy do prac nad kolejnym numerem. Życzymy strasznej lektury!

B. Jaworski i M. Zawadzki

WYZNANIA HISTERYKA

Przemysław Pilarek – Mam 27 lat, ukończyłem Politologię na Uniwersytecie Śląskim w Katowicach, aktualnie mieszkam i pracuję w Poznaniu. Piszę od wielu lat. Pierwsze opowiadanie grozy popełniłem bodaj w gimnazjum. Mam rozpoczęte dwie powieści i kilka(naście) opowiadań. Potrafię pisać przez osiem godzin bez przerwy, a potem nagle przypomnieć sobie o jedzeniu, piciu i ruchu. Przy życiu podtrzymywany muzyką i kawą.

Skąd pomysł na „Z błękitu w czerń”?

Sam się zastanawiam. Wyszedłem od Lemowskiej koncepcji przypadkowości, ale podążyłem w innym kierunku. Jest gnostycki w pewnym sensie, choć oświecenie nie prowadzi bohaterów do Boga ani do szczęścia. Wręcz przeciwnie. Prawda może nas zniszczyć, jeśli nie jesteśmy na nią gotowi, może nas straszliwie rozczarować. Chciałem napisać o kosmosie, który stanowi zupełną odwrotność naszych oczekiwań. A poza tym bardzo lubię Gene'a Clarka. ;)

Jak wyglądała praca nad tekstem?

Większość tekstu powstała podczas urlopu w około dwa tygodnie. Pisałem przeważnie nocami, faszerując się ambientem i papierosami. Każdy pisarz pracuje samotnie i trochę po omacku, jak człowiek, który wykopuje dół nie wiedząc, co skrywa ziemia. Bardzo dobrze wspominam te ciepłe, wakacyjne noce spędzone w błękitnej poświacie monitora. Duży wkład w ostateczne ukształtowanie utworu wniósł mój przyjaciel Michał Drewalski, oraz czujna ekipa z pessimus.pl. :)

Jakich pisarzy szeroko pojętej grozy cenisz sobie najbardziej?

Kinga. Zaszczepił on we mnie bardzo fajne, pozytywne podejście do literatury i pisarstwa, a potem pojawił się Lovecraft, który wyprowadził mnie w zimne otchłanie kosmosu. Dużo jest klasyki, którą cenię (Blackwood, Bierce, Hodgeson, Grabiński) i niewiele współczesnych dzieł, które do mnie trafiają. Z tych ostatnich mogę wymienić intelektualny horror Ligottiego i niesamowitą, metaforyczną „Za sprawą nocy” Glavinica. Lubię nastrojowe opowieści zmuszające do refleksji. Pewnie dlatego tak bardzo przypadły mi do gustu utwory Wojtka Guni, który ze wszystkich polskich pisarzy tworzy moim zdaniem najlepszą grozę.

Pisanie to hobby czy coś więcej?

Chyba już dawno przekroczyłem granicę pisania dla siebie i dla zabawy. Ukształtowało mnie w równym stopniu, jak ja kształtowałem własny styl przez lata. Tworzymy samotnie, ale rzadko wyłącznie dla siebie. Dzięki pisaniu poznałem wspaniałych ludzi i zawarłem, nomen omen, przyjaźnie rodem z książek. W tym miejscu pisanie przestaje być hobby czy pracą, a staje się składnikiem życia tak ważnym jak miłość, wiara, system wartości etc.

Z czym kojarzy Ci się słowo histeria?

Nie wyobrażam sobie wrzeszczących kobiet ani paniki na ulicach wywołanej zamachem terrorystycznym, raczej szczególny, trudny do uchwycenia stan, w którym czujemy, jak ziemia osypuje się nam spod nóg, choć stoimy prosto, a naszą głowę rozsadza milion myśli. Myślę, że każdy pisarz odczuwa coś w rodzaju histerii, siadając do pracy, albo po jej zakończeniu, czekając na werdykt czytelników.

rys. Joanna Widomska

MASZYNISTA

Przemysław Pilarek

Nazywam się Grzegorz Karski. Jestem człowiekiem samotnym, nie ukrywam, jednak samotność nie skrzywiła mnie, ani nie wypaliła od środka jak wielu innych mężczyzn. Miałem kiedyś kobietę, lecz porzuciła mnie dla kariery w kabarecie. Jak powiedziała na odchodnym, moje życie samo w sobie przypomina kabaret, a ona potrzebuje go wyłącznie na scenie.

Ścieżki kształcenia uczyniły mnie mechanikiem i być może pracą z maszynami zrekompensowałem sobie nadwątlone relacje z innymi ludźmi. Większość życia przepracowałem w ogromnej fabryce, wobec czego czuję się czasem jak niewiele znaczący trybik w systemie tak ogromnym, że niemożliwym do objęcia umysłem.

Fabryka znajduje się daleko za miastem, gdzie wyrasta pośród łąk osnutych oparem mgieł. Codziennie dojeżdżam do niej pociągiem. Przez okna wagonu widzę jej kominy, stromizny i skrzydła wyłaniające się z ciemnej, wilgotnej szarości, niczym ogromny baśniowy pałac, pełen tysięcy komnat i sekretnych przejść między nimi.

Na peron docieram zwykle przed świtem. Powietrze jest zimne, przesycone urokliwym zapachem nocy. Tory połyskują srebrzyście. Skulony na ławce czekam, aż w oddali rozlegnie się gwizdek lokomotywy. Tak jest zazwyczaj... a jednak dziś było inaczej.

Jak co dzień spakowałem się, ubrałem i wyszedłem z domu. Jesienią moje miasto zamiera, kostnieje i nieruchomieje w oczekiwaniu na nadejście zimy. Ulice wyludniają się stopniowo i wkrótce nie sposób napotkać na nich żywego ducha. Pokryte błotem chodniki błyszczą, odbijając światło latarń. Całą drogę od mojego niskiego, parterowego domku na dworzec pokonałem w samotności, a dotarłszy na peron spostrzegłem, że jest całkowicie pusty. Zimny wiatr przetaczał się między filarami podtrzymującymi wiatę. Nikt nie zajmował niskich, drewnianych ławeczek.

Spojrzałem za zegar umieszczony powyżej tablicy z rozkładem jazdy. Byłem daleko przed czasem. O tej porze jednakże przynajmniej kilkanaście innych osób powinno wraz ze mną oczekiwać na przyjazd pociągu. Przeszedłem się wzdłuż krawędzi peronu, spoglądając na szyny. Nic z tego nie rozumiałem. Czemu przyszedłem tu sam, gdzie byli pozostali? Czyżby fabrykę zamknięto przez noc, a kurier z wiadomością nie dotarł tylko do mnie? Bzdura, nasi pracodawcy nie pozwoliliby sobie na przestój w pracy.

I wtedy dotarło do mnie z opóźnieniem: dziś była sobota! To tłumaczyło mały ruch na ulicach i opustoszały o tej porze peron. Przypomniałem sobie, jak wczoraj żegnałem się z kolegami po zakończeniu zmiany, życząc im miłego odpoczynku w dni wolne. Uśmiechnąłem się z powodu własnej głupoty, ale poczułem też ulgę na myśl o powrocie do ciepłego łóżka.

Schodziłem już z peronu na ulicę, kiedy od strony pól nadleciał wysoki, fałszujący gwizd. Odwróciłem się. Czy to wiatr? Żadne przecież pociągi nie przejeżdżają w soboty przez nasze miasteczko. Tory biegną od pobliskiej bocznicy wprost do fabryki i nie prowadzą nigdzie indziej. Jaki był sens puszczania składu w dzień wolny, skoro nikt i tak do niego nie wsiądzie? Dziś fabryka działa na zwolnionych obrotach, doglądana jedynie przez nadzorców o szarych i podłużnych jak nagrobki twarzach. Jednak po chwili gwizd się powtórzył, tym razem wyraźniejszy, a dołączył do niego dźwięk sunącej po torach maszyny. Cofnąłem się na peron. Jakież było moje zdziwienie, kiedy w czarnej, zaciągniętej mgłą dali ujrzałem połyskujące anemicznie światełko! Postanowiłem zaczekać, aby z bliska obejrzeć to widowisko. Wkrótce światełko rozrosło się i podzieliło na trzy oddzielne płomyki, niczym ognie Świętego Elma tańczące nad mokradłami w Noc Przesilenia. Lokomotywa, jakiej nigdy jeszcze nie widziałem, z rykiem wjechała na peron. Była ogromnym, zbudowanym z czarnego metalu potworem na dwunastu kołach. Z jej boków buchały kłęby pary jeszcze bardziej upodabniające ją do jakiegoś mitycznego stworzenia, na przykład smoka, o podłużnym pysku, w którego trzewiach huczy ogień piekielny. Przejechała obok mnie, pchając potężną masę powietrza. Na moment okrył mnie całun pary, a kiedy opadł, ujrzałem przyczepione jeden za drugim wagony pasażerskie. Rozświetlało je złoto-czerwone światło kaganków, w jakiś sposób przyjemne i znajome. Czyż kaganki w moim domu rodzinnym nie jaśniały takim samym blaskiem?

Wówczas w oknie wagonu restauracyjnego ujrzałem kobiecy profil i poczułem, że serce zaczyna mocniej we mnie bić. Ta kobieta, czy to może być moja dawna ukochana? Ta, która przed laty zostawiła mnie i uciekła z tego miasteczka, w którym przyszedłem na świat i w którym najpewniej doczekam kresu swych dni. Moja szkolna miłość.

– Wsiada pan?

Obejrzałem się. Konduktor wyglądał z pociągu przez drewniane, harmonijkowe drzwi. Był wysoki i nieprawdopodobnie szczupły. Granatowy mundur nie tyle leżał na nim, co wisiał. Od grdyki do pasa ciągnął się sznur srebrzystych guziczków marynarki. Buty miał wypolerowane, a czapkę idealnie dopasowaną.

– Co tutaj robicie? – spytałem.

– Mamy postój, a jak pan myśli?

– Tutaj? Przecież mamy sobotę!

– Szanowny panie, my się tutaj zatrzymujemy wyłącznie w soboty! No dalej, wsiada pan, czy nie?

Spojrzałem na stopnie prowadzące do wnętrza wagonu. Poczułem napływające z niego ciepło, zapach kadzidła i dymu papierosowego, usłyszałem gwar rozmów. Padające na peron światło w kolorze bursztynu przypominało dywan. Stanąłem na nim i rzeczywiście poczułem pod stopami miękkość. Konduktor wyjął z kieszeni zegarek kopertowy i przyglądał mu się uważnie.

Jednak to nie jego ponaglenia, a myśl o kobiecie siedzącej pod oknem skłoniła mnie do wejścia. Cóż, najwyżej straszliwie się wygłupię, jeśli to nie będzie ona. Kiedy znalazłem się w środku, konduktor dmuchnął ile sił w srebrny gwizdek, a potem zasunął drzwi od wewnątrz. Lokomotywa ruszyła ze zgrzytem.

– Dokąd jedzie ten pociąg?

Przyglądał mi się badawczo.

– Jak to, nie wie pan, gdzie jedzie pociąg, do którego właśnie pan wsiadł?

Wzruszyłem ramionami, na co on odrzucił głowę do tyłu i roześmiał się w sufit.

– A to dobre! Jak można nie wiedzieć, do jakiego pociągu się wsiadło! A wiesz pan przynajmniej, jak się nazywasz?

Zanim zdążyłem odpowiedzieć konduktor odwrócił się, i zaśmiewając, zniknął za drzwiami następnego wagonu. Nie pozostało mi nic innego, jak udać się w przeciwnym kierunku. Wagon restauracyjny wypełniał zapach potraw oraz łagodny aromat kosztownego tytoniu. Złociste, przyjemne światło biło z ustawionych na stolikach lampek. Na ściankach podskakiwały cienie podróżnych. Za oknami mrok. Dziewczyna siedziała w połowie długości. Miejsce przed nią było puste. Stanąłem obok, szukając słowa, od którego powinienem zacząć, lecz żadne nie przychodziło mi na myśl. Musiała mnie zobaczyć w odbiciu szyby, bowiem odwróciła się i zrozumiałem, że się nie pomyliłem.

– Grzegorzu! To ty?

Wstała i mnie objęła, poczułem z bliska zapach jej perfum, słodki, egzotyczny zapach kwiatów rosnących wyłącznie w miejscach cienistych, między szczelinami skał, po których spływa woda.

– Nic się nie zmieniłaś.

– A ty... bardzo. – Próbowała dotknąć mej twarzy, lecz umknąłem przed jej palcami, siadając przy stoliku. – Jak się tu znalazłeś?

– O to samo chciałem zapytać ciebie.

– Cóż. Jestem w podróży. Odkąd wyjechałam z miasta, przemieszczam się bez przerwy. Odwiedzam małe wsie i ogromne metropolie, docieram wszędzie, gdzie potrzebują moich występów. Jestem cenioną artystką.

Płomyki świecy tańczyły w jej oczach, kiedy pochylając się ku mnie powiedziała:

– Tak bardzo za tobą tęskniłam. Gdzie się podziewałeś?

– Zostałem naszym mieście, nigdzie nie wyjechałem.

– To niezwykłe, że zawitałam w rodzinne strony. Nie poznałam ich pośród tej nocy. Dobrze, że się dosiadłeś, tylko zrządzeniem losu nasze ścieżki znowu się przecięły.

– Ale przecież... och, nic już nie rozumiem! Te tory...

– Biegną aż z Montrealu!

– Nonsens, jeżdżę nimi codziennie do pracy! Sięgają fabryki, w której pracuję od lat! Gdyby nie ta przeklęta ciemność za oknem wkrótce moglibyśmy ujrzeć jej zarys na tle nieba.

Chwyciła mnie za dłoń, palce miała ciepłe i miękkie, była to dłoń kobiety, którą kochałem.

Obok nas pojawił się konduktor.

– O, pan żartowniś. Poproszę o bilet.

– Nie mam biletu, na peronie nie ma przecież kasy.

Uśmiech jak biały półksiężyc podzielił jego twarz na dwoje.

– Żarty się go trzymają bez przerwy. Proszę dobrze sprawdzić.

– Kiedy panu mówię... – Sięgnąwszy do kieszeni płaszcza poczułem, że coś się w niej znajduje. Cofnąłem dłoń, w której tkwiła zapisana na maszynie karteczka pokryta złotymi zdobieniami. Konduktor skasował bilet, a potem ułożył przede mną na stole.

– Żartowniś! – powiedział, a potem chwycił się za brzuch. – Śmieszek! Boki zrywać!

– Dokąd jedzie ten pociąg?

Otworzyli usta, ona i on, i powiedzieli jednocześnie, ale wówczas odezwał się gwizdek lokomotywy, który zagłuszył ich słowa. Konduktor pstryknął palcem w daszek czapki i odszedł, kłaniając się nisko mojej towarzyszce.

– Co tu jest grane? – spytałem.

– To wszystko i cała ta podróż ma tylko jeden cel. Inny dla każdego z nas. Jaki jest twój, dlaczego tu jesteś?

– Nie wiem – odparłem żałośnie. – Nie wiem, dlaczego tu jestem, ani co ty tutaj robisz. Dlaczego po tych wszystkich latach... czy postradałem rozum bez reszty i zapomniałem skąd biegną te tory, czy całkiem już oszalałem w tym mieście, samotny pośród wspomnień?

– Nie zadręczaj się – powiedziała. – Nieważny jest cel, tylko sama podróż. Ta krótka chwila, którą teraz dzielimy. Czyż nie jest wspaniale?

– Jest, ale zadręczam się niewiedzą! Chcę poznać prawdę, czym jest ten pociąg?

– A czym ma być? Czujesz drewno stołu, przy którym siedzimy? Widzisz światło lamp. Cienie na ścianach. Czujesz zapach obiadu i moje perfumy? To jest prawdziwe, jednak jeśli potrzebujesz potwierdzenia, udaj się na czoło pociągu, tam gdzie siedzi maszynista i jego zapytaj. On wie najlepiej, udzieli ci odpowiedzi ponad wszelką wątpliwość. Idź tam proszę, skoro moje słowa ci nie wystarczą.

Cofnęła dłonie, w jej głosie zadźwięczał lód.

– Najdroższa.

Uśmiechnęła się ostro, nieprzyjemnie, jakby samym uśmiechem chciała mnie skaleczyć. I zrobiła to.

– Zawsze pełen wątpliwości. Spójrz na siebie, błądzisz po omacku. Ty tak naprawdę boisz się życia, nic dziwnego, że wtedy cię zostawiłam.

Spojrzałem na nią błagalnie.

– Może gdybyś się zmienił – ciągnęła monotonnym, znudzonym tonem. – Cały ty! Zmierzać w jednym, określonym kierunku, czyż nie tego zawsze pragnąłeś? Skoro nie panujesz nad swoim życiem, dowiedz się przynajmniej, dokąd wiedzie.

Czułem znów jej perfumy, oplatające mnie słodkim aromatem niczym pajęczyna.

– Zrób to – szepnęła. – Zaimponuj mi choć raz.

Podniosłem się z krzesła i kładąc obie dłonie na stole pochyliłem się do niej. Chciałem coś powiedzieć, jednak słowa ugrzęzły mi w gardle. Patrzyła na mnie prowokacyjnie i kpiarsko.

Odszedłem, nie spoglądając za siebie. Drzwi wagonu restauracyjnego zamknęły się za mną z cichym zgrzytem mechanizmu i stanąłem w progu wagonu sypialnego. Szedłem, mijając przedziały, z których dobiegało chrapanie i pojękiwanie przez sen. W jednym z nich zobaczyłem starą kobietę siedzącą na łóżku z kagankiem w ręce. Spojrzała na mnie, a potem zdmuchnęła płomyk. Z najwyższym trudem powstrzymałem krzyk, była bowiem niezwykle podobna do mojej matki, którą pochowałem przed laty.

Kolejny wagon – pasażerski – był mocno oświetlony. Miałem wrażenie, że wszyscy ludzie, których mijam, przyglądają mi się ukradkiem znad książek i gazet. Ich oczy poruszały się niczym szklane kulki zasadzone w nieruchomych twarzach.

Pokonałem następne wagony, przedziałowe i bezprzedziałowe, kolejno drugiej i pierwszej klasy. Im bliżej dochodziłem lokomotywy, tym mocniej odczuwałem wibracje, w jakie wprawiała cały skład. Wreszcie stanąłem u jej drzwi.

Wagon ostatni był dziwnie skonstruowany – zajmował go ogromny, brzuchaty piec wypełniony ogniem. Czułem bijący z niego żar. Momentalnie się spociłem. Bałem się tego ciepła. Przypominało mi o piecu w piwnicy mojego domu, dokąd zabierał mnie ojciec, kiedy coś zbroiłem. Na przykład, kiedy stłukłem ozdobną lampę mamy. Albo kiedy uderzyłem kolegę z sąsiedztwa. Ojciec znosił mnie tam po schodach, daremnie czepiającego się poręczy, kładł brzuchem na krześle, a potem wymierzał mi razy kijkiem albo rzemykiem. Potem zostawiał mnie na podłodze, obitego i obojętnego na wszystko prócz bólu, abym przemyślał swoje postępowanie. Do dziś pamiętam widok żaru, na którym skupiałem się podczas wymierzania kary. Przed tym właśnie piecem pewnego razu ojciec padł rażony udarem i skonał, zanim zdołałem zawezwać medyka. Teraz przystanąłem lękliwie, rozglądając się, czy aby nie skrada się do mnie z ciemnego kąta, dzierżąc w dłoni pas, lecz go nie dostrzegłem.

Za piecem, na niewielkim podwyższeniu siedział maszynista. Przed nim znajdowały się kontrolki i dźwignie mechanizmu parowego. Z przodu i po bokach zobaczyłem niewielkie okienka wypełnione w całości czarnym, nocnym niebem. Lecz przecież dopiero mieliśmy poranek. Jak długo już jadę?

– Hej – zawołałem. – Hej, ty!

Nie odwrócił się. Znad oparcia siedziska wystawała jego bufiasta, pokryta smarem czapka. Przeszedłem obok pieca. To bzdura, pomyślałem, przecież lokomotywy nie są zbudowane w ten sposób. I gdzie jest cały węgiel, który ją napędza?

– Panie maszynisto – rzekłem, zbliżając się. – Proszę powiedzieć, dokąd zmierza ten pociąg?

Znalazłem się tuż za nim. Nadal nie słyszał mnie, albo usilnie ignorował. Potrząsnąłem jego ramieniem, a wtedy moja dłoń trafiła w pustkę. Ramię kurtki zapadło się, czapka przekrzywiła się i wylądowała na siedzeniu. Miejsce było puste. A przecież dałbym głowę, że przed chwilą ktoś się tu znajdował! W tym świetle mogłem się jednak pomylić. Gdzie był więc maszynista? Czy pociąg prowadził się sam?

Uniosłem czapkę i dla zabawy założyłem ją sobie na głowę. Pasowała doskonale! Podobnie kurtka, zupełnie jakby uszyto ją specjalnie dla mnie. Postanowiłem założyć ją tylko na moment, a teraz nie chciałem jej wcale zdejmować. Jakże była wygodna! Odrzuciłem za siebie płaszcz i usiadłem w fotelu maszynisty. Przesunąłem palcami po zegarach wskazujących ciśnienie w kotłach. Chciałem pociągnąć za zwisającą z sufitu dźwigienkę gwizdka, jednak nie wiedziałem, czy mogę.

Wyjrzałem przez okienko. Nigdzie już nie widziałem pól otaczających moje miasteczko, ani odległego zarysu drzew na horyzoncie. Krajobraz ten kształtował się przedziwny, na wpół oniryczny, niczym malunek wykonany czarną farbą olejną. Oto ujrzałem krainę, której nigdy wcześniej nie było mi dane oglądać, a jednak gdzieś w środku czułem, że znam ją, że znamy ją wszyscy, bowiem z niej pochodzimy i ku niej zmierzamy.

Sięgnąłem do gwizdka, a wtedy piec za mną rozjarzył się czerwienią i rozległ się wszędzie ten wysoki, szaleńczy dźwięk, w którym rozpoznałem po chwili własny krzyk.

rys. Marcin Czarnecki

ON

Adam Loraj

Dla Piotra

1.

Księżyc przypominał mu srebrzystą monetę na tle coraz ciemniejszego nieboskłonu. Pierwsze gwiazdy wyłaniały się właśnie z pustki, nie wiadomo skąd, nie wiadomo na jak długo. Miasto wydawało swe zwyczajne odgłosy; trąbienie klaksonów, warkot silników, krzyki rozbieganych dzieci. A w to wszystko wmieszany był koncert koników polnych i pohukiwanie nocnych ptaków. Szedł powoli pośród tych dźwięków.

Kierował się wzdłuż ulicy. Dzieci o radosnych obliczach wracały z placu zabaw do domów. Niektóre z rodzicami bądź z rodzeństwem, a inne, te starsze, same. W końcu czego miały się obawiać? Okolica była spokojna, idealna dla młodych małżeństw. Zabawne, ale od samego początku na osiedlu nie miało miejsce ani jedno przestępstwo. Zero kradzieży, pobić lub innych dewiacji. Żarówki w lampach po obu stronach drogi zaczęły się zażyć, rzucając blade światło na płyty chodnikowe.

Powoli zbliżała się dziewiąta wieczorem. Sierpniowy wieczór przechodził w noc i zarzucał płaszcz mroku na wszystko wokół. Ludzie zazwyczaj patrzący na wszystko z góry, mijając go odczuwali delikatne ukłucia strachu. Kaptur zasłaniający jego oblicze wraz z masywną sylwetką robiły swoje. Nie wiedzieli , że pod tymi mięśniami i groźnym wyglądem, kryje się tak naprawdę wrażliwy człowiek o zdaje się pokojowym nastawieniu i problemach, których nigdy nie potrafił rozwiązać.

Pragnął zwyczajnie żyć. Po prostu. Nigdy nie chciał nikomu zrobić krzywdy, zawsze wolał pomagać i budować. Nigdy nie był zawistny, za każdym razem wybaczał nawet największe krzywdy. Zawsze był poddany, zawsze uczciwy. Zawsze myślał, że tak pozostanie, ale ostatnio było coraz ciężej. Miał prosty i niezbyt skomplikowany plan na życie, zaczerpnięty jeszcze z dziecięcych lat, które spędził na wsi.

Jesteś nikim! – odezwał się Głos. – Przecież dobrze o tym wiesz! Nie masz swojego życia! Jesteś marionetką w rękach swojej matki i żony! To one zdecydowały o twoim wykształceniu, wybrały ci pracę i ją załatwiły! Może i byłeś szczęśliwy przez ten cały czas, ale teraz to się już skończyło. Widzisz przecież, co się dzieje! Jesteś niby facetem, więc zrób coś! Albo jak zwykle ucieknij od problemu, udając, że nic się nie stało. I żyj dalej. Jak dawniej. Albo… Skończ ze sobą! Tak, skończ ze sobą! Weź garść fenobarbitalu od dziadunia, a później popij wódką! Ha ha! Ale nie, jesteś zbyt miękki. Chuj nie facet.

Głos nie przestawał się śmiać, co wywoływało pulsujący ból głowy. Odkąd wyszedł z mieszkania zniekształcony głos, którego nie potrafił przypisać ani kobiecie, ani mężczyźnie, dręczył go i nie dawał ani chwili wytchnienia. Kolejne słowa wwiercały się w mózg. Zbyt realistyczne obrazy nasuwały się przed to, co zarejestrowały oczy. Widział, jak wisi na pasie, zawieszonym na trzepaku stojącym przy bloku, gdzie mieszkał.

Widział pokój pogrążony w mroku. Na samym środku pustego pomieszczenia stało drewniane krzesło, siedział na nim. Był pewien, że człowiek, którego widzi, to on sam, a zarazem wszystko oglądał jako widz. Po jego ciele spływała strużka krwi, biorąca swój początek z tętnicy szyjnej. Dalej, z przyjemnym odgłosem, bulgotała przy poderżniętym gardle. Mimo znaczącej utraty krwi wciąż żył, podskakiwał w miejscu dręczony drgawkami. Tuż przy nodze krzesła spoczywał nóż kuchenny do krojenia mięsa.

Możesz umrzeć – przekonywał Głos. – Nikogo, nikogo nie obchodzisz. Nie rozumiesz tego? Przecież jesteś taki inteligentny. Co? Serio myślisz, że Marysia cię kocha? Nie wygłupiaj się, wystarczy, że przynosisz wypłatę co miesiąc i to wystarczy. Taka sztuka jak ona mogłaby mieć każdego.

– Nie! Nie! Nie! Nie! – krzyczał na załe gardło. Nieliczni ludzie, którzy jeszcze spacerowali ulicą, spojrzeli na niego i odruchowo oddalili, obchodząc podejrzanego delikwenta szerokim łukiem. – Daj mi kurwa spokój! Słyszysz?!

Wbił palce w czaszkę, pragnął dostać się do własnego umysłu i wyrwać Głos. Czuł już, jak skóra powoli puszcza pod lekko zapuszczonymi paznokciami, jak zwilża je coś ciepłego i lepkiego. Dopiero po chwili oprzytomniał. Stał tuż przed blokiem, gdzie mieszkał. Pięciopiętrowy budynek pamiętał jeszcze czasy Gierka i cudem ostał się, kiedy wszystko inne wokół wyburzali. Wyremontowany już nie straszył szarym tynkiem i nagimi ścianami, a żółtym kolorem.

Podszedł do drzwi od klatki. W kieszeni luźnych dresów szybko wymacał klucze. Przekręcił je w zamku i wszedł do środka. Przystanął przy skrzynkach pocztowych i nabrał głęboki haust powietrza. Nim wszedł na pierwszy stopień schodów, wspomnienie sprzed trzech godzin odżyło z zdwojoną mocą. Serce nagle przyśpieszyło, a pot zaczął sączyć się ze skroni i pleców. Co zrobi, gdy wejdzie już do mieszkania...

Drugie piętro. Niezbyt dużo czasu na myślenie. Ręce drżały mu z nerwów. Kierując kluczem ku szparze w zamku, upuścił je z metalicznych dzwonieniem. Przez przypadek kopnął czubkiem buta, posyłając pęk na schody, skąd spadły na półpiętro. Zszedł po nie, chwytając za brelok przedstawiający znak Batmana, który dostał jeszcze na studiach.

Zabij się, nic nie jesteś wart!

Głos tym razem nie wybrzmiewał z jego głowy. Wydawało się, że słowa wypowiada osoba stojąca tuż za nim. Zimny pot oblał go całego. Ze skroni spływała gruba kropla. Odwrócił głowę gotowy na wszystko. Był sam.

– Oszalałem – wyszeptał. Po prostu oszalał, stwierdził. Wypowiedź poniosła się ledwo słyszalnym echem. Wszedł powrotem na piętro i za drugim razem udało mu się otworzyć zamek, blokujący wejście do mieszkania. Przełykając gulę, przekroczył drewniany próg własnego domu.

2.

Wsiadał powoli do samochodu, srebrzystego mercedesa, na którego ludzie patrzyli niejednokrotnie z zazdrością, trzymając w lewej ręce tekturowy kubek z kawą. Siadając, poślizgnął się i napój wydostał się przez brzeg. Na miejscu pasażera pozostała brązowa plama. Szybko odłożył kubek i wyciągnął chusteczki, choć wiedział, że to już niewiele pomoże. Zaklął pod nosem i wyprostował się na swoim miejscu…

Na wprost samochodu, w odległości nie większej niż dziesięć metrów, stał wysoki człowiek. Obserwował go, a przynajmniej takie sprawiał wrażenie. Mężczyzna nosił czarny kapelusz zakrywający twarz i skórzany, modny dwie dekady temu płaszcz tego samego koloru, co nakrycie głowy.

Zapomniałeś o mnie? Może tęskniłeś? Jasne, że nie. Nikt o mnie nie zapomina i nikt za mną nie tęskni. Wiesz dobrze, że możesz mi wszystko powiedzieć. A więc słucham. Jak tam w małżeństwie? Mówisz, że wybaczyłeś jej? Nieładnie okłamywać przyjaciół. Słyszysz?! NIEŁADNIE!

Głos nagle zamilkł, narodziła się potężna migrena. Chwycił go skurcz w żołądku i załamał nim. Prostując się, spojrzał przed siebie. Pusto, tak jak się spodziewał. Wdech, wydech. Wdech, wydech. Odpalił samochód i pojechał najprostszą drogą do domu. Później zadzwoni do szefa i wytłumaczy, że złapał grypę i musi posiedzieć parę dni.

Zaparkował zaledwie dwadzieścia kroków od bloku. Wysiadł, spoglądając po raz ostatni na ten dzień, na plamę w tapicerce. W przyszłości miał na nią spoglądać każdego kolejnego dnia.

Ściany w przedpokoju miały barwę Morza Adriatyckiego, przynajmniej z tym mu się ona kojarzyła. Odwiesił płaszcz na kołek i zdjął buty. Wkroczył do kuchni. Maria siedziała za stołem z nogami założonymi na siebie, czytała pokaźną książkę i leniwie przegryzała ciastko. Miała trzydzieści trzy lata, a talię nastolatki. Kruczoczarne kręcone włosy opadały na ramiona i przysłaniały lewą część twarzy. Ubrana była w białą koszulkę i dżinsy ciasno opinające zgrabne pośladki i długie nogi. Ledwo uraczyła go obojętnym spojrzeniem.

Oho! – odezwał się Głos. – Ciekawe, co takiego chce ci powiedzieć. Może cię w końcu rzuci? A może dowiesz się, że w jej oczach jesteś nikim. Chociaż czy musi ci to mówić, byś o tym wiedział?

Maria wstała powoli.

– Jestem w ciąży. Będę miała dziecko – zakomunikowała jakby nigdy nic.

Co? – chciał zapytać, lecz brakło mu oddechu.

Ona ma dziecko. Nie, wy. Ona.

– Który… Który to miesiąc? – Spojrzał na nią wzrokiem człowieka sennego, i tak też się czuł. Był wykończony tym wszystkim.

– Drugi. – Jej wzrok był niczym dzida wymierzona wprost w niego. Wwiercała się powolutku, wpierw przekłuwając skórę, następnie rozszarpując mięśnie, a później docierając do organów. Ale to nie wystarczy, ofiara nie może umrzeć nazbyt szybko. Musi się wykrwawić.

Dlaczego wciąż z nim była? – zastanowił się. Odpowiedź przyszła sama, nawet nie musiał się wysilać. Prawdą było to, co mówił Głos, pieniądze. Nic więcej, na początku jeszcze mogło rzeczywiście chodzić o jakieś wyższe uczucie. Może nawet miłość, ale ta przeminęła.

– Wychodzę – rzuciła, nie spuszczając z niego wzroku. Ich oczy były na jednej linii. Czekała, aż to on spuści spojrzenie i zacznie przypominać skulonego psiaka. W końcu, jak zwykle, wygrała.

Weszła do sypialni i przebrała się w elegancki strój, składający się z bluzeczki z koronkami i czarnej spódniczki. Założyła jeszcze płaszcz, który dostała od niego na trzecią rocznicę i wyszła nie zamykając za sobą drzwi na klucz.

Podszedł do okna wychodzącego wprost na parking. Nagle padł na ziemię, tłucząc sobie dotkliwie kolano. Ten sam facet co poprzednio stał tuż przy jego samochodzie. Niesiony impulsem wybiegł z bloku, chcąc rozprawić się z prześladowcą. Wigor opuścił go zaraz po drugim schodku na dół, ale pruł do przodu. Zahamował przed klatką. Wyszedł. Mężczyzny nie było. Obejrzał się dookoła.

3.

Biegł przez park. Przynajmniej tak mu się wydawało, gdy mijał kolejne kształty skryte w cieniu. Miał na sobie garnitur, lecz nie krępował on ruchów. Wymachiwał rękoma zgodnie z rytmem kroków. Wydawało mu się, że biegnie już od dłuższego czasu. Znając dobrze możliwości własnej kondycji, dziwił się, że jeszcze nie pojawiła się zadyszka bądź nie chwycił go skurcz. Lata za biurkiem robią z człowieka wrak.

Spojrzał na niebo usiane tysiącami świecących punkcików. Przeszył go dreszcz. Tak jak za młodzieńczych lat, zdał sobie sprawę, że jest jedynie małą istotką w ogromie wszechświata. W tym jednym momencie wszelkie problemy zdały się niczym puch, który przy najmniejszym powiewie przeminie. Był ziarenkiem piasku, nic nie znaczącą częścią Sahary.

Stojąc w miejscu z głową wzniesioną ku górze, usłyszał ciężkie kroki. Odwrócił się w stronę zbliżającej się osoby. Niespełna metr przed nim stał masywny mężczyzna. Prawie mu się udało, prawie zapomniał o jego istnieniu. Prawie. Mężczyzna spoglądał mu prosto w oczy swymi żółtymi ślepiami. Tym razem widział dokładnie twarz pojawiającej się znikąd osoby.

Wokół złotawych tęczówek plątały się krwiste niteczki na białym tle. Wylewało się z nich… współczucie. Krzaczaste brwi wyrastały na krzywych łukach. Nos z lekka haczykowaty. Usta zasłaniały czarne zaniedbane wąsy, które przechodziły w długą brodę. Czoło do połowy zmarszczone zasłaniał szeroki kapelusz. Wzlatywał od niego dziwny aromat, którego nie potrafił rozpoznać.

Ciemna postać wyciągnęła rękę, kładąc ją na jego barku

– Zabiję cie – powiedział chrapliwym głosem, jakby każde ze słów powodowało ból. –Zabiję, gdy się tego nie będziesz spodziewał. Wtedy, gdy zniknie wszelka podpora, gdy ją złamię. Zginiesz, gdy zapomnisz, kim jesteś i kim byłeś.

4.

– Wstań i idź do niej – odezwała się zaspana i odwróciła się na drugi bok. Po głosie rozpoznał, że dręczy ją kac. Zakładał, że wróciła koło pierwszej i od razu poszła spać. Nawet nie zdjęła sukienki. Zalatywał od niej zapach drogiego alkoholu zmieszanego z męskimi perfumami. – Bartosz! Słyszysz, co do ciebie mówię? Idź do małej.

Jak zwykle nie używała imienia dziecka. Tylko przy przyjaciółkach zachowywała pozory wzorowej matki.

Wstał, przerzucając na siebie szlafrok. Przyzwyczajenie sprawiło, że senność odeszła natychmiast. Przynajmniej mógł sobie posiedzieć sam, bo obecność córki jego żony nie przeszkadzała mu w zamykaniu się w swoim własnym świecie.

Wszedł do pokoju dziewczynki. Zapalił światło i zobaczył ślady z ziemi, pozostawiane za sobą. Całe stopy miał ubrudzone lepką gliną. Podszedł do łóżeczka Klaudii. Wziął ją na ręce i zaczął kołysać, śpiewając kolejne kołysanki.

– Jestem dla niej śmieciem! Kurwa, tyle przecież dla niej zrobiłem. I tyle bym chyba zrobił. Nawet nie ukrywa, że mnie zdradza. Szlaja się gdzieś po nocach, zostawiając mnie z małą. Jakby to jeszcze była moja córka… Na dodatek matka mimo choroby, wciąż staje po jej stronie. Mówi, że powinienem dziękować Bogu za taką kobietę jak Marysia. – Wszelkie myśli wypływały z niego z trudnością, ale również i z widoczną ulgą.

– Rozumiem… To czemu jej nie rzucisz, chłopie! Pozbędziesz się jej i będziesz miał spokój. – Artur poklepał Bartosza po plecach. Ten uśmiechnął się delikatnie i pociągnął łyk z szklanki napełnionej colą. W telewizji właśnie transmitowali czwartą część Gwiezdnych Wojen, dźwięk był wyciszony prawie do minimum, by nie przeszkadzał w rozmowie. Film i tak oglądali setki razy i z pamięci mogliby opisywać poszczególne sceny.

– To nie takie proste. Nawet jakby, to co stałoby się z Klaudią? Zostaną bez środków do życia. Poza tym jestem za stary, po co komplikować sobie życie.

Dziewczynka jakby wyczuła, że to o niej mowa, odezwała się salwą płaczu piskliwego głosiku. Bartosz wstał i poszedł ją uspokoić.

– Może przecież zamieszkać z ojcem dziecka – kontynuował Artur. – Chłopie, nie jesteś stary. Jesteś młodszy ode mnie o dwa lata, a ja wciąż nie neguję, że kogoś sobie kiedyś znajdę.

– U ciebie to jest całkiem inaczej. Pozostanę przy swoim życiu.

– Bez obrazy, ale to nie jest życie. Jesteś jak maszyna, zaprogramowany, by robić to, co od ciebie wszyscy wokół wymagają. Kurwa, chłopie! Słuchasz mnie?!

Bartosz zaczął płakać. Łzy samoistnie wylały się z już od dawna przeciążonych kanalików. Nie odczuwał smutku, a ulgę. Nie chciał zawieść Artura, więc postanowił zgodzić się na wszystko, co tylko zaproponuje.

Ciesz się póki możesz. – Głos był spokojny, wydawał się należeć do osoby przyzwyczajonej do publicznych wystąpień. – Nici życia nie są zbyt wytrzymałe, łatwo pękają. Wystarczy delikatnie pociągnąć... I już po wszystkim. A wtedy będziesz tak blisko... tak blisko mnie.

Nie! – odpowiedział Głosowi z pełną agresją, która się w nim kotłowała. – Nie zabijesz nikogo! Rozumiesz, nikogo. Nie pozwolę ci, ty... ty...! Czymkolwiek jesteś! Pożałujesz tego! Słyszysz mnie?!

– Ej, Bartosz, wszystko dobrze? – Artur spoglądał mu prosto w oczy z troską wymalowaną na twarzy. Nie wiedział, jak długo był oderwany od świata rzeczywistego.

– Nie, nic mi nie jest. Zamyśliłem się, więc...

– No to jesteśmy umówieni? – upewnił się Artur. Bartosz skinął potwierdzająco. – To świetnie. A teraz muszę spadać. Poradzisz sobie?

Bartosz odprowadził przyjaciela do drzwi. Pożegnali się niedźwiedzim uściskiem.

Znów jesteś sam. Wszyscy cię opuszczają, prócz mnie. Pozostanę z tobą na zawsze.

Nie! Mylisz się! Wyszedł, bo musiał. Też ma własne życie, własne problemy. A i tak mi pomaga.

Jeszcze się przekonamy, kto się myli. Jestem bardzo ciekaw momentu, gdy wreszcie przejrzysz na oczy i zobaczysz to, co inni widzą już od dawna. Ten czas jest już bliski, bardzo bliski.

MYLISZ SIĘ! MYLISZ SIĘ, ROZUMIESZ! ROZUMIESZ!

Powtarzał to w swoim umyśle. Krzyczał z całych sił, aż gardło nie zaczęło protestować. Rzucał się na ściany i obijał, a wszystko przy akompaniamencie płaczu dziecka. Sąsiedzi następnego dnia plotkowali o hałasie dobiegającym z mieszkania pana Bartosza. Mówiono, że facet zwariował, a przecież zostaje nieraz sam z dzieckiem. Jeszcze jest w stanie coś zrobić małej! Ale pomimo ogólnego niepokoju, żaden z sąsiadów nie interweniował.

Nikt mu nie odpowiadał. Nie czuł już obecności Głosu, wydawał się on wreszcie go opuścić. Opanował się i poszedł do pokoju płaczącej Klaudii.

Przed kołyską stał mężczyzna z snu. On. Uśmiechał się w stronę Bartosza, ukazując nierówne żółte zęby. Wyciągnął rękę ku dziecku. Pogłaskał ją po główce. Klaudia odwzajemniła uśmiech i wyciągnęła drobne rączki. Bartosz skoczył z walecznym okrzykiem na mężczyznę, chcąc go obalić. W tej samej chwili On zniknął. Dziecko dalej leżało, śmiejąc się w głos.

5.

Jeszcze trochę. Jeszcze tylko trochę. Muszę dotrwać, muszę wytrzymać. Muszę – powtarzał sobie nieprzerwanie od pięciu minut.

Biegł wzdłuż brzegu Wisły bez wytchnienia. Mijał kolejnych spacerowiczów i machał na powitanie przebiegającym obok. Dotarł pod Smoka Wawelskiego i zaczerpnął głęboki oddech. Zimne powietrze przechodziło przez wydawało się rozpalone płuca. Od dłuższego czasu przestał zamartwiać się żoną czy bać czegokolwiek. I z tego, co widział wychodziło mu to na dobre. Po pięciu kilometrach postanowił wracać. Obrócił się w stronę, skąd przybiegł.

Był już przed drzwiami klatki. Wbiegł po schodach w ostatnim odruchu walki. Wparował do mieszkania.

W głowie już układał sobie plan. Weźmie z sypialni ubranie, szybki prysznic, coś zje i może wyjdzie z Arturem.

Bal właśnie się zaczyna. – Głos rozbrzmiał niczym wystrzał dział przeciwlotniczych.

Wszedł do sypialni.

Stanął w framudze.

Wybiegł niczym pies, bity przez całe życie, który zobaczy podniesioną dłoń pana.

– Czekaj! Bartek! – rozbrzmiał za nim męski głos. Artur ruszył za przyjacielem ubrany jedynie w bokserki.

Bartosz już przemierzał blokowisko. Biegł przez szary labirynt.

Zdradził mnie. Oszukał. Jak... Przecież był moim przyjacielem. Od najmłodszych lat... jak mógł? Nic mu przecież nie zrobiłem. Więc za co? Za co?!

Zemścij się – podpowiedział Głos. – To proste. Zemścij się na nich obojgu. Na tej kurwie zwanej żoną i na Arturze. Pokaż, że z tobą nie można się bawić. Nie martw się, nie zostawię cię samego. Będę z tobą do samego końca. Nie będę jak inni i nie zawiedziesz się na mnie. Wcześniej pragnąłem cię ostrzec, ale nie chciałeś słuchać. Chciałem tylko pokazać, co może się stać. Tylko mi możesz wierzyć. Nikomu innemu. Rozumiesz? Posłuchaj mnie.

Na pewno? Przecież... chciałeś...

Chciałem dla ciebie wybawienia. Niczego innego. Musisz mi uwierzyć. Gdy wszyscy cię zostawili, ja jeden pozostałem. Tylko ja jeden chcę dla ciebie dobra. Od samego początku twojego życia. Nie pamiętasz dzieciństwa i mnie? Zawsze byłem przy tobie. Nigdy nie zostawiłem.

Wspomnienie mężczyzny w czarnym płaszczu uderzyło ze zdwojoną mocą. Wtedy też zrozumiał, że można mu zaufać.

6.

Szedł powolnym krokiem. Wyrównał oddech. Wiedział, co ma zrobić. Znał swój cel i równie dobrze znał konsekwencje. Za każdą zbrodnię należy się kara. Nawet ta największa. Za zdradę, za zniszczenie całego życia jest przewidywana tylko jedna kara.

Powolnym krokiem pokonywał kolejne schody. Otworzył drzwi mieszkania, nie były nawet zamknięte na klucz. Wszedł do przedpokoju i skierował się do kuchni, słysząc stłumione głosy rozmowy. Poczuł, jak dreszcz przechodzi po podbrzuszu. Podniecenie rozlało się po całym ciele.

Tak! Jestem już blisko. Jeszcze tylko chwila – wszedł do kuchni – są. Siedzą przy stole, jakby nic się nie wydarzyło. Ta suka jeszcze śmie się uśmiechać. Podszedł do szafki. Coś do niego mówili. Tłumaczyli. Otworzył szufladę i zagłębił w nią dłoń, wyciągając nóż. Odwrócił twarz do dawnego przyjaciela i żony.

– Po co ci to, Bartosz! – Bali się. Podszedł do nich. Artur wstał i wyciągnął ku niemu ręce. Bartosz uśmiechnął się wyłącznie i pociągnął ostrzem, które gładko przeszło przez skórę mężczyzny. Korzystając z zaskoczenia doskoczył do pierwszej ofiary i pozostawił czerwoną szramę na gardle. Maria poderwała się i rzuciła do sypialni. Zamknęła drzwi i wydawało się, że coś przewraca. Bartosz nie śpieszył się. Podszedł i wyłamał zamek. Jego żona próbowała zatrzymać go przewróconym biurkiem. Odtrącił je. Krzyczała. Chwycił ją za szyję i obalił szarpnięciem. Parokrotnie uderzył jej potylicą o podłogę. Nie wiedział, skąd bierze siłę. Na posadzce pozostała pierwsza szkarłatna plama.

– Nie, proszę – wyszeptała, ledwo dysząc. Puścił ją i zaczął targać za włosy. Po chwili zabawy przysunął ostrze noża i w jednej chwili się uspokoiła. Niczym kociak, który właśnie coś zmajstrował. Zdarł z niej sukienkę, pod spodem nic nie miała. Powolnym ruchem przeciągnął czubkiem ostrza po zewnętrznej stronie uda, przechodząc coraz wyżej. Podbrzusze, minął pępek, następnie delikatnie nakłuł pomiędzy piersiami. Ciepłą stal przyłożył do szyi swojej żony.

Zamknęła oczy. Umrze, wiedział, że właśnie o tym myśli. Zapewne zastanawia się, dlaczego to ją spotyka. Co takiego zrobiła.

Nacisk Bartosza zelżał i znikł kompletnie. Rozejrzała się.

Ani śladu szaleńca.

(Jesteś pewna?)

Co? Kto to powiedział? – chciała spytać, lecz nie zdążyła. W jednej chwili Bartosz rzucił się na nią na nowo. Poderżnął gardło, ostrze gładko przeszło przez tętnice. Puścił nóż, niesiony szarpnięciami obfitej erekcji. Całe podniecenie znikło.

Otworzył oczy. Klęczał w kałuży krwi. Spojrzał na swoje ręce. Skąd się wzięła ta krew? Co ja zrobiłem... Zmasakrowane ciało Marii leżało tuż przed nim. Nie, to nie mógł być on.

Boże, proszę, wybacz. Gdzie jesteś?! Kurwa!!! Gdzie jesteś? Mówiłeś, że nigdy mnie nie opuścisz!

– Gdzie jesteś! Odpowiedz! Proszę... – Bartosz zaczął rzucać sie po ścianach. Nagle wbiegli ludzie w białych strojach, których on nie widział. Odbierał ich jako niewidzialną siłę, która nim włada. Mężczyźni przytrzymali go i wstrzyknęli w żyły hygroksyzynę. Uspokoił się. Położono go na łóżku.

Zasnął tylko po to, by po przebudzeniu znów dostać ataku i ponownie zobaczyć ciało martwej żony, którą zabił przeszło pięć lat temu...

rys. Roman Panasiuk

OSTATNI KOLEJARZ

Marcin Majchrzak

Na nieboskłonie – w centrum jasnym jeszcze i przejrzystym, na rubieżach zaś już czerniejącym – pojawiła się błyskawica i chyżo przemknęła przez całą szerokość horyzontu. Rozciągnęła się po firmamencie w poprzek, ze wschodu na zachód, gdzie zmęczone swoją całodniową wędrówką słońce zrejterowało i schowało się za groźnymi, granatowymi chmurami. Już tylko ostatnie jego promienie z trudem przebijały się przez nagromadzenie mrocznych burzowych kłębów. Po tym, jak piorun bezlitośnie przeciął sklepienie na pół, także i one zniknęły, zwyciężone. Wygnane.

Obserwujący wydarzenia na niebie stróż przeklął paskudnie, owinął się ciaśniej szalem, zapiął gruby wełniany kożuch i tak jak wcześniej słońce wycofało się za parawan chmur, tak teraz on wycofał się pod plandekę ciasno obitą na starej drewnianej przybudówce, w której spędzał chwile wolne od obowiązków. Dosłownie parę sekund potem nadciągnął przeraźliwy huk, jak gdyby świetlne przedstawienie sprzed chwili zyskało właśnie aplauz tysięcy, milionów niewidocznych dłoni. Zaprzęgnięty do wozu z węglem koń, którego stróż pozostawił nieopodal, wierzgnął, przerażony hałasem. Przez chwilę niespokojnie wodził głową z lewej na prawą, a gdy w końcu przekonał się, że niebezpieczeństwo było przejściowe, znów powoli począł się paść na kępach wystającej tu i ówdzie trawy. W tym właśnie momencie o prowizoryczny dach nad głową woźnicy zaszumiały pierwsze krople.

Widoczność – już i tak ograniczona bardzo przez brak światła – zmniejszyła się jeszcze dzięki strugom deszczu, które rozpostarły się pomiędzy ziemią i niebem. Stróżowi żal zrobiło się nieszczęsnej klaczy, która w takiej nawałnicy zmuszona była do stania na zewnątrz, zaś później do trudnego marszu w błocie, w które to niemal natychmiast zamieniły się wszystkie drogi dojazdowe do skansenu. Cóż jednak mógł uczynić? Nie dla koni stworzona została plandeka nad szopą. Nagle zrobiło się bardzo zimno i mężczyzna zatrząsł się, zakaszlał, jeszcze mocniej owinął kożuchem. Potem zaklął wyjątkowo brzydko, wyobrażając sobie pracę czekającą go przy rozładunku węgla. Nie było na to żadnej rady. Sam zresztą wybrał sobie taką robotę.

Pamiętał jeszcze czasy, gdy dane było mu pracować dla kolei. Nie na kolei, jak obecnie, lecz: dla! Czasy, kiedy to zaczynał kolejarską karierę od fachu obchodowego. Dziesiątki, ba, setki pokonanych piechotą kilometrów. Tony wysypanego na przejazdach piachu. Dni, tygodnie i miesiące marszów przy torowiskach, które ostatecznie zaprowadziły go do wymarzonego awansu i budki przejazdowego dróżnika, a w konsekwencji jeszcze dalej, do stanowiska pomocnika dyżurnego ruchu. Pomocnika samego dyżurnego ruchu! Kto by pomyślał, patrząc dziś na Stefana – wychudzonego, przygarbionego i siwiejącego mężczyznę – że w kwiecie wieku nieraz sam jeden obsługiwał nastawnie. Że sam nieraz wydawał polecenia, prowadząc pociągi jadące z całego województwa!

Tyle tylko, że przeszłość nikogo nie obchodziła. Nikt nie dbał o przeszłość. Nikt, z wyjątkiem samego Stefana, którego zarówno los, jak i kierownictwo powoli umierającej stacji w Pyskowicach, pozostawiły samego sobie. Najpierw zlikwidowano kolejową stołówkę. Stefan pamiętał doskonale pyszne domowe posiłki gotowane i podawane przez pucołowate kucharki w granatowych fartuszkach. Pewnego dnia zaś ogłoszono, że stołówka zostaje zamknięta. I stało się. Kucharki straciły pracę, a kolejarze zmuszeni byli od tej pory zadowolić się kanapkami, noszonymi w topornych pudłach. Lecz nie to było w tym wszystkim najgorsze. Najgorsze było to, że kolejarze nie spotykali się już w barze. Nie żartowali i nie śmiali się razem przed pracą i po niej. Każdy pozostawiony został samemu sobie, powoli tracąc okazje do spotkań, jak i samą do nich chęć. I tak jak w ludziach umierała owa towarzyskość, tak też wraz z nią umierała sama stacja. Zaczęło się od ostatnich peronów, z dawna używanych jako towarowe lub zwrotnicze. Zamknięte, zarośnięte trawą i rozkradzione przez złomiarzy i wandali różnego rodzaju.

Stefan otrząsnął się z ponurych myśli, zebrał w sobie, wstał i złapał za łopatę. Wyładowanie tony węgla do ogrzania biura skansenu mogło zająć nieco czasu. Tym bardziej w tak paskudną pogodę. Jak tylko wstał, jego starcze kości dały o sobie znać. Stefan skrzywił się, a w skrzywieniu tym więcej było zażenowania niż bólu. Zażenowania faktem, że oto przestaje być sprawny, tak jak sprawny przestaje być stary parowóz pokryty rdzą.

Praca była męcząca, ale przyjemnie ogrzewała. Stefana cieszyła myśl o tym, że odrobina tego węgla ogrzeje dziś jego szopę i ciało. Od zewnątrz. Od wewnątrz zadaniem tym zająć miała się flaszka bimbru. Nagle Stefanowi wydało się, że usłyszał coś nieopodal. Do jego szopy prowadziła wąska błotnista ścieżka i kilka starych, zapomnianych torów. To właśnie na jednym z torów coś zdawało się poruszać.

Stefan przerwał pracę i począł intensywnie wpatrywać się w mrok. Po chwili, może z dwadzieścia, trzydzieści metrów od siebie – trudno mu było jednoznacznie wyrokować o odległości, bo w tej strasznej ulewie ledwo co zobaczyć mógł uszy stojącego nieopodal konia – zauważył skrytą w cieniach sylwetkę. Koń też najwyraźniej coś wyczuł, parsknął bowiem i poderwał się w miejscu.

– Prrr, kobyłko! Stójże! – wrzasnął stróż zachrypniętym głosem, podbiegając do konia, by pociągnąć za lejce. Koń posłusznie uspokoił się, wbijając kopyta głęboko w błotną masę. Stefan wyskoczył naprzód, łapiąc za łopatę.

– Kto tam?! – krzyknął, gapiąc się w mrok. Faktycznie, nieopodal toru stała zakapturzona postać w długim czarnym płaszczu. Nie mając za ochronę nic poza własnym ubraniem, nieszczęsny człowiek ten, cały już zapewne przemoczony do suchej nitki, z paskudnym mlaskiem przebierał nogami, stawiając stopy szeroko, aby nie zapaść się zbyt głęboko w błotną masę. A jeśli to złodziej jaki? – przemknęło przez głowę stróża. Któż jednak zasadzałby się w takim deszczu? Bzdura!

– Hejże tam! – krzyknął do tajemniczej postaci. Człowiek ukryty pod kapturem nie odpowiedział. Parł powoli dalej, człapiąc jak kaczka. – Głuchy żeś pan jest? Wyskakuj no tu, żwawo! I nie łaź tak po deszczu, bo zapalenia płuc dostaniesz, o ile żeś już nie dostał! Halo! – naprodukował się Stefan i dopiero po ostatnim zdaniu nieznajomy przyśpieszył nieznacznie. Niemrawymi ruchami pokonał dzielącą ich odległość i zatrzymał się jakieś trzy metry przed Stefanem. Nie zdjął z głowy kaptura. Po jego płaszczu spływały krople wody.

– Dziękuję za troskę, dobry człowieku, ale zapalenie płuc mi raczej nie grozi – po dłuższej chwili wymamrotał cicho przybysz. Stróż poprawił uchwyt na łopacie.

– Coś ty za jeden? Jestem tu stróżem, a skansen jest nieczynny – poinformował Stefan, tak jakby pora dnia nie była ku temu wystarczającą sugestią.

Nie doczekał się odpowiedzi przez dłuższy czas.

– No juże się tak nie wstydź! I kaptur pan ściągnij, bo z duchem gadać nie będę – spróbował ponownie wypytać tajemniczego przechodnia.

Gość posłuchał go, przysunął się i zsunął z głowy odzienie. W świetle lampy zawieszonej u drzwi szopy Stefan dostrzegł jego twarz. Przybysz okazał się być bardzo bladym brunetem o półdługich, zaniedbanych włosach. Wyglądał na wczesną trzydziestkę. Twarz miał inteligentną, oczy bardzo jasne, bystre i czujne; zdawały się spoglądać gdzieś w przestrzeń, jak oczy myśliwego, podążające za linią strzału. Jego policzki były porośnięte gęstym zarostem, a te fragmenty, które nie chowały się pod brodą, ogorzały od wiatru i deszczu. Po twarzy mężczyzny można było wnosić, że spędził bez porządnej kąpieli przynajmniej kilka dni. Dni zapewne niezbyt przyjemnych. Najciekawszą jednak cechą tego człowieka okazał się ubiór, a raczej konkretny jego fragment. Gdy tylko ściągnął kaptur, Stefan dostrzegł białą koloratkę.

– Na wszystkich świętych, toż to ksiądz! – Stróż ze zdziwienia aż złapał się za głowę.

– Ano, ksiądz, może być i ksiądz – potwierdził przybysz z lekkim wahaniem. – Ale świętych to lepiej zostawić w spokoju.

– Proszę o wybaczenie księdza dobrodzieja. A toż to się człek spodziewał księdza? Co ksiądz tak sam chodzi po kolei o tej porze? Na chuliganów przecież trafić można, a jak nie na zbójów, to na pogodę taką, psia mać… Za przeproszeniem… W takim miejscu?

– Ano w drodze. Ale ja nietutejszy i w podróży. Można powiedzieć, że się zgubiłem, próbując gdzieś trafić. Jak widać, nie tak znowu źle trafiłem, bo widzę, że tu jakiś dach nad głową. Panie, mogę w gości?

– Skoro ksiądz o pomoc prosi, to czy mi wypada odmówić? – zapytał retorycznie Stefan. – A pewno, zapraszam. Ale wygód to tu nie ma, od razu mówię! A, i przepraszam. Stefan jestem. Gawroński Stefan.

– Oczywiście, że nie ma. Dach wystarczy. – Duchowny nie przedstawił się.

– Amen. – Stefan spróbował zażartować. Nie spotkał się jednak ze zrozumieniem, duchowny nawet się nie uśmiechnął. Stróż wstał więc i na chwilę zniknął z tyłu budy, żeby zaraz pojawić się w drzwiach z dwoma kocami w dłoniach.

– Proszę księdza, niech ksiądz weźmie i ściągnie ten płaszcz przemoczony, to dam księdzu koc. Gruby i dobry koc to, nawet w najgorsze zimy mi dobrze służył. Oba, w sumie, służyły. Zapraszam.

Podróżny, człowiek najwyraźniej rozsądny, nie dał się prosić dwa razy. Wkrótce Stefan skończył załadunek i rozpalił w niewielkim żeliwnym piecyku. Oboje usiedli na wąskiej pryczy. Siorbali herbatę, po samą szyję opatuleni w ciepłe koce. Tylko koń mókł wciąż i marznął, ale taka już była jego końska dola.

Wnętrze szopy było bardzo surowe. Prawdę mówiąc, oprócz pieca, pryczy, kulawego stołu i prostego krzesła nie znajdowało się tam nic. Nawet ściany z desek pozostały niezakryte, nieimpregnowane i nieozdobione. Z każdego fragmentu ich schronienia ziała tymczasowość i prowizoryczność.

– A tu mam, proszę księdza, taki swój mały skarb. – Stefan przerwał ciszę i wydobył spod pryczy niewielkie drewniane pudełko, pokryte kwiatowymi wzorami. Otworzył je, a potem wydobył ze środka dwie długie drewniane fajki. Jedną z nich wręczył gościowi, następnie wygrzebał jeszcze tytoń i zapałki. Po chwili oboje już trzymali w ustach fajki nabite dobrym, jak się okazało, tytoniem. Aura na zewnątrz nie zmieniała się, a przynajmniej nie zmieniała się na lepsze. Tam, gdzie jeszcze do niedawna niebo było względnie czyste i wolne od ciemnych, niebezpiecznie wyglądających chmur, tam też teraz nic już nie pozostało z wspomnienia i całe sklepienie zasnuło się mrokiem tak gęstym, że nawet najbardziej optymistycznie nastawionemu do życia człowiekowi mina by zrzedła. Deszcz osłabł nieznacznie, lecz teraz zamiast niego z nieba poczęły sypać się małe gradowe kulki, a jaskrawe gromy, wędrujące to tu, to tam, jak okiem sięgnąć, były już chyba jedynym zewnętrznym źródłem światła. Raz po raz następowały też uderzenia grzmotów, które, na szczęście, oddalone były o bezpieczną odległość. Stopniowo, świat wokół przypominać zaczął Stefanowi sceny bardziej biblijne, niż te właściwe teraźniejszym czasom; chociaż pora nie była jeszcze bardzo późna – wciąż nie wybiła dziewiąta – to wszystko wokół już skryło się w cieniu, a podniebne kołtuny chmur, które do niedawna były granatowe, teraz już niemal zupełnie uderzyły w czarny ton. Stefanowi przed oczami stanęły wizje z Apokalipsy św. Jana. Jakże wielkim szczęściem w nieszczęściu było siedzieć teraz w takim towarzystwie!

Jeśli ręka boska ma kogo bronić, to księdza chyba powinna – zamyślił się.

Nawet las rozpościerający się niezbyt daleko przed podróżnikami, ledwie przed chwilą jeszcze ciemnozielony, zaczął wyglądać jak czarna piracka bandera, powiewająca złowrogo na wietrze. A wiatr stał się niemiłosierny. Od jakiegoś czasu nieustannie uderzał w drewniany budynek niewidzialną pięścią, kołysząc nim, jednocześnie zmuszając Stefana do wychodzenia na zewnątrz i sprawdzania, co dzieje się z koniem.

W końcu Stefan począł szczękać zębami – z zimna lub z przerażenia. Nawet jeśli drżał z powodu lęku, to nie świadczyło to wcale o tym, że jest człowiekiem tchórzliwym. W okolicznościach takich jak te tylko najodważniejsi z odważnych mogli pozwolić sobie na zachowanie zimnej krwi. Jak gdyby na potwierdzenie tegoż, piorun uderzył w drzewo wyrastające spośród opuszczonych torów, ledwie kilkadziesiąt metrów od nich. Koń momentalnie oszalał ze strachu i byłby pewnie stanął dęba, gdyby nie waga solidnego wozu, niepozwalająca mu na taką samowolę w zachowaniu. Stefanowi cudem udało się go opanować, chociaż, prawdę mówiąc, sam był już równie przerażony, co jego zwierz.

– Księże dobrodzieju… – zaczął, po powrocie do środka, najpewniej życząc sobie znaleźć pocieszenie w rozmowie z duchownym.

– Nie jestem księdzem.

– Bo widzi ksiądz… Jak to? To kim? A ta koloratka?! – Stefan spróbował przekrzyczeć grad i wycie wiatru, które – o zgrozo – przybrało znacznie na sile.

– Najlepiej będzie powiedzieć, że wędrowcem i posłańcem. A koloratka? To białe, tak? – Wskazał palcem. – A to jest, panie Stefanie, czysty przypadek.

– Jakim wędrowcem? Jaki przypadek? W taką pogodę wędrować? Coś pan, z drzewa spadł?

– Burza, tak na dobrą sprawę, to mi nie przeszkadza. A przypadek, bo takie ubranie zostało mi, że tak powiem, wygenerowane. Bo widzi pan, panie Stefanie, ja to rzadko bywam po tej stronie.

– Po stronie czego? Chłopie, czy ty żeś użarty jakim denaturatem, czy co? Albo grzyby zjadł? Chyba tylko pijany by się w taką pogodę szlajał!

Gość zachichotał i spojrzał na Stefana drapieżnym wzrokiem, od którego tamtego przeszedł dreszcz.

– Po tej stronie błony.

– Jakiejże znowu błony? Zaczynasz mnie pan irytować. Zaraz na deszcz wygonię! – Złapał za łopatę. – Mówże, czego tu chcesz albo wynocha! – Stefan starał się brzmieć groźnie, ale w jego głosie przebijała się nuta przestrachu.

– Skoro tak stawiają sprawę, to powiem… – kpiąco odezwał się nieznajomy. – Jestem tu po ciebie, człowieku. Musimy porozmawiać o czymś bardzo ważnym.

– Dobra, starczy tego bajania, won mi stąd! – Stefan wstał, dzierżąc w dłoni ciężkie narzędzie. – Won mi stąd, ale już!

Obcy nie ruszył się. Nie mrugnął nawet. Pogrzebał tylko w fajce kawałkiem znalezionego drucika, żeby rozruszać tytoń. Potem zaciągnął się i wypuścił dym.

– Won mi stąd, mówię! Bo zdzielę przez łeb.

– To zdziel – polecił gość.

Stróż, zaskoczony spokojem dziwnego faceta, przez chwilę się wahał. Potem jednak przestąpił z nogę na nogę i powiedział:

– Sam żeś chciał.

Wziął szeroki zamach szpadlem i wymierzył płaską częścią prosto w nos siedzącego spokojnie mężczyzny. Uderzenie wstrząsnęło łopatą, Stefan poczuł się tak, jakby kopnął go prąd. Wypuścił z dłoni stylisko. Przebieraniec siedział nieruchomo, tak jak wcześniej, tląc sobie cicho fajeczkę.

– Oż kurwa jego mać…

– A to akurat nieprawda – zakpił siedzący, ale Stefan już go nie słyszał. Przerażony wystartował ku drzwiom i szarpnął za klamkę. Drzwi jednak natychmiast zatrzasnęły się, wtórując grzmotom na zewnątrz. Klamka więcej nie drgnęła. Stróż odskoczył jak oparzony, oparł się o stół i cofnął pod sam koniec szopy, gdzie jego plecy spotkały się ze ścianą.

– Co… Coś ty za jeden?

– Zawsze tak samo – westchnął tamten. – Na początku argument siły, a potem brak pozostałych. I wracamy do punktu wyjścia. Teraz chcesz wiedzieć kim jestem? Dobrze więc. Jestem posłańcem.

– Czyim?

– Póki co to nieistotne, dowiesz się pan w swoim czasie. Chcę pana zaprosić na spacer. – Gdy tylko wypowiedział te słowa drzwi powoli otworzyły się, wpuszczając do środka hałas deszczu i zimny podmuch.

– W taką po...

– Tak – przerwał mu przybysz w przebraniu duchownego. – W taką właśnie pogodę.

***

Stefan klasnął lejcami i koń ruszył z wolna. Oboje zasiedli na wozie – Stefan schował się przed deszczem pod kocami, zaś drugi z mężczyzn znów założył na głowę kaptur. Wóz bardzo mozolnie turlał się po błocie w kierunku lasu.

Kilka tych minut stróż spędził przerażony. Nie wiedział, czego się spodziewać. Śmierci? Tortur? Czego mógł chcieć od niego ten człowiek? I czy na pewno człowiek? A może to po prostu głupi żart? Ale jak…?

Droga przed lasem skręcała w prawo, a potem rozwidlała się. Lewa odnoga biegła dalej, prawa zaś prowadziła ku pierzei drzew. Zgodnie z sugestią mężczyzny Stefan wybrał prawą, wcześniej rozpalając ogień w niewielkiej latarni, jaką miał na tyłach pojazdu. Bez niej nie zobaczyłby już prawdopodobnie nic. Ruszyli więc przed siebie i nawet koń z widoczną ulgą zszedł z zabłoconego kolejowego traktu na leśną ścieżynę, która, z jakiegoś powodu, była zupełnie sucha. Zwierz zaczął ruszać się żwawiej i pewniej. Parę razy parsknął nawet z zadowoleniem.

Stefanowi wręcz przeciwnie – wcale nie było do śmiechu. Nie znał tej drogi. Przysiągłby, że nigdy jej tu nie widział. Czyżby ktoś wykarczował wąski pas lasu ledwie parę tygodni temu? Po co?

Po paru minutach jazdy Stefanowi polecono, aby wstrzymał konia i obaj zeszli z wozu. Wiatr, rzeczywiście, ucichł jakby pośród wysokich świerków i topól, które ciasno splatały się ze sobą. Jak przytuleni do siebie kochankowie, tak też i te drzewa falowały wspólnie i – jak gdyby wymieniając pocałunki lub szepty – czule nachylały do siebie wierzchołki, to znów odstępowały od siebie na krótką chwilę, niczym obrażone.

W miejscu, w którym dwójka wędrowców zatrzymała się na postój, ścieżka poszerzała się i zataczała łuk tuż przy samej ścianie lasu. W istocie, wyglądało to jak rzeczne zakole i tworzyło przytulnie wyglądającą zatoczkę.

– To nasz cel – rzucił krótko przybysz.

– Cel? Jaki cel? – zapytał Stefan z przestrachem. Nie otrzymał jednak odpowiedzi.

Zrobiło się bardzo cicho i nie musieli już krzyczeć jeden przez drugiego. Ustał deszcz i grad i tylko błyskawice co jakiś czas pojawiające się na nieboskłonie wciąż wzbudzały obawy pechowego kolejarza. Były dziwne: nie blade, lecz czerwono-fioletowe. Pozostawiały na niebie kolorową siatkę pajęczyn, która nie znikała od razu, lecz gasła i blakła bardzo powoli. Po każdej z nich zdziwiony Stefan zadzierał głowę do góry, wypatrując płonących wierzchołków drzew. Nic takiego nie miało jednak miejsca. Stróż rozglądał się nieustannie, próbując dokładniej zidentyfikować otoczenie kryjące się w mroku. Znał przecież każdy kamień na pyskowickiej stacji. Tej ścieżki jednak nie rozpoznawał. Podobnie jak i drzew.

– Gdzie jesteśmy? Przecież ja znam na pamięć każdą drogę w promieniu pięciu kilometrów. Nie ujechaliśmy zbyt daleko. Co to za drzewa? I ta twarda ścieżka bez błota? I to zakole? Gdzieś ty mnie wywiózł?

– Odległość to rzecz bardzo względna, wiesz pan?

– Jak to?

– A tak to. Ktoś powie: nie przejechali nawet kilometra, są bardzo blisko skansenu. I będzie miał rację. A jednak jesteśmy bardzo daleko.

– Brednie.

– Brednie? Masz pan może zegarek?

Stefan nerwowo poruszył ręką.

– Nie zamierzam pana okradać, bez obaw – zapewnił kpiąco. – Chcę tylko, by pan sprawdził godzinę. Którą to mamy teraz? Dziewiątą? Dziesiątą?

Stefan podwinął rękaw i spojrzał na tarczę zegarka. Serce podskoczyło mu do gardła. Wskazówki przesuwały się w tył z niesamowitą prędkością. Nawet godzinowa wskazówka zamieniła się w niewyraźną smugę.

– No, jaka tam pora? Nie widać, co? Zaczynasz coś rozumieć? Nie? Nic a nic, widzę. Wiesz już, dlaczego odległość jest względna? Patrz! – Podniósł z ziemi kamień i wyrzucił go wysoko w powietrze. – Patrz!

Kamień wybuchnął fioletowym światłem, rozpadając się na tysiące kawałków. Nagle noc stała się jasna niczym dzień.

– Patrz, mówię! – Obcy wskazał dłonią w przestrzeń.

Pogrążony w szoku Stefan podążył za gestem. W fioletowym blasku stała zupełnie nowa lokomotywa. Nowa, naoliwiona lokomotywa Tp4-217; takie już za czasów młodości Stefana uchodziły za zabytek. Potężna, wyposażona w plątaninę rur, przewodów i zaworów. Na kotle świeżą białą farbą wymalowano datę produkcji: 1913.

Po chwili fragmenty kamienia przestały się jarzyć i miejsce znów utonęło w mroku. Lokomotywa zniknęła.

– To niemożliwe… całkiem niemożliwe – wyjąkał Stefan. – Nie mogliśmy się przenieść…

– W czasie? – zachichotał drugi. – Mówiłem, że odległość to sprawa bardzo względna. A teraz pójdziesz pan ze mną. Jesteś pan niezbędny.

– Nigdzie nie pójdę, czorcie! Zostaw mnie! – Stefan puścił się biegiem w drogę powrotną. Za sobą słyszał przerażający chichot. Suche gałęzie trzaskały pod jego butami. Potykał się i co rusz upadał na kolana, ale podnosił się i biegł dalej. Brudny, zakrwawiony i przerażony pokonywał drogę z powrotem do skansenu. Ku znienawidzonemu reliktowi dawnych czasów, który teraz jawił mu się jak najpiękniejszy sen, w przeciwieństwie do koszmaru ostatnich chwil. Widział już wyjście z tego przeklętego lasu. Miejsce, w którym droga krzyżowała się z inną, tak dobrze mu znaną. Wyskoczył spośród ściany drzew, w pełnym pędzie rzucając się ku skansenowi. Tam zadzwoni na policję, powie, że został porwany i otruty. Natychmiast ucieknie do centrum miasta szukać pomocy…

Pośliznął się na mokrych liściach. Jego świat odwrócił się o dziewięćdziesiąt stopni, a potem gwałtownie zatrzymał. Uderzenie było głuche, lecz Stefanowi wydało się głośniejsze niż setka orkiestr. Obraz zabawnie zwolnił, a potem zsunął się poza granice widzenia. Nadeszła ciemność.

***

– Halo, panie, żyjesz ty?

– Użar się pieron, mówia ci. Bodnij go tam roz pod żybro, to zarozki skoczy.

Coś twardego uderzyło Stefana w bok. Ten jęknął i przetoczył się na plecy.

– Ponboczku, przeca on jest richtig we krwi coły. Weźmiem go zaniesim kaj do doktora?

– Nie ruszej chopa, bo mu co może w kryngach przestawisz. Panie, żyjesz pan? Godej no.

Stefan zamrugał i spróbował się podnieść. Przyszło mu to z trudem. Zlepione krwią włosy odlepił od kamienia, na który upadł. Usiadł i spojrzał na dwóch mężczyzn w robotniczych uniformach. Oboje byli brudni od smaru i węgla.

– Żyję – wymamrotał. – Ale co to za życie… – Nagle przypomniało mu się wszystko co zobaczył poprzedniej nocy. – Muszę zobaczyć się z policją. I naczelnikiem stacji.

– A co to się stało? Byś najpiyrw się jako przyoblyk i umoł, bo masz wszyndzie jucha, chopie.

– A co mom mieć, jak żech se rozwalił łeb? – Stefan płynnie przeszedł na śląski dialekt.

– No chociaż godosz, to już dobrza.

– Pomożecie mnie wstać, czy się tak bydziecie filować choby wrona na kyjza?

Pomogli mu, Stefanowi zakręciło się w głowie, ale ustał pewnie na nogach. Spojrzał na ziemię, żeby upewnić się, że niczego nie zgubił. I ruszył przed siebie.

– Na bana to w drugom – krzyknął za nim jeden z mężczyzn. Stefan zignorował go. Doskonale wiedział, którędy dostać się do naczelnika stacji. Tam już tylko telefon na policję i po sprawie. Tylko co on im powie? Że został porwany, to oczywiste. A co z zegarkiem i kamieniem? I łopatą? Ta cholera musiała mu coś wrzucić do herbaty, nie ma na to innego wyjaśnienia. Myśląc o policyjnym protokole Stefan wyszedł przed skansen. I oniemiał.

Z drzwi i murów skansenu zniknęła łuszcząca się farba i rdza. Budynek wyglądał jak nowy. Nawet obrotnica, którą Stefan codziennie przecież oglądał jako zarośniętą zielskiem i przeżartą rdzą do cna, błyszczała naoliwiona i gotowa do użycia. Tylko wielka i pękata wieża ciśnień wyglądała żałośnie jak zawsze. Stróż nie mógł uwierzyć własnym oczom. Czuł nadchodzący atak paniki, spojrzał więc na zegarek. Wskazówki nie poruszały się. Nie kręciły się w tył ani w przód. Zatrzymały się na 11:33. Powoli do Stefana zaczynała docierać brutalna prawda. Co jeśli to nie był sen? Jeśli to nie był koszmar, ani też narkotyczna wizja?

– Halo! Jest tu kto!? – krzyknął w nadziei, że uda mu się z kimś porozmawiać. – Halo!

Drzwi skansenu uchyliły się powoli. Stanął w nich wąsaty mężczyzna w kolejarskim mundurze.

– No halo! – odkrzyknął. – Pomóc jakoś panu?

– Tak! Kiedy wyremontowano ten skansen!? – Stefan podszedł bliżej. – I co się stało z obrotnicą?

– Jaki skansen? Co pan pleciesz? Jest pan ranny?

– No ten, co w nim pan stoisz. – Gawroński spojrzał na kolejarza jak na głupca.

– To nie jest żaden skansen, to wagonownia. Dobrze się pan czujesz?

– A który… – Stefan przełknął ślinę i odczekał chwilę, próbując się uspokoić. – Który mamy rok?

– Heniek! Wariata jakiegoś nam tu przywiało! – Mężczyzna w drzwiach odwrócił się z powrotem do środka. – Pyta się...

Stefan podbiegł do niego i złapał za poły munduru.

– Słuchaj mnie, sukinsynu! Który mamy rok? Mów!

– Panie, odpieprz się pan w delikatny sposób…

– Rok!

– Heniu!

– ROK! JAKI MAMY ROK?

– Czternasty… Puść mnie, wariacie!

Stefan puścił go.

– A dzień? Jaka data dzienna?

– Dwudziesty marca! Heniek!

Zawołany Heniek przebiegł przez drzwi, dzierżąc w dłoni solidną metalową rurkę. Stefan postąpił krok w tył, osłupiały.

– Co to, Ernest? W pysk dać? – spytał Heniek, potrząsając rurką. Ruszył za Stefanem. – Mało morda obita, nu?

– Zostaw go, Heniu, to wariat jakiś. O datę mnie pyta. Pewno od tego łba rozbitego mu co siadło na dekiel.

– Ty chachorze uważej, bo małowiela brakło i bym cię zdzielił w ta łepetyna durna!

– Dwudziesty… marca… czternasty… – Stefan wycofał się i zawrócił. Zszedł na boczny tor i jeszcze raz obejrzał na skansen. Kilka lokomotyw właśnie z niego wyjeżdżało. Maszyniści wgapiali się w niego, zaskoczeni awanturą. Dwójka pechowych kolejarzy odprowadzała go niechętnym wzrokiem.

Czym prędzej ruszył w kierunku właściwej stacji. Musiał porozmawiać z naczelnikiem. Musiał mu powiedzieć. Musiał jakimś sposobem przekonać go, że… Ale jak? I że co? Że przeniósł się w czasie? Wybrał drogę przez tory, najkrótszą. Poszedł pierwszym, nieużywanym torem. Zaraz jednak przypomniał sobie, że jeśli to faktycznie początek dwudziestego wieku, to tor wcale nie jest nieużywany. Zeskoczył na peron. Zadbany, czysty, wypleniony peron. Pomalowany świeżą farbą. Stefan mimowolnie porównał go z tym, jaki sam pamiętał – z odrapanym, starym i zarośniętym peronem, którego nikt już nie używał, nikt nie pamiętał. Strach opuścił jego trzewia i umysł. Stefan zwolnił. W końcu zatrzymał się. Pomyślał.

Po co tak naprawdę miał kogokolwiek informować o swojej podróży w czasie? Przecież jest kolejarzem, a pyskowicka kolej znajduje się teraz w swoim największym rozkwicie. Zna to miejsce jak swoją kieszeń, zna się na wszystkich procedurach i urządzeniach. A gdyby tak, zamiast siać panikę, zebrał plon tej sytuacji i znalazł pracę? Na kolei? Nie jako, tfu, stróż, ale jako prawdziwy kolejarz. Mógłby robić to, co kocha, w miejscu, które kocha. Nie musiałby patrzeć, jak stacja umiera i pogrąża się w nicości, przeciwnie, mógłby patrzeć, jak rozwija się i rośnie, jak dorasta do szczytu swojego piękna.

Znów ruszył przed siebie, tym razem z innym planem. Uśmiechał się szeroko, w końcu zaczął biec. Gdy po kilku minutach dotarł do budynku zarządu, który w jego czasach już nie funkcjonował, był zmęczony, ale i szczęśliwy. Wszedł po schodach, omiótł wzrokiem wystawny hol i zatrzymał spojrzenie na eleganckiej pani na recepcji. Przedstawił się i powiedział, że chciałby zaaplikować o pracę. Recepcjonistka spojrzała na niego z zaskoczeniem, wstała i zdjęła pojedynczą słuchawkę z widełek na ścianie. Rozmawiała chwilę przyciszonym głosem, po czym odłożyła dziwnie wyglądające ustrojstwo z powrotem na widełki.

– Naczelnik oczekuje pana na pierwszym piętrze. – Wskazała na schody. – Drzwi po prawej stronie.

Stefan ucieszył się. Nawet rozmowy kwalifikacyjne załatwiają od ręki – przeszło mu przez myśl. Wspiął się po solidnie wyglądających drewnianych schodach (ani śladu kurzu!) i zapukał do rzeczonych drzwi. Nie uzyskawszy odpowiedzi nacisnął klamkę i wszedł.

Wnętrze wyglądało skromnie. Równe szeregi akt wypełniały półki i szafy ustawione pod ścianą. W rogu pomieszczenia stało niewielkie, acz bogate biurko i wysoki drewniany fotel obciągnięty zieloną skórą. Zdaniem Stefana – profesjonalnie i minimalistycznie.

Gawroński zlustrował pomieszczenie w poszukiwaniu naczelnika, ale nie dostrzegł ani żywej duszy. Postąpił kilka kroków w kierunku biurka i okna za nim.

– Jest tu kto? – rzucił w eter, ale nie doczekał się odpowiedzi. – Halo? Panie naczelniku?

Drzwi skrzypnęły i trzasnęły. Stefan odwrócił się i spojrzał na twarz wchodzącego. Prosto w jego zimne, blade oczy. Momentalnie krew uderzyła mu do głowy. W uszach poczuł swój puls. Na Boga, to nie może być prawda!

– Cieszę się, że w końcu pan dotarł, panie Gawroński. Nie można ominąć tego co nieuniknione.

– Kim ty, do diabła, jesteś!? – rzucił Stefan. – Kim!?

– Mówiłem już. Posłańcem i sługą.

– Czyim sługą?

– To odkryje pan sam.

– Więc zrób co masz zrobić, to jakaś paranoja!

Człowiek określający siebie jako sługa wskazał na obrotowe krzesło.

– Proszę siadać, panie Gawroński.

Stefan nie pozwolił się prosić. Usiadł, zerkając przy tym ukradkiem za okno. Czy udałoby mu się wylądować bezpiecznie po skoku z pierwszego piętra? Ponownie zaczął rozważać ucieczkę. Odczepi się raz na zawsze od tego przeklętego diabła. Ucieknie daleko stąd, na samą zasraną północ!

– Wczoraj zaproponowałem panu rozmowę, ale zachował się pan mało dżentelmeńsko. Dobrze, że to już za nami. Jak rozumiem, zaakceptował pan swoją aktualną pozycję? Rok, w którym się znajdujemy?

– Czternasty. Dwudziesty marca.

– Tak… Daruję sobie zatem rozmowę o odległości. Porozmawiamy w zamian o uczuciach i myślach. Ludzie mają dziwną tendencję do pychy – mówił – budującej wokół nich mur z ignorancji. Przez to czasem trudno im zrozumieć rzeczy, które powinny być oczywiste.

Stefan zauważył, że mówca skrzywił się wymawiając słowo „im”. Odnosił się do ludzkości pogardliwie, z wyższością. I zupełnie jak gdyby… sam nie do końca był człowiekiem.

– Zamierzam panu udowodnić, ni mniej ni więcej niż to, że miejsca, a szczególnie miejsca tak pełne życia jak kolejowa stacja, są żywe. Nie tak żywe jak ludzie. Nie posiadają krwi ani żył, które mogłyby ją pompować. Istnieją jednak jako świadomość. Świadomość tysięcy wydarzeń, które miały tu miejsce. Wszystkie wydarzenia i wszystkie myśli wszystkich ludzi, którzy, na przestrzeni dziejów, postawili swoje stopy na peronach. Nie, panie Gawroński, one nie przeminęły, nie rozpłynęły się w powietrzu. One istnieją. Rzeczywistość kondensuje się i skrapla w miejscach takich jak to. Dlatego zwykło mówić się, że miejsca i przedmioty mogą mieć duszę. Czy przez te wszystkie lata spędzone na kolei nigdy pan tego nie czuł? Założę się, że tak.

Gawroński zastanowił się nad słowami tego człowieka. O dziwo, nie zamierzał ich negować. Podświadomie czuł, że tamten ma rację. Nie mógł tego wiedzieć, ale gdzieś w głębi duszy rozumiał o czym on mówi. Czyż dziś podczas spaceru nie poczuł wzruszenia patrząc na nową i zadbaną stację? Czy nie czuł zewu i pragnienia, aby na zawsze już pozostać tutaj?

Po policzku Stefana popłynęła łza.

Posłaniec patrzył na niego spokojnym wzrokiem i przez długi czas milczał. W końcu odezwał się ponownie:

– Tyle tylko, że stacja umiera. Nikogo już nie obchodzi. Nikt o nią nie dba. Nikt o niej nie pamięta.

– Tak, tak! Dokładnie tak jest – potwierdził jego słowa Stefan. – Święta prawda. Stacja umiera i tylko ja…

– Tylko pan…

– Tylko ja pozostałem na służbie. Opalam skansen, jak jakiś zwykły cieć, a powinienem być… powinienem być kolejarzem.

– Dokładnie tak. Mam dla pana przewidziane nowe zadanie.

– Nowe zadanie? Czy będę mógł pracować jak kiedyś?

– Ależ tak, panie Gawroński. Będzie pan pracował dla stacji i razem ze stacją. Jest pan ostatnim z prawdziwych kolejarzy. Bo widzi pan, stacja żyje w panu. Jej dusza. Dopóki żyje pan, żyje także stacja. Pańskie zadanie jest dużo większe niż zadanie wszystkich maszynistów i dróżników, dużo większe niż zadanie nastawniczych i dużo większe niż moje. Pan będzie napędzał całą stację. Całe jej istnienie.

Wzruszonemu Stefanowi odebrało mowę. Wiedział o tym. Wiedział o tym od dawna. Czekał na moment kiedy znów go docenią i oto ten moment nadszedł.

– Co mam robić? Proszę powiedzieć co mam zrobić, a zrobię to.

– Za mną – rozkazał blady mężczyzna.

Wyszli z gabinetu naczelnika i skierowali się schodami w dół. Minęli pustą recepcję, przeszli przez boczne drzwi i znów zeszli niżej, do piwnicy, oświetlonej migoczącymi elektrycznymi lampkami. Przeszli ciemnym tunelem przez całą długość budynku, następnie zeszli jeszcze niżej i niżej. Stefan bał się, wiedział jednak, że ten wybór jest słuszny. Musi pomóc, musi uratować stację za wszelką cenę.

Pomieszczenie, do którego następnie weszli, było długie, skąpane w czerwonawym świetle, zupełnie jak fotograficzna ciemnia. Towarzysz i przewodnik Stefana zaryglował za nimi drzwi i zamknął je na klucz.

– To nie potrwa długo?

– Co takiego?

– Za mną.

Pokonali jeszcze kolejne i kolejne drzwi. Następne pomieszczenia były coraz ciemniejsze i cieplejsze. Stefan zupełnie stracił orientację. Spojrzał na zegarek. Choć było niezwykle ciemno, udało mu się zauważyć, że wskazówki zegarka znów zaczęły pędzić jak oszalałe. Tym razem do przodu. Podniósł wzrok aby spojrzeć na twarz kompana i wtedy to dostrzegł. Zauważył jak zwija się wężowym ruchem na przeciwległej ścianie. Jak pulsuje – niczym gigantyczna czerwona pompa.

– Co to… co… – wysapał. Przerażenie ścisnęło mu płuca.

– Nie ma sensu się bać. Już wkrótce będziecie jednym. Od dawna już zresztą byliście jednym.

Stefan patrzył zafascynowany, jak ogromne, bezkształtne cielsko przypominające bijące serce wysuwa długie i lepkie macki. Jak macki okręcają się wokół jego ramion, kolan i szyi. Patrzył, jak przyciągają go do tej dziwnej abominacji. Czuł na sobie ich dotyk. Ciepły, miękki. Wkrótce jego twarz zetknęła się z żywą, pulsującą ścianą. Chciał krzyknąć, ale kolejne miękkie macki wpełzły mu do ust i nosa, blokując dostęp powietrza. Przez chwilę jeszcze walczył, próbując uwolnić się z uścisku. W końcu poddał się, przestał opierać. Poczuł, jak wypełnia go ciepło, jak po jego organizmie rozlewa się fala zadowolenia. W końcu razem. Ona i ja – pomyślał. Nie czuł już siebie. Nie musiał już oddychać. Tylko donośny, głuchy puls wyznaczał rytm ich zespolonej egzystencji.

rys. Alicja Tempłowicz

PIERWSZA JESIEŃ

Jagoda Okuniewicz

Miasto było szare, mokre i głośne. Co za głupota – spędzać jesień w Krakowie. W ogóle, spędzać życie w Krakowie. Czasem jej całkiem odbijało, do pustej głowy wpadał jakiś genialnie zły pomysł, a ona brała go za całkiem dobry, albo chociaż wystarczający na tle ogólnego braku pomysłów, i realizowała szybko i bezmyślnie. Pewnie wszystko wychodziłoby jej znacznie lepiej, gdyby naprawdę tyle nie myślała. Czemu nie mogła taka być? Głupia i uległa? Znalazłaby jakiegoś faceta i nie myślała o tym wszystkim dookoła. Nie była przecież taka brzydka. Nawet umiała czasem wyglądać ładnie. Więc po co jej te studia, skoro mogła zrobić ze sobą coś prostszego i mniej bolesnego niż myślenie?

Bo nie była głupia. A przynajmniej nie całkiem. Dlatego przejechała całą Polskę, do obrzydliwego, mokrego Krakowa, na ulicach którego rowerzyści próbowali ją potrącić, a ludzie byli tak przeróżni, że wszyscy tacy sami. Dlatego kupiła zeszyty i masę kolorowych podkreślaczy, rozłożyła je wszystkie na stole w swoim pokoiku w domu swojego ojca i długo zastanawiała się, który z nich najlepiej nadaje się na dany kurs. Wszystko chciała zrobić dobrze. Miała jak najlepsze intencje. Nic innego jej nie zostało, skoro już tu była.

Miasto za oknem było szare, mokre i takie jakieś przygnębione, jakby się w te deszczowe niebo wpatrywało już zbyt długo, jakby się jego płaczem zaraziło. I gdyby jej przyszło do głowy uciec od tego, co widziała za szybą, spotkałaby się z rozczarowaniem. Odwróciłaby spojrzenie, cofnęła sod zimnego parapetu, obejrzała szukając pocieszenia dla oczu oślepionych niemal nieszczęściem – i nie zobaczyłaby nic lepszego. Białe ściany. Białe meble. Biała lampa, szara pościel, stolik z jasnego drewna, półka z kwiatkiem, którego nigdy jeszcze nie podlała i pewnie nigdy nie podleje. Niech zdechnie sobie jak jej zapał, który miała chyba, kiedy tu jechała. Jak już umrze, potraktuje i jego, i zapał, tak samo. Roślinka będzie suszyła się w doniczce, wytrwale, jakby była jeszcze żywa i kwitła. Weronika nikomu nie powie o śmierci kwiatka, tak jak nikomu nie powiedziała o zgonie swojego zapału. No bo kogo to obchodzi? Jej ojca?To był za głupi pomysł mieszkać w Krakowie u ojca... Jak człowiek płodzi dziecko, będąc dzieckiem, to szybko powinien odpuścić. Bo to nie kończy się dobrze. Jeśli się nie ma naprawdę chęci wtedy, na początku, to potem też już nie wyjdzie. Nie ma co udawać. Po co mówić: „Weronika? Co, nie chcesz studiować w Krakowie? To jest fajne miasto, przyjedź”. No po co to mówić? Żeby potem Weronika siedziała przerażona na niewygodnym łóżku w małym pokoju, żeby miała łzy w oczach i nie mogła złapać tchu, bo wyjście z pokoju jest takie trudne; tak ciężko jest spojrzeć w oczy obcemu człowiekowi, który ma te swoje oczy takie jak twoje, ciężko jest pokazać temu obcemu człowiekowi, kim się jest. Bo kim jest dziewczynka, która dorasta bez tatusia i tylko z połową mamusi? Pewnie jest wspaniałą osobą – tak przecież mówią – ale dziewczynka nigdy nie będzie wiedziała. Ludzie jej mówią, że jest podobna do jednego lub drugiego rodzica, zależy, którego lubili bardziej, a ona w to wierzy, oczywiście, i buduje swój obraz na tych słowach. Ale nie zna taty, a mama jest jak rozmazana twarz na zdjęciu. Więc kim jest dziewczynka? Weronika nigdy nie będzie wiedzieć.

No, dobra. Kiedyś będzie. Tylko jeszcze tej jesieni nie wiedziała. Pierwszej jesieni w Krakowie.

Żona jej ojca powiedziała, że w Krakowie zakochać się można właśnie o tej porze roku. Weronika kochała jednak jesień zawsze lojalnie i głęboko. Zmusiła się do przekradania przez salon, do zamieniania kilku słów z tym obcym człowiekiem o znajomych oczach, by potem, stojąc na ulicy, wyjąć sobie serce z piersi i podarować je miastu. Niech zarazi swoim pięknem ten pogruchotany, ledwo bijący mięsień. Proszę bardzo! Rozkochaj ją w sobie! Znajdź cel dla jej kroków stawianych na krzywym chodniku ukrytym pod liśćmi! Uratuj ją przed tym zaraźliwym smutkiem, który leje się z nieba!

Weronika zachęcała miasto w myślach zawsze, kiedy szła na uczelnię, lub kiedy z niej wracała. I zachęcała je też tego wieczora, kiedy wracała z ojcem i jego żoną z teatru. Było ciemno i mokro, ale deszcz już nie padał. Za to wiatr wiał straszliwie, szarpał jej płaszczem, bo go nie zapięła, choć marzła. Była chuda, miała problem z lubieniem swojego ciała, a tu w ogóle prawie nie jadła, bo kuchnia należała do ojca i jego żony – i gdyby Weronika do nich wyszła, musiałaby z nimi rozmawiać, a tak ciężko było jej mieć swoje zdanie, gdy ją o cokolwiek pytali. Tak ciężko było jej nie ugiąć się pod jego wzrokiem, kiedy patrzył na nią – obcy człowiek, który dał jej oczy i przez te oczy chciał poznać ją jak każdą nową osobę w swoim życiu, tylko szybciej i lepiej, skoro... skoro... miała te oczy. I ten nacisk, te oczekiwania...

Nie jest trudno nawiązać kontakt z kimś obcym. Co ją obchodzi opinia byle człowieka? Ludzie ją mijają, a nawet, jeśli się zatrzymują – tylko na chwilę. Nic nie zmieniają w jej życiu. Nic nie znaczą. Obcy ludzie nic nie znaczą. Z kolei obcy ludzie z oczami takimi jak jej...

Tych jego oczu Weronika coraz bardziej się bała. Więc kiedy szli z teatru, szła o krok wolniej, ciągle nieco z tyłu – niezauważalnie dla nich, dając sobie przestrzeń.

Co to w ogóle była za sztuka?

Weronika myślała tylko o tym, co zrobić, żeby przetrwać ten rok w Krakowie. A potem kolejne cztery lata studiów. I potem może jeszcze resztę życia. Spektakl nie był wcale ważny. Kiedy w ciemności ludzie wlepiają spojrzenia w scenę, na której aktorów toczy szaleństwo, Weronika jest całkiem sama. Nikt nie patrzy w jej kierunku. Nie stroni od ludzi, co jej zarzuca ojciec, a jednak, jest sama. Żadne miejsce jak teatr nie było jej bliskie. Gdyby mogła, zostałaby aktorką. Ale co, jeśli pewnego dnia na widowni jedna z setki obcych twarzy będzie miała jej oczy?

– Tędy? – Weronika rzadko odzywała się niepytana, ale była już zmarznięta, a jej ojciec i jego żona skręcili do schodów, by wejść nimi na górę, na drogę ciągnącą się przy samej Wiśle. Tam to musiało dopiero wiać! Zimno pewnie by ją zabiło. Zdechłaby jak ta roślinka. I jak zapał.

– A co?

– Strasznie tam wieje.

– No okej. – Ojciec odwrócił się, jego żona też. Stanęli przed pasami. Spojrzał na Weronikę i powiedział po raz chyba tysięczny tego wieczora, tysięczny jak nic:

– To się może zapnij, jak ci zimno.

Jego żona uśmiechnęła się trochę, stawiając pierwszy krok na mokrej, oblepionej żółtymi liśćmi ulicy. Jaka ona była ładna... Była tak ładna, że Weronice serce pękało. Jak można być tak ładnym? Weronika starała się, poświęcała swój czas, wkurwiała się na swoje ciało bardziej niż na kogokolwiek, kiedykolwiek, a żona jej ojca była po prostu piękna. I kiedy on, ojciec Weroniki, zasłużył na taką piękną i mądrą żonę? Czym na to zasłużył? Byciem kiepskim ojcem, a w zasadzie nawet nie ojcem? Fatalnym chłopakiem matki swojego dziecka? Zniknięciem na długie lata? Czy tym teraz, tym patrzeniem, oczekiwaniem, tym ciężkim spojrzeniem nie tylko swoich oczu?

– Mówiłeś, że już jej nie będziesz namawiał – powiedziała żona ojca Weroniki.

Tak mówił, faktycznie. Gdzieś coś rzucił, chyba zaraz po tym, jak powiedział, że Weronika marznie, bo nic nie je. Weronika powiedziała wtedy tylko, że nie szkodzi, bo to łatwiej powiedzieć, niż, na przykład, że jedzenie, gdy już jest w jej żołądku, nie wydaje się być właściwe. I że wtedy jej skóra jest brzydsza. Jej oczy jakieś mniejsze, usta takie krzywe, włosy to koszmar, no i... to ciało.

– No bo już nie będę – powiedział ojciec Weroniki bardzo lekkim tonem. Tylko ta lekkość była jakby nieszczera. Jakby ją prowokował w ten sposób. Albo może jakby się na nią obraził, że on czasem coś rzuci, co by normalny ojciec powiedział, a ona się nie zgadza na to, taka niewdzięczna, przecież on jest dobrym, kochającym i troskliwym ojcem. A ona? Co ona sobie wyobraża? Że z nimi nie chce jeść? Że się nie dała mu poznać przez te trzy lata, kiedy widywali się raz na rok przez tydzień?

Niewdzięczna gówniara.

– Zmęczyłem się – ciągnął. – Nie będę jej mówił, że ma coś zjeść, że ma się zapiąć, bo będzie jej zimno. Nie chce mi się już.

Weronika zwolniła mocno, bardzo mocno, wbijając wzrok w chodnik udekorowany kolorowymi liśćmi. Miała wrażenie, że jej oczy się w ten chodnik wbijają, a to, co jest w nich podobne do oczu jej ojca, wyciera się. Znika w ogromnym, pełnym ulgi bólu.

I zapadła cisza. Często, nawet niezręczna – nie przeszkadzała Weronice. Ale teraz była taka głucha. Jak wtedy, kiedy cisza aż dzwoni w uszach, choć teraz przecież słuchać było wiatr tańczący między mokrymi liśćmi, które jeszcze nie spadły z drzew, słychać było ich kroki. Ich. Ojca Weroniki i jego żony, oraz samej Weroniki, idącej o krok wolniej. Słuchać było ich i huk ciszy.

– Och – westchnęła żona ojca Weroniki. – Twój dom – powiedziała.

Weronika i jej ojciec spojrzeli w lewo, na gruby, szary mur odgradzający dom postawiony pewnie już dawno przy ulicy biegnącej wzdłuż Wisły. Piękny i jednocześnie szkaradny dom. Ulica była wyżej niż teren za murem, Weronika już to zaobserwowała, idąc tą drugą drogą, tą bliżej wody, położoną kilka metrów wyżej niż jezdnia i chodnik. Jakby ten dom i jego podwórko piekło pochłaniało. I kiedy to akurat miało urok, to grube, nieproporcjonalne do reszty budynku kolumny utrzymujące taras na piętrze były ohydne. Ale Weronice i tak się to wszystko podobało. Ona chyba lubiła brzydkie rzeczy.

Tylko siebie jakoś nie lubiła. No bo jeszcze nie wiedziała, czy jest brzydka, czy nie. Znaczy... w środku.

– Tak – szepnęła Weronika.

Co ją teraz obchodził ten dom? Właśnie starła sobie gałki oczne na nierównym chodniku.

– Czy to jest nasz kot? – zapytał ojciec Weroniki. Wszyscy zatrzymali się przy drewnianych drzwiach w murze. W nich była też metalowa kratka, a za nią, w słabym świetle jednej (jedynej działającej) z lamp wiszących nad głównym wejściem kot z białą łatą między oczami, jak tilaką u hindusek. Cała reszta jego sierści była czarna jak ta noc, przez którą szli. Aż ciężko uwierzyć, że ojciec Weroniki go zauważył.

– Cholerka – szepnęła jego żona.

– Trzeba go jakoś wydostać.

– Michał ma być za chwilę z materiałem – przypomniała mężowi. Spojrzeli po sobie. Jak się chciało pracować w domu, to trzeba było w nim często bywać.

– Ja go wyciągnę – powiedziała Weronika.

– Serio?

Nie, na żarty.

– Jasne. – Spojrzała na zamkniętą furtkę. – Zawsze chciałam tam wejść, to teraz mam okazję.

– Jakby nie chciał dać ci się złapać, to dzwoń – powiedziała żona jej ojca. A potem ojciec Weroniki złapał ją za rękę i szybko poszli w swoją stronę. Co za ulga.

Weronika podeszła bliżej furtki i zajrzała przed kratkę.

– Sushi – powiedziała. Kot popatrzył na nią bez zainteresowania. Potem jego wzrok uciekł gdzieś na bok, w ciemność.

Weronika położyła dłoń na klamce i nacisnęła, ale drzwi nie ustąpiły. Spojrzała na domofon. Jedna rodzina. Uniosła dłoń, wbiła palec w guzik, a ten wydał dźwięk. W tej samej chwili otworzyły się drzwi. Z domu wyszła młoda kobieta w bordowej sukience. Mimo niskiej temperatury miała na sobie tylko ją. Podeszła do Sushi, podniosłą go i odwróciła się do drzwi.

– Hej! Przepraszam! – zawołała Weronika. Bez skutku. – Ale to mój kot!

Drzwi zamknęły się za jej plecami. Jej plecami, i za kotem.

Weronika poczuła ucisk w żołądku. I co? Miała niby dzwonić do ojca i powiedzieć, że nawet kota do domu przyprowadzić nie może? A on by spojrzał na nią tymi swoimi oczami?

Weronika wstrzymała oddech i szybko zastanowiła się, czy kultura osobista miałaby tu teraz znaczenie. Kultura czy spokój siedzenia w swoim pokoju, bez konieczności spowiadania się ojcu z tego, czemu tak, a nie inaczej.

No przecież, że nie kultura.

Weronika znowu wcisnęła palec w przycisk wydający irytujący dźwięk. Ależ cisza była w porównaniu z nim miła. Dałaby chyba wszystko za spacer w tej ciszy. Po co zaproponowała, że sama się kotem zajmie? Jezu, ale ona była głupia.

– Halo! – krzyknęła i jeszcze mocniej przyciskała guzik. No i stało się. Drzwi się otworzyły, choć niezbyt szeroko. Z ciemnej szpary między nimi, a szarą ścianą, wyjrzała pomarszczona twarz starszej kobiety.

– W czymś pomóc? – zapytała ostrożnie.

– Tak! – odkrzyknęła Weronika. – Kobieta z tego domu zabrała do środka kota. To był mój kot. Na imię na Sushi.

Po co to powiedziała? Wstrzymała oddech, starając się uspokoić.

– Chcę go odzyskać – dokończyła.

– Aha. – Starsza kobieta otworzyła drzwi szerzej i wyszła na schody, a potem – na chodnik przy furtce. Przekręciła klucz i wpuściła Weronikę na teren tego oszałamiającego domu.

– Mam wejść?

– No, proszę. – Poszła przodem. Weronika, mimo że dopiero teraz szła za kimś w pełni obcym, kroki stawiała pewniej niż w drodze z teatru.

Pokonały schody i weszły na hol, a potem – do kuchni. Starsza kobieta zasiadła do okrągłego stolika z wytartym blatem i zawołała głośno:

– Mamo!

Weronika stała między wejściem, a stołem i patrzyła na starszą kobietę skonsternowana. Nie chciała już o nic pytać, tylko tego cholernego kota dostać.

– No, mamoooo!

Weronika przestąpiła z nogi na nogę. Raz. Drugi.

– Przepraszam – odezwała się. – Może ja...

Do kuchni weszła kobieta w bordowej sukience. Nie była taka młoda, jak się wydawała na początku. Miała pewnie trzydzieści lat, może trzydzieści parę. Ale na matkę tej pani, która siedziała przy stole nie wyglądała.

– Mamo – powiedziała starsza kobieta – ta Pani chce swojego kota.

Kobieta w sukience spojrzała na Weronikę, jakby nie wierzyła.

– Kota? – zapytała.

– Tak – szepnęła Weronika. We wzroku tej kobiety było coś dziwnego. Wyzywającego. Jakby tym pytaniem chciała ośmieszyć Weronikę, jakby chciała zrobić z niej głupią.

– Mojego kota. Sushi – dodała.

– Hm. – Kobieta założyła dłonie na biodra. – Ale on jest mi potrzebny.

– Tak – przyznała pani siedząca przy stole. – Bardzo.

– Potrzebny? – Weronika nie mogła uwierzyć, że kot nie był jeszcze w jej ramionach. Jaki cel miała ta rozmowa? Nonsens.

– Tak. – Kobieta w sukience pochyliła nieco głowę i ściszyła głos. – Bardzo. Chce pani zobaczyć?

Weronika nie wiedziała, co powiedzieć, więc nie powiedziała nic. Z kolei kobieta w sukience skierowała swoje kroki w inną część kuchni.

– Kici, kici!

Weronika zawsze myślała, że takie wołanie nie działa, ale akurat tego wieczora – działało. Kot wpadł do kuchni i podbiegł cicho do kobiety w bordo. Ona, pochylając się, wystawiła dłoń, a on coś na niej zostawił. Z pustym pyskiem zniknął znowu w ciemnościach na holu. Kobieta podniosła się i pokazała Weronice mysz.

– Mamy problem – powiedziała. – I musimy o nim porozmawiać.

– Mamo, nie męcz pani.

– Przepraszam, nie rozumiem. – Weronika coraz bardziej uginała się pod tą dziwnością. – Mamo? – zapytała. – Jak to?

– Już pani opowiadam. Ale najpierw proszę z nami iść do jadalni. – Kobieta w sukience nawet nie myślała o tym, żeby Weronikę zapytać o zdanie. – No co się pani tak na mnie patrzy? Pani jest przecież głodna. – Odwróciła się, uderzyła otwartą dłonią w wyłącznik światła i zostawiła Weronikę w ciemności. Rozbrzmiały kroki na starych kaflach. I kroki ucichły.

– Ach, ta moja mama! – szepnęła starsza pani, przemykając obok Weroniki jak dziecko.

W którą stronę szło się do wyjścia? Przecież kot nie był tego wart. A rozmowa z ojcem? Och, racja, nic nie było warte więcej, niż jej uniknięcie.

– Halo? – pytała idąc tam, gdzie się jej wydawało, że poszły one. – Gdzie jesteście?

Z wyciągniętymi ramionami znalazła ścianę. Idąc wzdłuż niej potrącała stoliki, wazony i obrazy z grubymi ramami – ale niczego nie strąciła i nie zepsuła. Brnęła przez tą ciemność tak długo, aż zobaczyła, jak przez czerń przebija się złoto. Oświetlenie w jadalni robiło wrażenie. Wszystkie żarówki i płomienie świec jakby przesycone były złotem. Złoto odbijało się od ciemności, która z kolei lepiła się do ścian. Czerń i złoto. Nigdy nawet nie wyobrażała sobie, że mogą być tak piękne.

Stół był podłużny, nie okrągły – i cały zastawiony jedzeniem. Już przygotowano na nim trzy talerze. Starsza pani siedziała na swoim miejscu. Miała oddzielać gospodynię od gościa. Ach, no tylko tej gospodyni nie było.

– Proszę siadać – powiedziała starsza pani. Weronika nie miała siły się spierać. Zrobiła, co jej polecono.

– Więc? – zapytała. – Czemu pani mówi do niej „mamo”?

Kierowała nią nie tyle ciekawość, co chęć zrozumienia. Na przykład: dlaczego zdecydowała się na ten Kraków? Dlaczego jej ojciec nie był dobry? I dlaczego wszyscy mówili, że była do niego podobna, skoro nie była?

Starsza pani nagle spoważniała i odwróciła spojrzenie. Gdy zwracała się do drugiej kobiety; kiedy brzmiał z jej gardła głos dużo słodszy i wyższy, niż naprawdę był, wyglądała chyba na nieco młodszą. W jednej chwili, gdy tak się zasępiła, wrócił do niej prawdziwy wiek. Przybyło zmarszczek, oczy straciły blask, choć wciąż tańczyło w nich światło świec. Nie tyle starsza – stała się straszna. Jak maska na Halloween. A Halloween się przecież zbliżało.

– Hm?

Starsza pani zamrugała i spojrzała znowu na Weronikę.

– Nie wie pani? – zapytała cicho. – A kim są matki?

Weronika nie rozumiała.

– No? Pani głupiej nie udaje. – Położyła dłonie po obu stronach talerza. Obok widelca. Obok noża. – Co robią matki?

– Opiekują się dziećmi?

Starsza pani uderzyła dłońmi w stół – niezbyt mocno, ale we wszechobecnej ciszy dźwięk był donośny i zaskoczył Weronikę na tyle, by drgnęła.

– Właśnie. A co, jeśli matka rodzi dziecko, ale przestaje się nim zajmować i to ono musi zajmować się nią? – zapytała. Weronice zaschło w gardle.

Rozmazana twarz na zdjęciu. Co robiła teraz jej mama? Otwierała kolejne piwo? Może robiła zakupy, łaziła po tym sklepie godzinę, zanim przypomniała sobie, co chciała kupić, jak zawsze?

– Pani wie doskonale.

To nie głos starszej pani, lecz kobiety w sukience.

– Pani matka nie jest pani matką. Pani jest matką. Pani matki nie ma.

Podeszła do stołu z wazą na zupę.

– Ale... – zaczęła Weronika. – Co to za głupoty?

– Co? – zapytała głosem cichszym niż szept którejkolwiek z nich. – Teraz będziemy udawały, że pani nic nie wie, że pani o tym nie słyszała, że w domu wszystko dobrze, a mama zachowuje się jakby wiedziała, że jest mamą? Jak przed pani ojcem?

Weronika nie patrzyła już na kobietę, tylko na swój pusty talerz.

– Jak pani lubi udawać, to proszę, poudajemy. –Weronika usłyszała obrzydliwy zgrzyt. Zaraz potem, na jej talerzu pojawiła się mysz z wykręconą główką. – Ma pani kolację.

Weronice zrobiło się niedobrze. Zamknęła oczy i obróciła głowę na bok.

– A pani ojciec też nie jest ojcem – szepnęła starsza z kobiet. – Pani wie. Wie?

– No już! – krzyknęła kobieta w sukience. – Po co pani przyszła? Po kota? Żeby uciec od ojca? Żeby mu udowodnić, że to źle, że się mu nie chce, że się zmęczył? Pani się chce zagłodzić na śmierć czy wyskoczyć przez okno i skręcić kark?

Weronika otworzyła oczy i spojrzała na nią, już bez jakichś szczególnych myśli w głowie, tylko z uczuciem zaskoczenia, niczym więcej.

– Pani dużo myśli o śmierci – szepnęła tamta. – I mało pani je.

– Mogę teraz coś zjeść? – zapytała bezmyślnie. – Jak zjem, to dacie mi spokój? I oddacie mi kota?

Trudno. Nie będzie lekka i chudziutka. Zje coś i zniknie stąd z kotem w ramionach. I nigdy więcej na ten dom nie spojrzy.

– A proszę. – Kobieta zabrała miskę z myszą i podała jej swoją. Potem nalała do niej zupy z wazy. Pomarańczowej, gorącej, zabielonej parą. – Dyniowa – powiedziała.

Szkoda, że Weronika tak lubiła zupę z dyni. Nie było sposobu uciec od złapania łyżki i wpakowania gorącego płynu do ust. Smaczna była. Słodkawa. Lekko ostra. Weronika chciała zjeść jak najszybciej i już stąd uciekać. Jadła szybko i parzyła wargi.

– Oddasz tej pani jej kota, mamo?

– Nie mam wyboru, nie wydaje ci się?

– Ale ja tak lubię koty...

Rozmowa toczyła się przy stole tak normalnie, że była niewiarygodna.

– Trudno.

– Ale...

– Powiedziałam coś?

– Czemu taka jesteś?

– A ty? – Ton kobiety w sukience się zmienił. Jej głos złamał. Dobra, może nie złamał. Zarysował. Pęk lekko, niby bez znaczenia, a jednak...

Starsza pani skuliła się na starym krześle.

– Ty jaka byłaś, kiedy już wyjątkowo byłaś, hm? – ciągnęła. – Mówiłaś, co chciałaś, robiłaś, co chciałaś i niczego nie tłumaczyłaś. A teraz siedzę tu z tobą, bo jesteś zbyt stara i za dużo gówna w życiu narobiłaś, żeby sama ze sobą wytrzymać. I ja się muszę tobą opiekować. Ja. I kto jest teraz matką? Nie ty. Ja.

Odepchnęła od siebie talerze, w tym miskę z myszką. Była ładna, gdy się złościła – tak jak ładna była żona ojca Weroniki, kiedy się uśmiechała.

– Więc? – zapytała, patrząc przed siebie, na kota spacerującego po parapecie. – Czemu taka byłaś?

Starsza pani milczała długo, gdy Weronika jadła i starała się nie słuchać – ani ich, ani swoich myśli.

– Przez twojego ojca – odpowiedziała w końcu głosem Weronice znajomym. – Bo odszedł. Trudno jest samej.

– Trudno – parsknęła.

– Kiedy coś robisz... Układasz piękny plan, a on się opiera na dwóch filarach, jak nasz taras, to myślisz, że co się dzieje, jak jeden z filarów spierdala z innym filarem, żeby trzymać inny taras? Co?

Teraz to kobieta w sukience milczała. Ale nie tak długo. Spojrzała na Weronikę, a Weronika na nią. Już nie jadła. Zrobiło się jej nie dobrze. Rozbolał ją brzuch.

– Taras się łamie – powiedziała kobieta. – Albo chociaż bardzo, bardzo chce.

Weronika poderwała się z krzesła. Musiała zwymiotować.

– Naprzeciwko – powiedziała starsza pani.

Nie trzeba było powtarzać.

– Mamy tu też problem ze szczurami! – krzyknęła za nią kobieta w sukience. – A może z trutką na szczury?

Weronika wpadła na drzwi. A może to one na nią wpadły. Nie czuła zbyt dobrze swojego ciała, jakby jej świadomość pulsowała, pojawiała się w nim i znikała. Zawiesiła się na klamce i zwymiotowała, zanim weszła do środka. To może i dobrze, bo wnętrze łazienki, po zapaleniu światła, okazało się być królestwem tych gryzoni. Pełno ich było wszędzie: spacerowały po brudnych kafelkach, po ramach wanny, starej toalecie, siedziały nawet na parapecie małego okna umieszczonego pod samym sufitem, usyfionego tak bardzo, że nic za nim nie można byłoby zobaczyć nawet, gdyby było jasno.

Weronika zakręciła się (lub tak się jej tylko wydawało) i oparła o ścianę. Trutka na szczury? Chryste Panie. Chryste, kurwa, Panie, co to wszystko miało być?

Zgięła nogi w kolanach i przykucnęła, przyciskając dłonie do płaskiego brzucha. Na jaką cholerę teraz był jej ten kot? Miała gdzieś tego kota, chciała się tylko stąd wyczołgać. Ale co powie ojcu? Że ją właścicielki domu – wariatki, chciały otruć zupą z dyni?

Złapała się klamki w uchylonych drzwiach i wstała. Przeszła przez tą zaszczurzoną podłogę do sypiącego się kibla i zwróciła jeszcze raz. Jak jej było niedobrze. Jak ją to strasznie bolało.

Przecież gdyby to była trutka na szczury, to nie tylko by rzygała, nie? Umarłaby, dość boleśnie, na pewno. Więc to nie była trutka na szczury. Na pewno.

Podeszłą wolno do umywalki. Prawie już tych szczurów nie widziała. Odkręciła wodę, opłukała usta, spojrzała w lustro. Za jej plecami, w progu, stała starsza pani.

– Coś nie tak? – zapytała cicho.

Jakie to głupie pytanie, Weronika nie mogła w to uwierzyć. Pokiwała wolno głową.

– To ja pani herbaty zaparzę, na pewno będzie pani lepiej.

– Nie, dziękuję – szepnęła, bo gardło bolało i nie mogła mówić zbyt głośno. – Tylko bym już wyjść chciała.

Starsza pani zamrugała szybko i zmarszczyła czoło.

– Nie, nie, to jest niemożliwe.

Weronika odwróciła się do niej, a ona zrobiła krok w tył.

– Jakby pani jadła normalnie, to by pani mózg nie wyczyniał takich rzeczy, wie pani? – Położyła dłoń na klamce od zewnątrz. – No bo co się stanie z ciałem, kiedy umysł jest jego chorobą?

Zatrzasnęła drzwi, zanim Weronika zdążyła do nich dobiec. I tak zresztą biec przez te szczury majaczące na podłodze nie mogła, a gdyby i szczurów nie było, to wcale nie miała siły biec. Jakoś nie trafiła dłońmi w klamkę, na której chciała się oprzeć i po prostu uderzyła w drzwi ramieniem, żeby zaraz paść na kolana. Ciężko powiedzieć, czy krzyczała, bo strasznie dzwoniło jej w uszach. Słyszała jakby krzyk nawet wtedy, kiedy zacisnęła usta. Może to ktoś inny krzyczał?

Dalej klęczała, sięgając do klamki. Uwiesiła się na niej, ale drzwi nie ustąpiły.

– Halo! – prawie krzyknęła. Tylko to gardło bolało jak cholera. – Halo, proszę otworzyć drzwi, chcę już stąd iść...

To możliwe, że to jej umysł? Naprawdę? To możliwe, że ich tu nie było, że poza Weroniką i jej chorą głową nie było tu nic?

Uderzyła w drzwi zaciśniętą pięścią. Raz, drugi, szósty, na nic.

– Proszę! Weźcie kota! Tylko chcę wyjść!

Szczury chyba zaczynały się nią interesować, były teraz jakoś bliżej. Może czuły trupa. Weronika starała się na nie nie patrzeć, starała się bić w drzwi coraz mocniej.

Szok i niedowierzanie, to naprawdę zadziałało. Usłyszała przekręcany w nich zamek. Szybko, choć koślawo stanęła na nogach i oparta o ścianę czekała, by się otworzyły. A kiedy się otworzyły, szarpnęła je mocno i wyskoczyła na zewnątrz, plącząc się o własne nogi, potrącając panią, która stała na zewnątrz.

– Uwaga! – krzyknęła tamta. – Mam tu gorącą herbatę!

Weronika oparła się na ścianie naprzeciw łazienkowych drzwi. Zdyszała się tymi kilkoma krokami jakby przebiegła dobre kilometry.

– Pani oszalała? – zapytała. – Ja nie chcę herbaty, ja chcę wyjść.

– A kot?

– Dacie mi go?

– To nie pani kot, prawda?

– Mojego ojca.

– Jakiego ojca?

Weronika zamknęła oczy. Zwariuje zaraz jak nic.

– No, tego nie-ojca, tego...

– A, tego.

Weronika odetchnęła i otworzyła oczy.

– Tak. Mogę go zabrać?

– No, jeśli pani tylko wypije herbatę...

Weronika rozejrzała się na boki. Hol był nadal ciemny, ciężko było cokolwiek zobaczyć. Z której strony było wyjście? Obok niej widziała tylko drzwi do jadalni. Z której strony do niej szła? Jezu, przecież wtedy było tak ciemno.

– Dobra – zdecydowała. Odepchnęła się od ściany i podeszła do starszej pani. Wyciągnęła dłoń po filiżankę, ale starsza pani zamachnęła się i wylała na Weronikę gorący płyn – od szyi po brzuch.

– Co?! Pani by tylko tę herbatę piła?! Nic by pani nie jadła tylko tę herbatę i herbatę, jakby nic innego nie było, tylko cholerna herbata!

Rzuciła w nią filiżanką, a filiżanka odbiła się i rozbiła na kafelkach w drobne kawałki. Ich brzęk zagłuszył myśli Weroniki, ale tylko na chwilę, zaraz do niej wróciły – boli, parzy, cholernie parzy.

Odsunęła się, znowu oparła na ścianie.

– Co pani...

A starsza pani pochyliła się i podniosła jeden z kawałków szkła.

– Ja tego kota chcę – oznajmiła. Zrobiła krok w przód na szerokim holu. Trochę tej herbaty zostało na jej śmiesznej halce. Wyglądało, jakby się osikała. – Chciałam wychować moje dziecko z moim mężczyzną, ale mężczyzna odszedł, a dziecko się okazało... Ha! Pani sama widziała! To trochę boli, jak się ma dziecko silniejsze od siebie. Nie dostałam, czego chciałam, więc teraz, jak chcę kota, to raz jeden naprawdę go sobie wezmę.

– To kot mojego ojca – powiedziała Weronika i krzyknęła, kiedy starsza pani uniosła dłoń ze szkłem.

– Kogo?!

– Nie chcę go! – Zdarła sobie gardło jeszcze bardziej. – Nie chcę go, nie chcę! Niech go pani bierze!

Co było gorsze: strach przed tym szkłem i śmiercią, która przecież wcale się Weronice nie wydawała taka zła, czy strach przed rozmową z ojcem w jego domu, tego Weronika nie mogła być pewna, bo była roztrzęsiona, ale kiedy tylko by się uspokoiła, to oczywiście wiedziałaby, że gorsza będzie rozmowa. Urazić kogoś, zawieść, nie spełnić oczekiwań – ludzie tacy już są, że się tego boją.

– Tak? – Nadal wysoko unosiła szkło gotowa do ataku.

– Tak!

– Co ty robisz? – Z boku, z ciemności, jakby wyrosła kobieta w bordowej sukience. Starsza pani odwróciła się do niej z tym szkłem, a kobieta źle to zinterpretowała i pchnęła ją mocno, żeby to szkło wytrącić, żeby starszą panią unieszkodliwić. Owa starsza pani w halce padła na ziemię z dźwiękiem uderzających o siebie kości, w to szkło, które osobiście rozbiła.

– Boże – szepnęła Weronika.

Kobieta w sukience stała tak nad nią i patrzyła pusto, jakby nie wiedziała, co widzi. Końcu przeniosła wzrok na Weronikę i zapytała:

– Boi się pani, że ona nie żyje?

Weronika pokiwała głową.

– To pani nigdy nie miała ochoty zabić własnej matki? Tak tylko, żeby już nie słyszeć, jak otwiera to piwo?

Weronika pokręciła głową, choć to oczywiście było kłamstwo.

– Żyje, żyje. Ale co będzie z panią?

A co miało być?

– Chciałabym wyjść.

– Tak teraz? – Uniosła brwi. – Naprawdę? To nie jest bezpieczne, pani przecież wie: pani wariuje.

Weronika podniosła się podpierając o ścianę.

– Ja wariuję?

– Oczywiście. – Rozejrzała się. – Tam jest kot. Wskazała czarne stworzenie polujące na myszy i szczury. Weronika bez namysłu podeszła do niego i wzięła go na ręce. Kot, zdziwiony, wbił pazury w jej skórę, chciał uciec, ale Weronika trzymała go bardzo mocno, za mocno.

– Do widzenia.

– Do widzenia.

Jak ona te drzwi znalazła? Przecież nie wiedziała, gdzie były.

Ale znalazła, naprawdę. Wyszła przez nie, mocno trzymając kota, a krew ciekła jej po przedramionach i wsiąkała w jasny płaszcz. Podeszłą do furtki, przed którą stał jej ojciec.

– Co tak długo? – zapytał.

Co miała powiedzieć? Że naprawdę, naprawdę zwariowała?

– Nie mogłam go znaleźć – odpowiedziała. – Jest ciemno.

Wyszła na chodnik i zamknęła furtkę nogą.

– Cała jesteś we krwi. Kot tak się podrapał?

Pokiwała głową. I stali tak przez chwilę, on dziwnie na nią patrzył, ona wciskała oczy w chodnik.

– Przyszedłem po ciebie, bo Sushi jest w domu.

Weronika nie mogła się powstrzymać, spojrzała na niego, w te oczy. A potem na kota.

– To nie jest Sushi? – zapytała.

– Nie, to nie nasz kot.

Obejrzała się na dom i miała wrażenie, że przez kratkę widzi twarz starszej pani w oknie. Nie mogła wytrzymać. Rzuciła tym kotem w ziemię, spłoszony zwierzak rzucił się przed siebie, a potem pod koła przejeżdżającego samochodu. Samochód zatrzymał się z piskiem, ale zaraz znowu ruszył, bo nie było co zbierać. Weronika stała i patrzyła na rozjechane czarne stworzenie z łatką między oczami, które było takie potrzebne w tym pięknym domu. Jej ojciec już ruszył chodnikiem do swojej żony czekającej pewnie w kuchni z herbatą.

Z herbatą, kurwa.

– Idziesz? – zapytał. Przystanął, spojrzał na nią, spojrzał na krwawą miazgę z kota, który nie był Sushim. – No, chodź. To przecież tylko kot.

rys. Roman Panasiuk

PIERWSZY POCIĄG

Paweł Cieliczko

Sierpniowe słońce paliło niemiłosiernie, w powietrzu unosił się drażniący zapach smołowanych podkładów kolejowych, rozgrzanych smarów, dymu z komina parowozu oraz wojskowej grochówki. Zawiadowca stacji Helmut Kirsten spojrzał na barometr, który kupił kilka lat temu w Hirschbergu, gdzie pojechał razem z żoną, by zażyć nieco górskiego powietrza. Góralka siedziała w chacie, drzwi nie były nawet uchylone, a to oznaczało bardzo niskie ciśnienie. Nic dziwnego, że ciężkie fetory nie wznoszą się ku niebu, tylko rozsnuwają się tuż nad ziemią, spowijając wszystkich lepką, śmierdzącą pajęczyną smrodów, smrodów które są codziennością dla robotników kolejowych, ale nie są akceptowalne w świecie cylindrów i krynolin.

Minęło już pół godziny, odkąd odprawił pociąg jadący do Szczecina oraz nadmorskiego kurortu Świnoujście. Eleganccy panowie w letnich strojach oraz kapeluszach, jakby jechali na podbój Afryki, dumnie prowadzili swoje żony, kryjące się przed słońcem pod koronkowymi parasolkami, do wagonów pierwszej klasy. Wagony klasy drugiej zajęli marynarze z wielkimi kotwicami, syrenami czy nagimi kobietami wytatuowanymi na przedramionach. Zmierzali ku portowi, aby zaokrętować się na jakimś dalekomorskim statku, ale z częstotliwości ich wyjazdów i powrotów zawiadowca wnosił, że mustrują się raczej na kutrach rybackich i ścigają ławice śledzi na Bałtyku.

Zwykle, gdy już odprawił pociąg ku morzu, miał czas, by w spokoju zjeść śniadanie, przeczytać poranną gazetę i dopiero około pierwszej popołudniu wychodził na peron, żeby przywitać lokomotywę powracającą ze Szczecina. Dzisiaj jednak było zupełnie inaczej. Pomimo że skład z letnikami i marynarzami odjechał, na murowanym dworcu w Stargardzie nie zrobiło się wcale luźniej, a zawiadowca nie miał nawet chwili na zjedzenie śniadania. Wzdłuż peronu przemieszczali się kolejarze, robotnicy, żołnierze oraz zwykli mieszczanie, którzy przypatrywali się pociągowi szykującemu się do pierwszej podróży nową trasą do Poznania. Linia kolejowa miała połączyć stolicę tego rolniczego regionu z pruskimi portami morskimi w Szczecinie i w Świnoujściu.

Dzisiaj jednak z dworcowej restauracji nie dobiegał donośny śmiech burmistrza, miejskich notabli oraz gości ze Szczecina, którzy powinni byli ukryć się tam przed palącym słońcem i chłodzić się zimnym piwem podawanym w kamionkowych kuflach. Parowóz pogwizdywał na torze, a mężczyźni w cylindrach chodzili wzdłuż składu, pilnując, aby robotnicy kolejowi dokładnie sprawdzili każdy element stalowej maszyny, która miała za chwilę wyruszyć w nową trasę. Jej uruchomienie miało przynieść ogromne zyski leżącym na trasie miastom, akcjonariuszom Towarzystwa Kolei Żelaznej Stargardzko-Poznańskiej, a zwłaszcza jej prezesowi Horstowi Dirkoffowi.

Gdyby jednak zewnętrzny obserwator uważnie przypatrzył się temu kłębowisku ludzi przetaczającemu się przez dworzec, dostrzegłby w nim dziwną nerwowość, jaka wkradła się w uporządkowany rytm, według którego funkcjonowała zwykle pruska kolej. Ewidentnie coś psuło ten uświęcony tradycją i przepisami „ordnung”. Tego dnia nie odprawiano pociągu według regulaminowych procedur, kolejarze i robotnicy nie wykonywali swoich czynności z powolną pewnością siebie spokojnie, a panowie w cylindrach nie przypatrywali im się spokojnie z ogródka piwnego. Wszyscy dość chaotycznie przemieszczali się wzdłuż peronu, pokrzykiwali, postukiwali, jakby nikt nie ufał w kompetencje drugiego ani w kolejowe przepisy. Widać to było w nerwowych ruchach, spokojnych zazwyczaj akcjonariuszy, dyrektorów czy magistrackich urzędników. Nie zważając na upał, własną tuszę oraz czerń garniturów, która skupiała promienie słoneczne i czyniła ich rozgrzanymi jak kotły lokomotywy, podążali nerwowo wzdłuż peronów, niepewnie łypali na kolejarzy. Czuli, że coś wyraźnie szwankuje w idealnie skonstruowanym mechanizmie Pruskich Kolei Królewskich, w którym dotąd każdy doskonale wiedział, jaka jest jego rola, za co odpowiada, jakie obowiązują go zasady. Tego dnia nikt nikomu nie ufał, każdy chciał osobiście wszystkiego doglądać, a regulaminom to już zupełnie nikt nie dowierzał, nie było w nich bowiem słowa o tym, jak poradzić sobie z kolejową klątwą.

***

Zawiadowca splunął dwa razy za siebie, wyszeptał kilka słów i łypnął niepewnie na boki, żeby sprawdzić, czy nikt nie zauważył, że on – poważny pruski urzędnik kolejowy, w sposób charakterystyczny dla prostych, polskich chłopów pragnie chronić się przed złym urokiem.

Wszystkie kłopoty, które trapiły zawiadowcę oraz jego licznych kolegów zatrudnionych w Pruskich Kolejach Królewskich zaczęły się cztery miesiące temu, a ich przyczyną byli Polacy. Zamiast cieszyć się spokojnym życiem pod berłem miłościwie im panujących Hohenzollernów, postanowili sobie zorganizować powstanie. Helmut Kirsten czytał o tym, że tak zwana Wiosna Ludów ogarnęła niemal połowę Europy, ale jemu i tak kojarzyła się wyłącznie z przebrzydłymi Polakami, którzy od lat nie chcieli się podporządkować zasadom obowiązującym w idealnym państwie pruskim. Na domiar złego dobrotliwy król pruski wypuścił z berlińskiego Moabitu polskich rebeliantów, którzy już dwa lata wcześniej planowali zdobycie poznańskiej twierdzy i zostali za to skazani na długoletnie więzienie. Polacy, zamiast okazać wdzięczność wielkodusznemu monarsze, nim jeszcze opuścili Berlin, już spiskowali, jak wzniecić nowe powstanie. Wkrótce rebelianci opanowali główne drogi i miasta Wielkiego Księstwa Poznańskiego, a pruska administracja nie potrafiła im się sprzeciwić i uznała panującą w prowincji dwuwładzę. Na buntowników powinien czekać tylko stryczek, a tymczasem pozwalano im spotykać się w ratuszu, śpiewać polskie pieśni i paradować z polskimi sztandarami. Miłościwy król zbuntowanych Polaków uważał za swoich poddanych, a o poddanych troszczył się jak o własne dzieci i nakazał generałom podjęcie negocjacji.

Mądrzy ci nasi generałowie – naczelnik stacji uśmiechnął się pod wąsem – nic dziwnego, że potrafili pokonać Napoleona. Dotrzymali słowa danego królowi i zawarli porozumienie z Polakami. Obiecali im, że żaden żołnierz pruski nie wkroczy do Poznańskiego, a żaden z tych, którzy są w poznańskiej Cytadeli nie wystąpi przeciwko Polakom. I rzeczywiście żaden nowy pruski wojak nie wkroczył do miasta. Żołnierze do bowiem przyjeżdżali… torami kolejowymi. Torami, których nie było na żadnej mapie, pociągami, których nie było w żadnym rozkładzie. Nie minęły dwa tygodnie, a żołnierze zrobili porządek w Poznaniu i pod Poznaniem. Zawiadowca stacji z lubością rozłożył list czy petycję, który jakiś naiwny Polak pozostawił mu, by przesłał go do króla pruskiego.

13 maja we wsi Jeżyce około wieczora padło ofiarą wściekłości żołnierskiej wielu niewinnych poddanych Waszej Królewskiej Mości. Po kłótni na gościńcu nad szosą naprzeciw wsi jeżyckiej pomiędzy żołnierzami a kilku parobczakami, którzy grali sobie Mazurka Dąbrowskiego, przyszło do bitwy między nimi. Żołnierze nie mogąc nic wskórać, pobiegli po pomoc na kolej żelazną, gdzie mnóstwo było wojska. Przez pola od kolei biegło tych żołnierzy przeszło pół batalionu z młodymi Niemcami i zapełnili całe Jeżyce. Spokojni mieszkańcy Jeżyc nie wiedzieli, co to znaczy, ale kto tylko wyszedł z pomieszkania, tego spotykał los smutny. Rzucali się na niego żołnierze z drągami. Gdy tych zabrakło, dobywali się żołnierze do chałup, bili mieszkańców najokropniej, tłukli wszystkie sprzęty domowe, wyrywali okna z ramami. Remlejna, gospodarza i żonę jego, która zasłaniała się dzieckiem, śmiertelnie ranili. Parobek od gospodarza Jeske dziś z ran odniesionych umarł. Najokropniej jednak został zamordowany gospodarz Wagner przed własnym domem. Naprzód go powalili na ziemię drągami żołnierze, a potem jeden żołnierz z ósmego pułku klinkierem przyniesionym z kolei żelaznej potrzaskał leżącemu już na miazgę głowę. Żołnierz ten zbroczony krwią, nie mogąc się tak udać do miasta, wpadł do Fiedlerowej „Karczmy pod Gołębiem” na Jeżycach nad szosą i tam został po cywilnemu przebrany i tak w tłumie wprowadzony do miasta. Mundur cały świeżo krwią zbroczony znaleźli Jeżyczanie u Fiedlerowej i oddali go sołtysowi, podobnie jak i klinkier cały zlany krwią z mózgiem.

Skarga ta była ulubioną lekturą Prusaka. Uspokajał się gdy czytał, jak wojska pruskie rozniosły zbuntowanych polskich wieśniaków i jak skończyła się poznańska rebelia. Tak, rebelia się zakończyła, ale zaczęły się dziać rzeczy jeszcze dziwniejsze, a najgorsze że nikt nie potrafił znaleźć dla nich racjonalnego wytłumaczenia.

***

Pierwszy raz demon pojawił się w Kępie pod Szamotułami, a było to dokładnie 29 czerwca, w dzień patronów Poznania, świętego Piotra i Pawła. Ludzie mówili, że szedł tak po szynach od Poznania, przez Kiekrz, Rokietnicę i Baborówko. Słońce miało się już ku zachodowi, a on stał, mając je za sobą i wyglądał tak, jakby rozświetlony był jakąś wielką jasnością. Wyglądać musiał naprawdę niezwykle, skoro robotnicy pracujący przy stacji kolejowej zaprzestali swych zajęć i jak zahipnotyzowani wpatrywali się w jego postać, po czym padli na kolana i zaczęli modlić się do niego niczym do jakiegoś świętego. Nadzorcy budowlani, widząc zabobonny lęk robotników, ruszyli, by przegnać dziada i zakończyć to widowisko. Opowiadali potem, że cały czas go widzieli, w tej świetlistej poświacie, jednak gdy doszli do miejsca, gdzie powinien był stać, przy drodze wiodącej z Kaźmierza do Szamotuł, jego postać zniknęła, rozwiała się w powietrzu. Robotnicy byli tak roztrzęsieni, że nie było nawet mowy o tym, by kontynuowali pracę. Inspektorzy chcieli nadrobić straty następnego dnia, ale żaden z robotników nie zamierzał już pracować; co więcej, zabrali kamienie zgromadzone na budowę peronu i nosili je ku miejscu, gdzie widzieli świetlistą postać i zbudowali mu tam pomnik. Krnąbrni robotnicy zostali zwolnieni, a za kradzież materiałów budowlanych pozbawiono ich ostatniej tygodniówki. Żaden tym się jednak nie przejął.

Towarzystwo Kolei Żelaznej Stargardzko-Poznańskiej zaczęło mieć kłopoty z nowymi pracownikami. W najbiedniejszej prowincji państwa pruskiego nikt nie chciał pracować i zarabiać godziwych pieniędzy przy budowie linii kolejowej. Musiano wstrzymać prace, a potem robotników przywożono do Poznania z Wronek, Krzyża, a nawet ze Stargardu i Szczecina. Żadna brygada nie zostawała jednak długo, bo opowieść o „świetlistym”, który zakazuje budowy, rozeszła się już szeroko, a prości ludzie nie chcieli gniewać demona, zwłaszcza że wyglądał na takiego, co potrafi zrobić użytek z miecza.

Plotka pewnie z czasem by osłabła i inwestycja spokojnie zostałaby dokończona, ale widmo nie odpuszczało i regularnie pojawiało się przy trasie kolejowej. Helmut pamiętał doskonale, jak po raz pierwszy przekonał się o jego mocy. Pociąg wjechał na jego stację, zahamował z piskiem, zasapał z ulgą, ale na peron nie wysypał się tłum podróżnych. Zawiadowca podszedł wtedy niepewnie ku składowi, spojrzał przez okna i dojrzał twarze robotników, którzy rano wyjeżdżali rumiani, zadowoleni i hałaśliwi, a teraz powracali kredowobladzi i milczący. Zaczął machać swym dzwonkiem jak oszalały i dopiero to wybudziło ich z letargu. Gdy wyszli z pociągu, ustawili się wszyscy w kolejce, odebrali swoje dniówki, a potem gęsiego podążyli do kościoła i nie opuścili go dopóty, dopóki ksiądz nie odprawił nabożeństwa, a oni nie oddali Bogu wszystkich pieniędzy, jakie dostali za swą „świętokradczą” pracę.

Widmowa postać ukazywała się coraz częściej. Widywano ją na stacjach kolejowych, czasem przechadzała się po peronach, bywało, że stała na torach i znikała tuż tuż przed przejeżdżającym pociągiem. Maszyniści zaciągali hamulce, koła wyły niemiłosiernie, iskry sypały się z szyn, a gdy hałas ustawał i pociąg się zatrzymywał, okazywało się, że nikt nie zginął, a postać, która według wszelkich zasad miała zostać rozgnieciona pod kołami pędzącego parowozu, rozpływała się we mgle.

Horst Dirkoff, prezes Towarzystwa Kolei Żelaznej Stargardzko-Poznańskiej, robił co mógł, by opowieść o kolejowym demonie nie dotarła do Berlina, do uszu akcjonariuszy. Szczęśliwie udało mu się wpłynąć na wydawców lokalnych gazet, by ci nie publikowali artykułów o ukazującym się widmie czy o przeklętej linii kolejowej. Policja, prywatni detektywi ani nawet wojsko – nikt nie potrafił ustalić, kim była widmowa postać, która coraz śmielej przenikała stacje kolejowe. Wieści o niej dochodziły już nie tylko z prowincji zachodniopomorskiej, ale także z Gdańskiego, Turyngii i Brandenburgii, jakby zjawa zamieszkała w metalowych torach oraz drewnianych podkładach i przemieszczała się nimi po całym państwie pruskim.

Gdy wszystkie racjonalne sposoby wyjaśnienia tego zjawiska zawiodły, Horst Dirkoff postanowił odwołać się do sił, o których przez lata próbował zapomnieć. Pojawiająca się znikąd, przemieszczająca się torami postać zmusiła go do tego, by przypomniał sobie o nadprzyrodzonych mocach, których istnienie wyparł ze swego racjonalnego umysłu. Wiedział, że tylko one mogą uratować jego przedsięwzięcie, i jego życie.

***

Rabin Salomon Eger nie był tak wielkim kabalistą jak jego ojciec, sławny na całą Europę Akiva Eger, ale i tak nikt nie mógł się z nim równać w znajomości kabały. Horst pamiętał go jeszcze z poznańskiej jesziwy, gdzie razem uczyli się Talmudu i przyswajali tajemnice starożytnych Izraelitów. Horst nie ustępował w niczym Abrahamowi i Salomonowi, synom wielkiego rabina, ale wiedział, że nawet gdyby ich przerósł i tak nigdy nie zostanie rabinem, bo pochodzi z biednej rodziny, a jego status społeczny pozwoli mu zostać najwyżej rzezakiem przy synagodze. Gdy skończył piętnaście lat, porzucił jesziwę. Państwu pruskiemu nie przeszkadzało jego pochodzenie, obiecywano mu, że jeśli będzie lojalnym obywatelem, to wszelkie możliwości stoją przed nim otworem. Teraz, po trzydziestu trzech latach, szedł wąskimi uliczkami: Stawną, Mokrą, Wroniecką, by zakołatać do bramy gminy żydowskiej, którą przed laty porzucił, a która teraz jawiła mu się jako miejsce ostatniej nadziei.

– Śmierć podąża twoim śladem. – Rabin Salomon Eger nie wyglądał na szczególnie zdziwionego pojawieniem się przyjaciela sprzed lat. Przekonał się już wiele razy, że są chwile, kiedy nawet ci najbardziej nowocześni i niewierzący trafiają do niego, licząc, że kabała rozwiąże ich problemy. Sprawa, z jaką przyszedł jego szkolny przyjaciel była jednak wyjątkowo paskudna.

– Dlaczego to się dzieje? – wymamrotał na koniec Horst.

– Krzywoprzysięstwo. – To jedno słowo sprawiło, że inwestor kolejowy zatrząsnął się i skurczył. – Krzywoprzysięstwo to bardzo ciężka obraza Boga – rabin wolno wymawiał każde słowo. – Krzywoprzysięstwo to nie jest wykorzystanie nadarzającej się okazji, ale składanie obietnicy ze świadomością, że zostanie ona złamana.

– Remedium? – Skulony Dirkoff nie miał sił, żeby zbudować pełne zdanie.

– Katolicy mają jakieś modlitwy przebłagalne, a jak te nie wystarczają, wysyłają egzorcystę. – Jego spojrzenie przewiercało się przez czaszkę przedsiębiorcy kolejowego, docierając do najbardziej zapomnianych i zamkniętych zakamarków jego mózgu. – Ale ty nie jesteś przecież katolikiem. – Rabin pokiwał głową, a przez jego twarz przeszedł grymas, który mógłby być odebrany jako lekki uśmiech. – Ty jesteś Żydem.

– Odszedłem… – zaczął Horst, lecz zamilkł powstrzymany spojrzeniem rabina.

– …ale właśnie powróciłeś – dokończył za niego rabin. – Jesteś zwyczajnym, grzesznym Żydem, który po latach błąkania się po manowcach powrócił do swojej wspólnoty, żeby się ukorzyć, prosić o wybaczenie i błagać o pomoc w beznadziei. Demon pustoszy twoje życie, wiesz dobrze, że żadne ludzkie działania go nie powstrzymają.

– Wiem – zaszlochał Horst.

– Nasza wiara jest stara i prosta. Oko za oko, śmierć za śmierć – słowa rabina nie pozostawiały żadnego marginesu wątpliwości. – Krzywoprzysięstwo, w jakim uczestniczyłeś, sprawiło, że śmierć poniosło wielu niewinnych ludzi, ich duchy domagają się pomszczenia, dlatego przybył demon, który ma wyrównać te rachunki.

– Ludzie mówią, że to święty Piotr z mieczem – wyszeptał Peter.

– Dla tych, których pomści to święty, dla tych, którym zabierze życie to demon śmierci – podsumował rabin.

***

Ludzie zgromadzeni na stacji kolejowej w Stargardzie czuli się, jakby przybyli do świątyni przed nabożeństwem i siedzieli, słuchając ogłuszającego dźwięku dzwonów. Maszynista Grzegorz Konieczny myślał, że odgłos przypomina raczej dzwony bijące, gdy z kościoła wyprowadzana jest trumna. Spojrzał na tłum kłębiący się przy peronie i przeżegnał się pospiesznie. Czysty, metaliczny dźwięk niósł się przez tory. Robotnicy przemieszczali się powoli wzdłuż składu i żelaznymi młotami na długich trzonkach uderzali o koła lokomotywy i wagonów oraz o kolejowe szyny. Kilku z nich wyruszyło już o świcie i szło wzdłuż trasy, uderzając w metalowe tory. Wszyscy wiedzieli, że zdarzenia ostatnich miesięcy bardzo nadszarpnęły nerwy prezesa Towarzystwa Kolei Żelaznych Stargardzko-Poznańskich, który pragnie, by wszystko dopięte zostało na ostatni guzik i żeby nic nie przeszkodziło w uroczystej inauguracji nowego połączenia kolejowego. Uważali jednak, że te wszystkie to znaczna przesada, a procedury, jakie kazał zastosować nie były potrzebne. Linia zbudowana była wszak perfekcyjnie i nic złego nie mogło się na niej zdarzyć. O demonie zaś od kilkunastu dni nikt nie słyszał, jakby zapadł się pod ziemię.

To jednak nie pedantyzm ani chęć usunięcia wszelkich usterek kierowały Horstem Dirkoffem. Był pewien, że niczego nie zaniedbano, że trasa kolejowa zbudowana została najlepiej i najbezpieczniej, jak to tylko możliwe. Miała tylko jeden mankament, jedną wadę, której nie mogła wykryć najdokładniejsza nawet kontrola. O problemie tym nie mógł jednak porozmawiać z żadnym inżynierem, choć był to problem fundamentalny, który mógł sprawić, że całe przedsięwzięcie rozsypie się niczym domek z kart. Linia kolejowa ze Stargardu do Poznania, którą zbudował była przeklęta, klątwa była zaś tak potężna, że nie potrafił jej zdjąć żaden egzorcysta. Krwawy demon domagał się zapłaty za życie biednych włościan zabitych w nierównej walce z pruskimi żołnierzami, którzy pojawili się w Poznaniu właśnie dzięki tej linii, której nie było jeszcze wówczas na żadnej mapie. Życie za życie.

Metaliczny łomot, jaki dobiegał od peronu nie kojarzył się Horstowi z kościelnymi dzwonami, a raczej z polowaniem. I z hałaśliwą nagonką. Tyle tylko, że tym razem zadaniem naganiaczy nie było wypłoszenie tropionego zwierzęcia – donośne dźwięki i drgania niosące się wzdłuż szyn miały przywołać tego, z którym chciał się zetrzeć. Święty on czy demon – musiał się pojawić właśnie dziś. Horst Dirkoff wyzywał go na pojedynek.

***

Parowóz zagwizdał donośnie i majestatycznie ruszył wzdłuż peronu. Horst stał na jego końcu. Patrzył na zgromadzonych na peronie mieszkańców Stargardu, którzy liczyli, że to oni właśnie wyruszą dzisiaj w pierwszą podróż kolejową do Poznania. Bez szczególnego entuzjazmu pozdrawiali odjeżdżających. Z okien pociągu machali im na pożegnanie żołnierze piątego batalionu piechoty, którzy mieli stanowić nową obsadę Festung Posen. Firma Dirkoffa zgodziła się bezpłatnie ich przewieźć w zamian za pomoc okazaną przy pracach związanych z dokończeniem budowy linii kolejowej.

Prezes kątem oka dojrzał młodego maszynistę, który stał na stopniu lokomotywy, zeskoczył z niego, wziął w ramiona stojącą na peronie dziewczynę, uniósł ją w górę i okręcił wokół siebie. Chłopak miał imię niemożliwe do wypowiedzenia dla Niemca. Dirkoff pamiętał jak naśladował szeleszczącą mowę Polaków krztusząc się słowem Gszegosz. Kilka dni temu podpisał z nim umowę. Teraz zrozumiał dlaczego chłopakowi tak bardzo zależało na tej pracy, jego żona oczekiwała dziecka.

Młody maszynista czule pocałował ukochaną i pobiegł ku stopniowi lokomotywy, złapał za drążek, spojrzał w górę i wówczas zobaczył, że stoi na nim sam Horst Dirkoff. Prezes nie pozwalał mu wskoczyć na podest. Oniemiały chłopak biegł jeszcze kilkadziesiąt metrów obok parowozu, nie rozumiejąc sytuacji.

– Pan nie pojedzie tym pociągiem, to nie jest posada dla pana, niech pan się zatroszczy o żonę i dziecko – powiedział głucho właściciel.

***

Maszyna parowa wtłaczała parę w tłoki, a te przekazywały napęd kołom, które równo toczyły się po szynach. Horst Dirkoff stał obok palacza i przypatrywał się mijanym krajobrazom. Przed kolejnymi stacjami zwalniali. Niewielkie grupki ludzi stały na peronach i przypatrywały się mijającemu ich składowi. Nie widział na ich twarzach entuzjazmu ani radości, jakie pamiętał z inauguracji innych połaczeń. Widział, jak kreślili znak krzyża, patrzyli na jego dyszący parowóz i widzieli w nim diabelską maszynę, a może pociąg widmo mknący ku zatraceniu.

Żołnierze śpiewali pruskie pieśni sławiące ich męstwo, hart ducha oraz niezwyciężoność pruskiej armii, dzięki której Niemcy są najpotężniejszym narodem świata. Przypomniał sobie, że tę samą pieśń śpiewali kilka miesięcy temu, gdy mordowali chłopów z podpoznańskich Jeżyc, dokąd przybyli nieujętym w żadnym rozkładzie pociągiem należącym do jego przedsiębiorstwa.

Zgarbiony starzec szedł wolno wąską drogą prowadzącą do wsi Kępa pod Szamotułami. Gdy go ujrzał, do torów brakowało mu kilkanaście metrów. Doszedł do nich, zatrzymał się i odwrócił twarz ku nadjeżdżającej lokomotywie. Wyprostował się i rozwinął płaszcz, którym był okryty. Nad jego głową zabłysło ostrze. To nie był jednak miecz świętego Piotra jak głosiły opowieści gminne, to była nabita na sztorc kosa.

Horst wpatrywał się w postać stojącą na torowisku. W jego stroju rozpoznał kosyniera, jednego z tych chłopskich wojowników, którzy wiosną wystąpili przeciwko państwu pruskiemu, jego państwu. Palacz także zobaczył człowieka na torach. Jego przerażona, umorusana twarz przybrała straszliwe grymasy. Pewnie krzyczał, by Horst zaciągnął ręczny hamulec, ale on tego nie słyszał, uśmiechał się tylko nieznacznie, wiedział, że za chwilę jego problemy znikną, wszystko się skończy. Kosynier był o sto, pięćdziesiąt, dwadzieścia, dziesięć metrów przed rozpędzoną lokomotywą. Pięć metrów, dwa metry i… zdarzyło się coś, czego racjonalny mózg pruskiego inżyniera nie potrafił wyjaśnić. Postać stojąca przed parowozem zdematerializowała się.

Dematerializacja to nie było właściwe określenie, to było słowo, które starało się rozumem wyjaśnić coś, co całkowicie rozumowi umykało. Starzec z kosą wszak nie zdematerializował się, nie zniknął, ale zamienił się w chmurę złotego pyłu – w połyskujący obłok, który przeniknął przez pędzący pociąg. Horst obejrzał się, ale obłok ten nie pojawił się za składem, rozpłynął się w pociągu. Wniknął w tych, którzy nim podróżowali. Ci nawet tego nie poczuli.

Pruscy żołnierze karnie wysiadali z pociągu na zbudowanym z szachulca dworcu w podpoznańskich Jeżycach. Ustawili się w szeregu wzdłuż peronu, na komendę dowódcy zrobili w lewo zwrot i równym krokiem pomaszerowali w kierunku wznoszącej się ponad miastem Cytadeli. Jeden z żołnierzy zakasłał, lecz skarcony groźnym spojrzeniem feldfebla, wyprostował się i wyrównał krok.

***

Naczelnik stacji kolejowej w Stargardzie zjadł śniadanie, po czym nabił fajkę i otworzył gazetę. Jeden z artykułów natychmiast przykuł jego uwagę. Przebiegał wzrokiem po rzędach czarnych liter:

W dniu 10 sierpnia 1848 roku doszło do inauguracji linii kolejowej ze Stargardu do Poznania. Dzień ten nie zapisze się dobrze w pamięci mieszkańców miasta, a zwłaszcza garnizonu poznańskiego. Jak donosi lekarz korpusu V Armii Pruskiej, wśród żołnierzy którzy przybyli do Poznania tym pierwszym pociągiem, znajdowała się osoba zarażona cholerą. Epidemia opanowała cały garnizon poznański. Medycy donoszą, że w wyniku śmiertelnej choroby zginęło już więcej żołnierzy, niż w trakcie działań prowadzonych wiosną tego roku przeciwko polskim buntownikom…

Helmuth Kirsten był wściekły. Jego oczy zaszły mgłą. Zgniótł gazetę w dłoni. Poczuł, że brakuje mu powietrza. Zakaszlał głośno, żeby odzyskać oddech. Kaszel był bolesny. Spojrzał na blat stołu. Biały obrus był pokryty kroplami jego krwi.

rys. Olga Czarnecka

POLE ŚMIERCI

Julia Szyda

Czasoprzestrzeń. Słyszeliście kiedyś o czymś takim?

Nie, nie w tym znaczeniu, w jakim myślicie.

***

Kiedy masz trzydzieści pięć lat, inaczej patrzysz na rzeczywistość.

Wszystko dzieje się natychmiast – najpierw przychodzę na świat. Ból jest potworny. Serce zaraz wyskoczy mi z piersi, z trudnością łapię oddech. To zabawne, że dorośli ludzie twierdzą, iż poród dla dziecka nie jest taki straszny. To koszmarne. Moje płuca niemal pękają. W tle słychać jakiś skrzek. Dopiero potem orientuję się, że to ja go wydaję.

Nie jestem już sobą. Nie jestem już tam, gdzie kiedyś. Boję się.

Nie zdążam nawet dokładnie zarejestrować tego, co dzieje się potem. Chwilę później mam już sześć lat. Paraduję obwiązany w kolorowe prześcieradło, z buzią umazaną smugami po soku porzeczkowym. Miękkie źdźbła trwa łaskoczą delikatną skórę stóp. Jest letni wieczór, otacza mnie całkiem spora gromadka komarów. Dookoła siedzi moja rodzina, wyjąc ze śmiechu – Mama, tata i trzy siostry.

Rzeczywistość zmienia się znowu. Mam około dwunastu lat. Pole widzenia spowiła czerń. Czuję zapach krwi, dymu i gumy miętowej. Jeden cios. Drugi cios. Trzeci cios. Moja głowa pęka na strzępy. Chłopcy, którzy mnie biją, są ode mnie młodsi. Mam ochotę parsknąć śmiechem – jak tacy gówniarze ośmielili się podnieść na mnie rękę? Jestem od nich starszy o dobre dwa lata. Jednak przeraża mnie coś innego – jak dziesięciolatkowie mogli pobić dwunastolatka do utraty przytomności.

Przeżywam inne chwile, jednak nie tak głęboko jak te. Z jakichś powodów to właśnie te chwile w swoim życiu najbardziej zapamiętał mężczyzna, którym aktualnie jestem. Wszystko inne przemyka przez moją głowę i pryska jak bańka mydlana. Mam świadomość, że to przeżyłem, ale już nic nie pamiętam.

Inna chwila, inna chwila, inna chwila. Ślub, narodziny mojego pierwszego dziecka, rozwód. Samookaleczam się po raz pierwszy. Czuję się jak jakaś cholerna nastolatka. Ależ nisko się stoczyłem.

A później przyszła Czasoprzestrzeń i wszystko się skończyło.

Ja sam – i to jako prawdziwy ja – po raz kolejny tracę świadomość.

***

Klnę się na Boga, że moje powieki ważą ponad miliard ton.

Po upływie pięciu sekund, może pięciu godzin, a może pięciu lat decyduję się je lekko uchylić.

Krzyczę tak głośno, jak nigdy dotąd.

Płuca. Pękają. Ścierają się na proch. Który zapycha mi drogi oddechowe.

Wbrew własnej woli zaczynam płakać. To nie łzy – to krople lawy. Żar wnika do każdego najmniejszego nerwu na mojej skórze.

Znowu krzyczę. Moje płuca na nowo pękają. Z trudnością walczę o oddech.

Takie błędne koło, czyż nie?

Czasami mam wrażenie, że tak naprawdę umarłem już dawno temu. Bo rzeczywistość nie może być aż tak okrutna. Chyba jestem w piekle. To moja kara. Nie mogę sobie jednak przypomnieć, za co.

Zmuszam mózg do wysiłku. Przynajmniej to nie boli aż tak bardzo. To bez sensu. Zupełnie jakbym taplał się w smole. Jednak gdzieś z boku głowy widzę, a raczej czuję pojedynczy przebłysk z mojej przeszłości. Szorstkie muśnięcie rudomarchewkowych włosów, gdzieś na samym dnie. To aż kłuje.

Scarlett.

Nawet w moich najwcześniejszych wspomnieniach nie widzę, nie czuję jej empatii. Zawsze oschłość, zawsze bezgraniczna nienawiść w jej spojrzeniu. To nie wynikało z jakiegoś bezsensownego buntu, to nie było coś, co wyćwiczyła do perfekcji, oszukując samą siebie. To były jej odczucia w stosunku do mnie, czysty, niezaprzeczalny wstręt.

Jęczę z bólu. Moja stopa przesuwa się po kupce gruzu i kości. Jestem niemal pewien, że moja skóra pęka, a potem wwiercają się w nią lodowate kolce. Każdy ruch równa się piekielne męki. Będę musiał przeczekać kilka dni, aż zdołam się chociażby doczołgać w inne miejsce, o ile Czasoprzestrzeń mnie nie dopadnie.

Czasoprzestrzeń to bardzo szerokie pojęcie. Każdy inaczej ją sobie wyobraża. Dla mnie czasoprzestrzeń to były po prostu cyfry. Te na zegarze, te na wyświetlaczu komórki, w książce do matematyki. Chwile to chwile, a czas to czas. Czasami idą w parze, jednak to były dwa osobne pojęcia.

Zacznijmy od tego, że czasoprzestrzeń to rzeczywiście niemożliwie szerokie pojęcie. Czas jest materialny, a jednocześnie nie. Gdybyś zechciał sobie wyobrazić czas jako coś rzeczywiście materialnego, to po prosu wyobraź sobie wszystko, co znasz. Przyjaciół, rodzinę, domowe zwierzątka, ulubioną potrawę, pilot od telewizora, pierwszą jedynkę z kartkówki, ulubione spodnie, pierwszą randkę, ostatni seans w kinie, stukot kół pociągu, dotknięcie palcem klawisza na klawiaturze komputerowej. Każda najmniejsza rzecz, czynność, byt – wszystko, co ma miejsce w świecie i we wszechświecie – wszystko to części czasoprzestrzeni. Wszystko, naprawdę.

A teraz wyobraźcie sobie, że w upalne, majowe popołudnie, kiedy po raz kolejny odpuszczasz sobie pójście do szkoły, wlokąc się do pobliskiego sklepu po paczkę papierosów, krew przestaje w tobie krążyć, a cały świat się rozmywa.

A gdy się budzisz, wokół ciebie leżą zwłoki.

Mnóstwo zwłok.

Dorośli i dzieci.

Starcy i niemowlęta.

Nastolatki.

Ale są też żywi. Siedzą oszołomieni. Płaczą, wymiotują, krzyczą, biegają. Obracam głowę. Sklepu też nie ma. Jest tylko cholerna czarna plama.

Już nigdy więcej nie było mi dane zapalić ani jednego papierosa.

Napotykam spojrzenie ciemnoskórego chłopaka siedzącego za mną. Chwilę potem on pada nie ziemię, trzęsąc się jak osika. Z jego uszu lecą strużki krwi.

Bo całą ziemią coś wstrząsa. Przechodzi jak fala, rozmazuje pole widzenia. Czarna plama, która kiedyś była sklepem, zaczyna sunąć na przód, pochłaniając garstkę oszołomionych dzieci leżących plackiem na ziemi. Jeden chłopiec w samą porę odzyskuje zdrowy rozsądek, podnosi się i z wrzaskiem torturowanego zwierzęcia zaczyna uciekać. Jego nogi trzęsą się jak trzcina na wietrze, przewraca się i pada jak długi na bruk. Wymiotuje śliną i krwią, a czarna plama pochłania i jego.

Mój mózg nie był w stanie tego zarejestrować. Bo byłem pewny, że to jakiś pokręcony sen. Za dużo wypiłem, to wszystko. Poza tym czułem się jak w transie, jakby moja dusza próbowała kawałek po kawałku wydostać się przez wszystkie otwory w moim ciele, odrywała się od wnętrza, drgała. Ale to nie był sen.

To był początek końca. Prawdziwy początek.

Czarną plamę zaczęto wkrótce nazywać Czasoprzestrzenią.

***

Niecałe dwa tygodnie przed tym wszystkim w szkole odbyło się jedno wielkie cholerne szczepienie.

,,Banda buzujących hormonów’’ wywlekła się leniwym krokiem z klasy chemicznej. Przygarbione sylwetki, oczy czerwone od zbyt dużej ilości marihuany, ręce w kieszeniach, co kilka sekund jakieś szepty, w których dominowały niecenzuralne słowa.

Moje liceum było jednym wielkim zbiorowiskiem czystej patologii. Dziewczyny w brzuchami ciążowymi nie były tu niczym zaskakującym. Co najmniej raz na miesiąc jakiegoś ucznia wywoziła karetka, bo przedawkował alkohol lub prochy. Raz nawet w mojej klasie, na lekcji historii, pewna dziewczyna zwymiotowała całkiem pokaźną mieszkanką alkoholi i żółci.

Moja przeszłość, rzecz jasna, też nie jest zbyt kolorowa.

W gabinecie lekarskim, który mieścił się na poddaszu, śmierdziało papierosami i miętowym odświeżaczem. Byłem tam wcześniej może z dwa razy w życiu.

Zaskoczyło mnie to, że nie było tam tylko jednej osoby. Nasza pielęgniarka nie raczyła się zjawić, o nie. Cały korowód gości w białych kitlach z maskami na twarzy i sprzętem medycznym stał w pełnej gotowości naprzeciwko mnie.

Przemycie ramienia, ukłucie, lekkie pieczenie, naklejenie plastra.

I następny.

Nikt nie wiedział, co to wszystko miało znaczyć. Dopiero na ostatniej lekcji facetka od biologii wyjaśniła nam, że to zwykłe szczepienie przeciw jakiemuś wirusowi, który w naszym małym miasteczku rozprzestrzenia się z prędkością światła. To samo odbywa się w innych szkołach, przedszkolach, a nawet firmach.

W domu dowiedziałem się od rodziców, że w ich pracy również odbyła się ta cała akcja.

Generalnie miałem to głęboko gdzieś. Położyłem się spać i zdecydowałem, że jutro zostanę w domu.

***

Will Hawkings nawet teraz nie tracił zimnej krwi. Gdy tylko mnie zobaczył, błyskawicznie zaciągnął mnie do domu, który kiedyś było dane mi odwiedzić (sprawka pewnej ślicznej dziewczyny, która była jego siostrą. O zakończenie tej historii nie pytajcie, bo jest dość skomplikowane). Zatrzasnął wszystkie okna, o drzwiach nie wspominając i po chwili wyszedł z łazienki z nożem myśliwskim w ręce.

Co nóż myśliwski robił w jego łazience – nie wiem i myślę, że nie chcę wiedzieć.

– Myślisz, że tym czymś coś zdziałasz, debilu? – parsknąłem śmiechem, pokazując rozedrganym palcem na nóż, po czym zwymiotowałem na jego kanapę i zasnąłem.

Krótko potem obudziłem się, opatulony gęstą warstwą koców i ubrań.

Co ja do jasnej cholery robię w salonie Willa Hawkingsa?

A potem sobie przypomniałem.

No tak.

Zacząłem wypatrywać Willa. Ani śladu. Zdecydowanym ruchem zrzuciłem z siebie okrycie. Kleiłem się od potu, a serce waliło mi jak młotem, nawet po śnie.

Chwiejnym krokiem podszedłem do pierwszego lepszego okna i odsłoniłem zasłonkę. Na dworze panował sam środek upalnego dnia. Słońce świeci, ptaszki śpiewają, istna, do cholery, sielanka.

Ale najbardziej zaskoczyło mnie to, że wszystko wyglądało, jakby nic, ale to nic się nigdy nie wydarzyło. Żadnych ciał, zamętu, nie było też tej czarnej plamy. Nic. Spokojne, amerykańskie osiedle.

A potem obróciłem się i ujrzałem ciało Willa na schodach wiodących na górę. Z piersi wystawał mu nóż, czerwone smugi lały się po niemal każdym dolnym stopniu. A więc o to chodziło. Nie przeszło mi nawet przez myśl, że nóż może mu służyć jako narzędzie do zabicia człowieka – siebie lub mnie. Nie mogłem zrozumieć, dlaczego mnie tu zaciągnął i ukrył przed światem. Wcześniej widywałem go czasami na korytarzach szkolnych. Jedyne, co kiedykolwiek do niego powiedziałem, to było zdanie z dzisiaj, gdy go wyśmiałem. Poczułem się potwornie z myślą, że ostatnia osoba, która z nim rozmawiała, rzuciła mu jedynie sarkastyczną uwagę.

Podbiegłem do drzwi wyjściowych, odryglowałem zamek i wybiegłem na ulicę, zrzucając przepocony t-shirt na bruk. Rozejrzałem się dookoła. Zero śladów jakiejkolwiek aktywności osób trzecich. Nic, nikogo. Pobiegłem ku sąsiedniej alejce. Wiedziałem, że to ryzykowne. Byłem na skraju załamania i w dodatku w cholerę poddenerwowany. To się mogło skończyć zawałem serca lub śmiercią z wycieńczenia. Ale miałem to gdzieś.

Mój dom… Czy w ogóle jeszcze istniał? A co z rodzicami? Dom mój i Willa dzieliły ledwie cztery minuty, zaś przy moim sprincie zamieniały się w niewinne, niepełne dwie.

Nie zdążyłem zahamować i całym ciałem uderzyłem w drzwi. Odrzuciło mnie do tyłu. Z oczu trysnęły łzy, z ust wydobył się nieludzki krzyk, gdy szorowałem gołymi plecami po rozgrzanym asfalcie.

Nie nie nie nie nie nie nie nie.

Moje plecy przypominały teraz papier ścierny. Smugi krwi i niewielkie płatki naskórka przyozdobiły drogę. Wrzasnąłem długo i boleśnie. Czy tak się czuje świnia w rzeźni, gdy obdzierają z niej skórę?

Nie wytrzymam dłużej dajcie mi umrzeć błagam dajcie mi umrzeć błagam błagam tak bardzo błagam

Znowu zwymiotowałem i zemdlałem.

Nienawidzę jakiejkolwiek rutyny.

***

Otworzyłem oczy i skamieniałem, bo czarna plama majestatycznie sunęła wzdłuż mnie.

Było ciemno. Okoliczne latarnie nie działały. Nie było nic, co mogłoby mi pomóc.

Poderwałem się na równe nogi. Kompletnie zapomniałem o startych plecach. Konsekwencje były potwornie bolesne. Zakręciło mi się w głowie, a w gardle poczułem palący smak żółci.

Nie, nie teraz. Nie zwymiotujesz, ani nie zemdlejesz po raz kolejny, idioto, nie teraz.

A plama była coraz bliżej.

Zacząłem biec.

I biegłem, jak jeszcze nigdy. Moje mięśnie były idealnie elastyczne. Napędzane adrenaliną. Każde kółko zębate wiedziało, kiedy się poruszyć. Niemal słyszałem ich perfekcyjnie równą symfonię.

A teraz masz wrzeszczeć. Słyszysz? Wrzeszcz. Drzyj się jak jakiś bachor. Masz wrzeszczeć tak, że twoje płuca pękną. O, tak. Właśnie. Spróbuj ciut głośniej.

Grzeczny chłopiec.

Moja podświadomość bawi się ze mną.

Ale czy to jakaś nowość?

Tak jest zawsze.

U każdego.

***

Moja pierwsza „wizja” – bo do teraz nie wiem, jak to nazwać – nastąpiła krótko po tym.

Dotarłem w miejsce, gdzie niegdyś chodziłem do przedszkola. Budynek miał wkrótce splajtować. Kolejne patologiczne miejsce. To tam, w wieku pięciu lat nauczyłem się mojego pierwszego przekleństwa. Ściany przedszkola były odrapane i umalowane sprayem.

Pociągnąłem za drzwi wejściowe i zobaczyłem, że niektórych budynków… nie ma. W ich miejscu czarna plama złowieszczo kłuła w oczy.

Chciałem wrzasnąć po raz kolejny, uciec.

Ale zanim cokolwiek udało mi się zrobić poczułem, że w ustach mi wysycha, białka wywracają się, a mózg przeistacza w szarą papkę.

Jestem dzieckiem, które właśnie się rodzi. Boję się i nie rozumiem, co tu się dzieje. Ale po chwili uspokajam się, słysząc znajomy, rytmiczny dźwięk.

Tak się zaczyna niemal każda wizja.

Potem rosnę. Przeżywam wszystko. Niektóre chwile są bardziej wyraźne, niektóre jakby rozmyte. Na przykład bardzo wyraźnie przeżywam moje czwarte urodziny. Otacza mnie cała rodzina. Mama stoi z kamerą i filmuje, jak leciutko i z gracją zdmuchuję płomyczek tańczący na czubku knota kolorowej, woskowej czwórki, wetkniętej w czekoladowe, niewielkie ciasto.

Potem idę do szkoły pierwszy raz. To bardzo dobra szkoła. Gmach jest ogromny i ekskluzywny. To szkoła wyłącznie dla dziewczynek. Mundurki to zielone, sztruksowe sukienki z wyszytym złotą nitką logo szkoły na piersi. Absolutnie nie jestem przestraszona. Jestem podekscytowana.

Potem mam około dwunastu lat. Grzebię w swoim umyśle i widzę, że nie wyrosłam na zbyt miłą dziewczynkę. Należę do ,,szkolnej elitki’’, o ile tak można to nazwać. Jestem do szpiku kości zepsuta i rozpuszczona. Trzymam się z trzema innymi dziewczynami. Naszym głównym zajęciem jest terroryzowanie pierwszaczek, kradnięcie mleka czekoladowego ze stołówki, obgadywanie innych uczennic, robienie psikusów nauczycielom, rysowanie markerem na ścianach szkolnej toalety i obserwowanie chłopców z pobliskiego college’u.

Moje życie to istna bajka. Zawsze dostaję to czego chcę, jestem śliczna, rodzina mnie kocha i rozpieszcza, nauczyciele nie mogą się nadziwić, jaka to jestem ,,ambitna’’. Mam doskonałe wyniki w nauce i sporcie. Otacza mnie grono przyjaciółek. Wszyscy wiedzą, że to ja jestem najważniejsza w całej szkole.

Niecały miesiąc później idę na kolejną w moim życiu randkę. To brat jednego z uczniów pobliskiego college’u. Jest ode mnie dwa lata starszy, ma na imię Xavier, jest posiadaczem zielonych jak koniczyna oczu i czarującego uśmiechu. Gdybym był kimś innym, zdziwiłbym się, że chłopak dwa lata starszy ode mnie umawia się z dzieckiem. Ale przeżywając ,,wizje’’ podświadomość osób, którymi jestem, narzuca się mojej podświadomości, przez co myślę, jak one.

Jestem doskonale świadoma swojego uroku i blasku, który roztaczam dookoła. Nie muszę wykradać matce kosmetyków, by wyglądać jak milion dolarów.

Aż do dnia, w którym woźna przyłapuje mnie na paleniu papierosów na tyłach szkoły. Ukradłam je rodzicom. Rozzłoszczona do granic możliwości zaciąga mnie do dyrektorki. Jednak nawet ona ulega mojemu urokowi, obiecując, że nic nie powie rodzicom. Za karę dostanie mi się jedynie dyżur w kuchni na przerwie obiadowej.

Moją partnerką w dyżurowaniu jest Hannah Fletcher. Budzi powszechny postrach w szkole. Jest pod opieką kuratora, nosi ubrania, których rozmiar odpowiadałby licealiście z nadwagą. Jesteśmy kompletnymi przeciwieństwami, ale łączy nas to, że obie mamy zepsuty charakter. Jestem przy niej jak koniczyna przy dębie. Boję się niemiłosiernie.

Idziemy na chwilę do kuchni. Mamy przynieść chleb i sałatę. Staję za Hanną i czekam, aż wyjmie sałatę z zamrażalnika. W tym samym momencie, gdy robię krok do przodu, by wziąć koszyk z chlebem, moja odziana w czerwoną, lakierowaną balerinkę mała stópka ślizga się na niewielkiej kałuży soku. Lecę prosto na Hannę.

Bardzo niefortunnie upada łukiem brwiowym na kraniec wysuniętej szufladki zamrażarki. Mija kilka sekund zanim uświadamiam sobie, co zrobiłam. Przyciskam swe wątłe dłonie do ust.

Hannah klęczy na kafelkowej, chłodnej posadzce, odwrócona potężnymi, garbatymi plecami tyłem do mnie. Absolutna cisza. Trwa to kilka sekund, po czym bardzo powoli podnosi się.

I stoi odwrócona tyłem.

– H-hannah… – zdobywam się na cichutki szept. Może wszystko będzie dobrze. Może jednak będzie spokojna. Może…

Odwraca się i ryczy jak dzikie zwierzę zaciągane do klatki.

Z ust leci jej pienista ślina, gałki oczne są rozbiegane, nozdrza falują i rozszerzają się.

Piszczę i rzucam się do drzwi.

Jednak ona jest szybsza. Skacze do przodu niczym lew na gazelę i przygważdża mnie do ziemi.

– Ratunku! Ratunku, ratunku, ratunku!

Jej długie paznokcie wbijają mi się w skórę karku aż do krwi. Podnosi mnie, jakbym była szmacianą lalką, szybkim, zamaszystym ruchem.

– Przepraszam, przepraszam, przepraszam, przepraszam, przepraszam, przepraszam!

A wtedy podbiega do frytkownicy z rozgrzanym olejem i wsadza tam moją głowę.

***

Dzień dzisiejszy.

Leje jak z cebra, lub świeci słońce, może jest pochmurno…

– Kochanie – matka otwiera drzwi do mojego pokoju – Trzeba ci umyć głowę.

Milczę.

– Skarbie, gdzie jesteś?

Nie znajdziesz mnie.

Stukot obcasów, ciche westchnienie. Otwiera drzwi szafy.

Boi się mnie. Brzydzi.

– Chodź – zachęca mnie ruchem ręki.

Kręcę głową.

Matka wzdycha.

– Wrócę za pięć minut. Przyjdę z Dianą. Lubisz Dianę, prawda?

Zamykam drzwi szafy.

Od prywatnej tragedii mojej dawnej szkoły minęło już sześć lat. Informacja nie wyszła poza miasteczko. Media ani razu o tym nie wspomniały. Hannah została zamknięta w psychiatryku.

Tego, co wtedy przeżyłam, nie da się opisać. Myślę, że nawet w piekle bywa lepiej. Nie da się tego określić żadnym z istniejących słów. Po prostu nie da.

Koszty operacji nie były dla moich rodziców żadnym problemem. Mieli ich aż nazbyt wiele. Chirurdzy zrobili, co w ich mocy, aby doprowadzić moją twarz do porządku.

Aktualnie wyglądam jak niezidentyfikowana figura ulepiona z płynnego karmelu przez ośmioletnie dziecko. Niby wszystko ma jakiś ład i skład, kilka rzeczy jest na swoim miejscu, ale większość wygląda jak gałka lodów z łyżeczką konfitury żurawinowej. Która samotnie roztapia się na chodniku w upalny dzień.

I teraz.

Pokojem coś wstrząsa, a potem moje mięśnie wiotczeją. Ciężar ciała jest wystarczający, by otworzyć drzwi szafy. Upadam na dywan – jednak na całe szczęście – na plecy. Patrzę na trzęsący się sufit. Słyszę piskliwy krzyk matki, ojca i kilku służących.

Co się dzieje?

Widzę, jak coś czarnego przysłania widok za oknem.

Co?

Nie wiem.

I koniec.

***

Zbyt oszołomiony, przestraszony i słaby, by określić, co to było.

Dopiero potem zrozumiałem. Im dłużej żyjesz w samotności, tym dokładniej analizujesz pewne rzeczy.

Czasoprzestrzeń to nie jest coś, co ma tylko jedną twarz. Tym razem postanowiła się ujawnić, jako to, z czym najbardziej powinno się ją identyfikować – z nicością, pustką, destrukcją. Ponieważ ludzie są na tyle głupi, że dopóki im się czegoś nie udowodni w sposób widzialny, nie uwierzą, czasoprzestrzeń postanowiła się ujawnić w najbardziej oczywistej formie. Nie jako jakiś cholerny ogromny zegar, tylko jako nicość.

Bo czasoprzestrzeń nie ma, po prostu nie może mieć jednej definicji.

Czasoprzestrzeń postanowiła – pewnie po to, by dać ludzkości jeszcze ostrzejszą lekcję – zostawiać po sobie małe niespodzianki w postaci istnień. Zazwyczaj ludzkich, czasem zwierzęcych. Ale wiecie, człowiek w porównaniu z czasoprzestrzenią to jak jedna czwarta połowy ziarenka piasku przy sumie lat, których wystarczy, by zwiedzić cały kosmos.

Miejsce, gdzie umarł jakiś człowiek/zwierzę (nie wiem, jak Czasoprzestrzeń ich klasyfikuje, robi to po prostu według własnego kaprysu). Ono może być dosłownie wszędzie. Wystarczy, że zrobisz jeden niewielki kroczek i już wkraczasz w pole śmierci czyjejś osoby. Dziewczyna, którą byłem przed chwilą, najwyraźniej musiała mieszkać gdzieś w okolicy przedszkola.

No i ,,przeżywasz’’ całe życie tej osoby od narodzin do śmierci. Wszystko dzieje się w kilka sekund, chociaż masz wrażenie, że to trwa o wiele dłużej.

Ale organizm ludzki jest słaby jak robak pod butem. Coś takiego naraża cię na ogromny szok fizyczny i psychiczny. Każda taka wizja przybliża cię do śmierci z wycieńczenia. Poza tym nie masz co jeść i pić.

Niedługo później zrozumiałem, co miały znaczyć te szczepienia. Najwyraźniej musiały być w nich jakieś substancje, które pomagały nam przetrwać ,,wizje’’. Bądźmy szczerzy, ale normalny człowiek po jednej takiej wizji gryzłby już ziemię. Czasami uciekając przed tym wszystkim, napotykałem innych ludzi na ulicy, którzy przeżywali wizje. Leżeli na ziemi pochłaniani przez ataki drgawek. Kilkoro takich ludzi leżało czasami obok siebie. Wyglądali jak naszpikowane chemikaliami owady pod mikroskopem.

Obrzydlistwo.

Stąd wniosek, że a) albo niektóre organizmy nie tolerowały substancji zawartych w szczepionce, które pomagały przetrwać wizje b) niektóre szczepionki w ogóle nie zawierały owego składnika c) duża ilość ludzi nie otrzymała szczepionki. Trzymałem się tej pierwszej teorii.

A co za tym szło – rząd musiał o tym wiedzieć. Nie byłem fanem teorii spiskowych na temat rządu, ale w tym momencie nie było wątpliwości. To nie mógł być zwykły przypadek. Po prostu nie było takiej opcji.

Ale skąd?

Dlaczego?

Przeczucie? Szósty zmysł?

***

Kiedy człowiek jest już po kilku wizjach, wie, że to koniec. Że nie zostało mu już wiele czasu. Jest na skraju wycieńczenia i załamania psychicznego. To za dużo dla jednego słabego organizmu.

I teraz, gdy jestem po ósmej wizji, leżę obok ruin bloku, który w 1989 roku strawił ogromny pożar. Wokół walają się puszki po piwie, wypalone papierosy i kawałki styropianu. Ruinę pokryło obskurne, tandetne graffiti. Ciało boli mnie tak, że ledwie mogę ruszać gałkami ocznymi, ale dostrzegam jedyny jasny i pozytywny detal tego miejsca. Wśród tanich obrazków widzę prawdziwą sztukę uliczną – błękitnego lisa, odwróconego tyłem. Na końcu jego ogona zatrzasnęła się metalowa, zębata pułapka.

Patrzenie na ten obrazek wewnętrznie mnie uspokaja.

Czarna plama bezszelestnie sunie w moją stronie. Raz, dwa i pochłania okoliczne działki. Kilka metrów dalej na podłodze jasnowłosa kobieta wije się, męczona upiornymi wizjami. Czasoprzestrzeń gładko rozwiera paszczę, po czym pochłania biedaczkę.

Jest tak blisko, tak blisko.

Wiem, że moja godzina właśnie wybiła. Zdrowy rozsądek nakazuje mi przesunąć się lekko w bok, ale co to da? Mam ochotę się jednak rozpłakać ze szczęścia – to koniec, koniec, koniec!

I przesuwam się. Moje ciało z oporem pełznie po piasku, wzniecając chmurki kurzu. Wrzeszczę z bólu, wyciągam rękę, wrzeszczę z bólu, moje palce czepiają się kawałka styropianu, wrzeszczę z bólu, przysuwam się o kilka centymetrów, wrzeszczę z bólu, kolejna wizja.

Narodziny jak narodziny. Strach, wściekłość a potem spokój. Żadna nowość.

Nigdy nie wiem, jak ta osoba ma na imię, ani kim jest, dopóki nie zagłębię się w jej życie. Tak jest i tym razem. Jakieś pojedyncze obrazy przeskakują zwinnie i szybko.

Potem siedzę przy kuchennym stole. Na matowym obrusie w kratkę rozwałkowuję kolorowe, plastelinowe placki łyżeczką.

– I kto tego gówniarza utrzyma, co?! Na pewno nie ja! To nie moje dziecko…

– Uspokój się – płaczliwy, kobiecy głos – Uspokój…

– Nie!

Zeskakuję z krzesełka, po czym chowam się w kącie kuchni. Zatykam drobnymi dłońmi uszy. Coś mi mówi, że to nie pierwszy raz. Postanawiam spojrzeć w dół i wiem, że jestem dziewczynką. Pomarańczowa spódniczka, jasne rajstopki, balerinki z fioletową kokardką.

Po policzkach kapią mi ciepłe łzy.

Mam dopiero pięć lat, ale doskonale wiem, co tu się dzieje. Matka zdradziła ojca, wskutek czego zaszła w ciążę. Nie dało się tego ukryć, przed medycyną nic się nie ukryje.

– Zabiję go jak psa! Gołymi rękami! Słyszysz?! Zabiję! Pójdę tam jutro i przysięgam, że to ostatni raz, gdy przyjdzie do tej twojej cholernej pracy! Ten… ten…

– Przestań! – Kobieta piszczy tak głośno, że mam wrażenie, iż zaraz wszystkie szklanki w kuchni popękają – To nie moja wina!

– Ach tak! Teraz będziesz mi chciała wmówić, że to gwałt?! Jesteś paskudna, słyszysz?! Zepsuta do cholernego szpiku kości! Nienawidzę cię! Gdy tylko ten szczeniak się urodzi, wyrzucę ciebie i jego prosto za drzwi!

Tym razem wiem, jak ma na imię ta osoba.

Dziewczynka, którą jestem, to Scarlett.

Tak. Moja siostra.

***

Tym razem łzy, które skapują na kuchenną posadzkę, nie należą do Scarlett.

To moje łzy.

Doskonale znałem historię mojego poczęcia. W wieku siedmiu lat poznałem ją od Scarlett. Jej nienawiść była ogromna. Nie znała granic. Nie było nic, co powstrzymałoby ją przed jakimkolwiek zadaniem mi bólu.

Zniszczyłem jej dzieciństwo. Zniszczyłem jej życie. W pewnym sensie zniszczyłem też rodziców.

Matka była zbyt religijna, by dokonać aborcji. Ojciec był agnostykiem, ale nie mógł na nią naciskać. Urodziłem się. A ojciec całe życie musiał grać, musiał udawać, że mnie kocha, że mnie potrzebuje. Ale tak naprawdę brzydził się mną niemiłosiernie. Tak jak Scarlett.

Nikt, oprócz matki, mnie nigdy nie pokochał.

Każda osoba, która mnie lubiła zostawała dokładnie poinformowana przez Scarlett o mojej historii. Dodatkowo Scarlett dodawała kilka fałszywych szczególików, aby jeszcze bardziej odepchnąć ludzi ode mnie. Kilka razy próbowałem być w trwałym związku, jednak każda dziewczyna po kilku tygodniach ze mną zrywała. Chyba nie muszę mówić, przez kogo.

Rodzice nie mogli się rozwieść, chociaż bardzo tego chcieli. Ale nie było im to na rękę. Za bardzo kochali Scarlett, aby niszczyć jej życie jeszcze bardziej. Poza tym nie chcieli dokładać sobie problemów. Ale już nigdy nie żywili do siebie takich uczuć, jak kiedyś.

Dlaczego nigdy nie mogliście zaakceptować mojego istnienia?

Czemu patrzyliście na to z biologicznego punktu widzenia?

Czy więzy krwi mają jakiekolwiek znaczenie?

Czy zrobiłem wam krzywdę?

Mamo, dlaczego mnie nie oddałaś do domu dziecka?

Tato, dlaczego udawałeś, że ci zależy?

Scarlett, dlaczego pragnęłaś mojej śmierci?

Dlaczego nigdy nie mogłem żyć jak normalny chłopiec?

Dlaczego nigdy nie poznałem swojego biologicznego ojca?

To, że żyję, to grzech?

Jestem tylko dzieciakiem.

Nagle moje serce napełnia się ogromną, niewytłumaczalną miłością do sunącej ku mnie czarnej plamy. Ona zniszczyła wszystko, przez co cierpiałem, a teraz zniszczy i mnie. Zniszczyła Scarlett. Zniszczyła ojca. Zniszczy i mnie.

– Gatunek ludzki jest niepotrzebny! – wrzeszczę. Plama jest coraz bliżej. Nie wiem, jak to się stało, ale udało mi się wyrwać z pęt wizji. Moje białka raz po raz obracają się, do gardła podchodzą mi wymiociny, rzucam się, jakby potraktowano mnie krzesłem elektrycznym pięć razy pod rząd. Mój mózg próbuje wrócić do wizji. Widzę pojedyncze mignięcia różnych krajobrazów. Toczę walkę z całym światem po raz kolejny. Samotnie.

Z ust cieknie mi ślina, a z oczu tryskają łzy.

– Niepotrzebny! – kaszlnięcie – Po co żyjemy? Ktoś mi odpowie?

Cisza.

To takie zabawne. Nic, nigdy nie śmieszyło mnie tak jak teraz.

Śmieję się na cały głos.

Śmieję się.

Śmieję się tak mocno, że zaczynam się dusić.

Na chwilę mój organizm słabnie i wracam do życia Scarlett.

Mam trzynaście lat. Ten bachor znowu snuje się po pokoju, zanudzając mnie opowieściami o szkolnych kolegach.

– Zamknij się – warczę, ale on zdaje się mnie nie słyszeć. Nawija i nawija.

Przysięgam, niedługo nie będzie mieć żadnych kolegów. Wszyscy się znowu od niego odwrócą.

Mamo, dlaczego nie oddałaś go do domu dziecka?

Dlaczego ktokolwiek go darzy sympatią?

Przecież on jest przekleństwem.

Nie miał prawa się urodzić.

Niewiele myśląc, podchodzę do okna, przy którym stoi. Wyjął z kieszeni jakiś obrzydliwy papierowy samolocik i się nim bawi. Kładę dłonie na jego plecach, po czym popycham go. Zgina się wpół, jego nogi odrywają się od ziemi i dyndają w powietrzu. Jego tułów powoli przechyla się do przodu.

– Scarlett! – Matka wbiega do pokoju, odpychając mnie i w ostatniej, cholernej sekundzie łapiąc go pod pachy. Jest cały czerwony i strasznie skrzeczy. Przytula go i uspokaja.

Przebłysk. Kolejna chwila.

Stoję przed lustrem w łazience. Jest druga w nocy i nikt poza mną i kilkoma innymi osobami nie wie o prywatce u Beatrice Taller. Beatrice jest moją koleżanką z klasy, wielokrotnie kiblującą, jednak wygląda na to, że w tym roku przejdzie do następnej klasy. Trice bardzo mi imponuje. Jest wysoka, ma bardzo niski – jak na dziewczynę – głos, loki w ciepłym, piaskowym odcieniu, czarny septum, pisze cudowne wiersze. To od niej pierwszy raz spróbowałam jagodowych papierosów, były nieziemskie. Przeczesuję rude włosy palcami. Jasnoniebieskie oczy migają do mnie zalotnie. Moje oczy. Piękne oczy.

Wymykam się przez okno.

Na prywatce jest świetnie. Poznaję bardzo przystojnego czternastolatka z Niemiec. To kuzyn Trice. Pod wpływem alkoholu zaczynam się z nim całować.

Dwa lata potem stoję samotnie, czekając na szkolny bus. Jestem ubrana w jasne jeansy, koszulę w kratę, starte glany, na ramieniu wisi skórzana, biała torba, ze znudzeniem palę papierosa. Bus podjeżdża. Przeklinam, wyrzucam papierosa na trawnik i wtaczam się zaspana po stopniach.

Michel Cook zaczyna mnie podrywać. Każdy wie, że jestem ,,trudną zdobyczą’’. Pyskata, czasem nadpobudliwa, z lubością roztaczam dookoła wieść, że próbowałam zamordować własnego brata. I to nie raz.

Michel podoba mi się z wyglądu, ale charakter ma niewiarygodnie żałosny. Jego teksty na podryw są tak cholernie suche, że po prostu bez słowa odsuwam się od niego.Cztery lata później leżę na podłodze w swoim pokoju. Z głośników płynie magnetyczny głos Rihanny, spokojnie palę papierosa. Jest gorąco, dlatego w pokoju otwarte jest okno. Sam środek upalnego lata. Ubrana jestem jedynie w koszulkę mojego chłopaka i kraciaste spodnie od piżamy.

Drzwi otwierają się z cichutkim skrzypnięciem. Leniwie, jak kot wyrwany ze snu odwracam głowę.

Mój obrzydliwy, pryszczaty brat przechodzi teraz mutację.

– Scarlett, tata prosi, żebyś…

– Won, albo zabiję – zaciągam się papierosem, przymykam oczy. Rihanna przerzuca się na niższe tony.

Zamyka drzwi i słyszę, jak odbiega.

Boi się mnie. To dobrze.

Dość.

– Koniec! – Znów jestem sobą. Plama jest ledwie kilka centymetrów od czubków moich stóp.

Znów zaczynam się śmiać.

Scarlett była narcystyczna w cholerę. Chciała mnie zabić.

Nie była normalna.

Z jakiegoś powodu mi to imponuje.

– Miałem wspaniałą siostrę! Nienawidzę cię, Scarlett! Ale jesteś niesamowita! Dobrze, że już nie żyjesz! – I znowu to samo. Dławię się własnym śmiechem. Patrzę, jak plama pożera moje stopy.

Nie czuję żadnego bólu. Jedynie błogie poczucie tego, że znikam.

Kilka centymetrów od moich ust.

Od moich oczu.

Został jedynie czubek głowy.

Nic już nie zostało.

Tracę świadomość na kilka sekund po to, by po chwili ujrzeć Tłum i Sędziów.

rys.Joanna Widomska

STOWARZYSZENIE DZIECIĘCE

Adam H.A. Michniewicz

Pani Renata Herzlieb przechadzając się po korytarzach Domu Dziecka imienia Janusza Korczaka (dla dziewczynek i chłopców do lat dziesięciu), czuła coraz bardziej dokuczliwy zapach stęchlizny. Już od tygodnia ten swąd nie dawał jej spokoju, a jako dyrektorce placówki spędzał sen z powiek, gdyż obawiała się inspekcji sanitarnej. Ponadto najlepsza pracowniczka (w rozumieniu Renaty „najsurowsza wychowawczyni”) przed dwunastoma dniami zrezygnowała w trybie natychmiastowym z pracy. Agnieszka Berger, bo tak miała na imię, pozostawiła po sobie jedynie zdawkowe, napisane na komputerze wymówienie z niezdarną parafką, jakby chciała okazać zupełny brak szacunku. Warto zaznaczyć, iż taka postawa była absolutnie niepodobna do tej osoby, gdyż charakteryzowała ją natura biurokratki i pedantki. No cóż, przy opisanym wyżej obrocie spraw i nagromadzeniu pokrewnych tematycznie stresorów, chyba nie ma się co dziwić tragicznej kondycji mgr Herzlieb. Nieustanne migreny, jeszcze gorszy nastrój, który odbijał się na wychowankach – wszystko to sprzyjało pogłębianiu się nienawiści pomiędzy personelem i podopiecznymi. Dziś natomiast należało trzymać fason – przyjeżdżało małżeństwo prosto z Niemiec, któremu zależało na przyjrzeniu się Kamilowi Nowikowi – ośmioletniemu chłopakowi przebywającemu w owym sierocińcu od drugiego roku życia. Dodatkową przyprawą, okrasą dla popołudniowej wizyty jest pozycja społeczna pana Bjoerna (imię odziedziczył po dziadku od strony matki, norweskim poruczniku) Mertesackera i żony – Grety. Mężczyzna piastował bowiem stanowisko burmistrza Cottbusu nieopodal granicy polsko-niemieckiej.

Renata, odziana w granatowy, surowy żakiet (ze srebrną broszką w kształcie pociesznej pszczółki na lewej klapie) prowadziła ich przez pięknie wyremontowany budynek do pawilonu chłopięcego. Podłoga części sypialnej także wzbudzała pozytywne odczucia, zachęcając starannie położonymi płytkami. Niestety, nie weszli do żadnego pokoju – po prostu nie wyglądały już tak wspaniale. Renowacja nie objęła tych pomieszczeń, ponieważ jak już wspomniano – ujmująca czystość placówki idealnie... kontrastowała z beznadziejnym poziomem pedagogicznym. Nazwisko Korczaka widniejące na blaszanej tabliczce przy wejściu do Domu Dziecka to jedyna prawdziwa oznaka miłości do mieszkańców. Skoro więc odpadały boksy (to najlepsze określenie dla sypialni), kierowniczka zaprosiła gości do specjalnego pokoju spotkań z ogromną zabytkową kanapą, w której od pierwszego wejrzenia zakochała się pani Mertesacker, rezygnując jednak, ku uciesze małżonka, z wypowiedzenia myśli na głos. W środku czekał już chłopczyk wraz z inną opiekunką, Heleną Kamińską, czyli jedyną kobietą wzbudzającą śladowe zaufanie dzieci. Przysadzista i niezbyt wysoka z dość przerzedzonymi włosami, które kiedyś musiały być bujną czupryną, trzymała go za ramiona, podczas gdy blondynek siedział na krześle i spozierał w górę, jakby chciał wyczytać z jej oczu odpowiedź na pytanie „po co ci różni ludzie wciąż przyłażą?”. Tymczasem przełożona rozsiadła się obok chłopca. Z drugiej strony zrobiła to samo Kamińska uprzednio posadziwszy po drugiej stronie stolika niemieckie małżeństwo.

– Kamilku, powiedz państwu coś o sobie – rzekła starsza kobieta w granatowym żakiecie do chłopca o blond włosach.

– Nazywam się Kamil Nowik i mam osiem lat – wyrecytował bezmyślnie, jednocześnie bardziej zainteresowany lustracją, której poddawał przybyszów. Mężczyzna gruby, kobieta nieprzyzwoicie chuda i brzydka. Ale uśmiechali się szczerze. Kamil potrafił wyczuć, kiedy ktoś ma wobec niego dobre, a kiedy złe zamiary. Pomyślał więc, że może warto się przełamać dla „lepszego jutra”. Wszędzie będzie lepiej niż w bidulu. – Niedługo skończę drugą klasę. Lubię się uczyć nowych rzeczy i grać w piłkę. – Tak się wysilił, że aż zasapał.

– Jaaa! U nas mugby grać w Fussball. W Niemcach jes duszo piłki. W naszem mieście jes Energie Cottbus! – zaryczał uradowany burmistrz, używając najprostszej, acz poprawnej gramatyki, dumny widocznie zarówno z młodzieńca, jak i pierwszoligowego klubu. – Mów synku, mów.

– Lubię sport, chciałbym zobaczyć i spróbować... – zaczął, lecz dyrektorka bezzwłocznie zainterweniowała. Zwietrzyła dużą szansę na pozbycie się małego Nowika i postanowiła wziąć sprawy w swoje oślizgłe ręce, zanim ten coś palnie i zepsuje dobre wrażenie.

– A wie pan, panie Mertesacker, że mam korzenie niemieckie?

– O tak – odrzekł zirytowany wtrąceniem się jednej z wychowawczyń. – wschazuje na to pani naswisko. Miendzy inymi dlatego skontaktowaliśmy sie s żono s wami.

– No tak, bardzo się cieszę, a myślę, że Kamilek jeszcze bardziej, prawda, chłopcze? – Spojrzała na niego, fałszywie udając rozradowanie. – Prawda? Chłopiec przytakiwał tak energicznie, że burza loków zachwiała się na małej główce.

– Mein Schatz, czi on nie jest słodki? – cieniutkim głosem zaskowytała ze szczęścia pani Greta, szczerząc zęby do męża.

– Ja Gretchen! Kochany – odpowiedział jej z uradowaniem w głosie. Cieszył się, że kobieta podziela jego zdanie.

– Zauważyłam, jak świetnie mówi pan po polsku, jestem naprawdę pełna podziwu – pochwaliła gościa Starsza Wychowawczyni. Niestety nie potrafiła ukryć wyrachowania i interesowności zawartych w tych specyficznych komplementach. To było pospolite wazeliniarstwo. Nic ponadto.

– Tak. Proszę... yyy dziękuję. Tak, bo Vater miał znajomi z Polski i my dużo rozmawiali. A jedyn był nauczyciel i ja miał prywatne lekcje przez dużo lat. – wybąkał znów Niemiec, próbując być grzecznym i mając nadzieję, iż niedługo będzie miał proces adopcyjny za sobą. Jednak nie oszukujmy się... po tej schlebiającej odpowiedzi jeszcze staranniej się wypowiadał.

Niespodziewanie niecierpliwy malec rzucił się z krzesła i zniknął pod stolikiem. Miał dość kierowniczki i jej taktycznego gadania. Wygramolił się i stanął pomiędzy małżeństwem. Herzlieb nie zdążyła zareagować, a pani Helena nawet nie chciała podjąć żadnych kroków. Zapadła niezręczna cisza i każdy spoglądał na każdego jakby szukano winnego lub najmądrzejszego w grupie. W końcu pani Mertesacker uroniła łzę i zawołała, nie posiadając się ze szczęścia:

– Sudne! Czy chcsesz z nami zamieszać?!

Kamilowi nie trzeba było długo tłumaczyć i wyliczać mnogich rozwiązań, które dzierżył teraz w ręku. Wyrwanie się z bidula było blisko... Wyciągnął ręce w stronę Niemki. Bjoern widząc to podsadził blondyna na kolana żony. Chłopiec i kobieta patrzyli sobie w oczy. Po kilku sekundach Greta tonęła w łzach ku uciesze, zwłaszcza, Renaty. Nikt nie zamierzał zakłócać i przerywać tej pięknej, wzruszającej chwili. Niczym matka, która spotyka dziecko po długiej rozłące, pani burmistrzowa objęła plecy ośmiolatka i przyciągnęła go do siebie. I wówczas zaczęły się dziać dziwne... przedziwne rzeczy...

– Aaaa! – wrzasnęli spleceni przed sekundą w uścisku chłopczyk i kandydatka do jego zaadoptowania.

Wszyscy zerwali się na równe nogi. Nawet kierowniczka, czując kolejne kłopoty. Już podejrzewała, na kim skupi swe zszargane nerwy... Chłopiec nie płakał, ale bardzo szybko oddychał, podobnie jak to się dzieje podczas silnych napadów padaczki. Lecz nie to było teraz obiektem zainteresowania obecnych, a jego policzek. Odbity był na nim znak krzyża, a raczej dokładnie ten krucyfiks, który wisiał na szyi Grety Mertesacker. Rana była odbita, chociaż miejsce wokół wcale się nie zaczerwieniło. Kształt coraz bardziej purpurowiał. Zaczął skwierczeć niczym jajko na patelni... nikt nie potrafił wyjaśnić tego zjawiska ani sobie, ani innym...

***

Niemcy uciekali w popłochu, a jeszcze nawet z oddalającego się przez bramę samochodu było słychać takie słowa jak: „Antychryst”, „Diabeł”, czy „Demon” najczęściej pochodzące z ust Gretchen.

Natomiast w tym samym czasie dyrektorka doskonale wiedziała, co ma zrobić. Jedno jest pewne – Kamil tę karę zapamięta do końca życia...

***

W gabinecie panowała Ożywiona rozmowa. Cztery wychowawczynie intensywnie obradowały nad zaistniałą sytuacją, próbując sobie to wszystko racjonalnie wytłumaczyć. Niestety Zarówno Renata, jak i Helena, Marzena oraz Tekla musiały przyznać, że wrzaski pani Mertesacker prawdopodobnie są uzasadnione. W dziecko mógł wstąpić demon. Jak inaczej wyjaśnić skwierczący znak krzyża na policzku sieroty? Wtem krzyk rozległ się ponownie. Tym razem to była Tekla:

– Niech pani spojrzy! – wskazywała palcem na otwartą szufladę w biurku Herzlieb.

Kobiety poszły w ślady Tekli, dysząc ciężko albo wstrzymując oddech i zatykając ze zdumienia usta dłonią. W biurku leżał oskubany i obdarty z wierzchniej warstwy skóry wróbel, a obok niego karteczka:

Zasługujesz, by ponieść jego los.

Zwitek dotyczył kierowniczki. Nie wiadomo jednak, która z obecnych była teraz najbardziej roztrzęsiona. Ten widok podziałałby na każdego. A już na pewno na wychowawczynie w Domu Dziecka im. Janusza Korczaka. Jako pierwsza głos zabrała Marzena:

– Jeszcze przed chwilą tam tego nie było. Przysięgam. Jeszcze pięć minut temu spoglądałam w tamtą stronę. Nie przeoczyłabym cz-czegoś t-t-takiego!

– Wierzymy ci – rzekła w imieniu wszystkich Hela Kamińska. – To też na pewno nie był Nowik. Więc kto?

– Może jednak Nowik? – palnęła Tekla.

– Oszalałaś? – oburzyła się ta wcześniejsza. – Marzena wyraźnie powiedziała, że nie było tam tego, od kiedy tu weszłyśmy. Jak dla mnie są dwie opcje. – Reszta słuchała z uwagą – Albo to któraś z nas...

– Przestań! – Tym razem Herzlieb. – Chyba nikogo nie oskarżasz! Myślisz, że personelu trzymają się tak odrażające żarty?!

– Albo to któraś z nas... – odezwała się ponownie Kamińska, z tym, że teraz dwa razy głośniej – albo... w tym budynku dzieje się coś bardzo, ale to bardzo niedobrego...

W końcu... ktoś to powiedział. Na to stwierdzenie krzesła wyjątkowo głośno zaczęły szurać. Już i tak porządnie zagęszczona atmosfera, teraz stała się wręcz... duszna.

– Zrozumiem, jeśli zechcecie wyjechać – oznajmiła z opuszczoną głową Renata. – Zrozumiem, jeśli się boicie. Oczywiście ja muszę zostać. I, rzecz jasna, zostanę.

Cisza. Oczekiwanie na kolejną wypowiedź kogokolwiek trwała jedną pełną minutę, lecz zdawała się trwać pięć.

– Ja nie zostanę ani chwili dłużej... – oświadczyła Tekla, najskuteczniej wystraszona zamęczonym ptaszkiem.

– Nie mam ci za złe...

– Pani dyrektor... – tym razem Marzena – przepraszam.

Tylko skinięcie głową.

– A ja zostanę. – Helena wypięła dumnie piersi do przodu i wstała. Odwróciła się plecami do koleżanek, które postanowiły opuścić sierociniec. Spojrzała jeszcze z pogardą i wyszła. Na szczęście powstrzymała się od trzaskania drzwiami. Ale poprawiła się. Tryumfalnie przekroczyła próg. Spojrzała gniewnie jeszcze raz i rzuciła krótkie:

– I bez łaski!

TRZASK!

***

„Ostatnia posługa” wypełniła się w postaci dopilnowania, aby dzieci poszły spać przed dwudziestą. Jak zwykle przebiegło to bez problemu, gdyż dla dzieci naturalnym jest nie denerwować srogich wychowawczyń. Jeszcze przed północą Tekla i Marzena opuściły mury odremontowanego budynku. Druga taksówka oddaliła się od ogrodzenia. Dopiero wówczas Renata położyła się. Tej nocy poduszka była wyjątkowo twarda i niewygodna. Tym razem nie wypełniał jej puch, ale milion obaw i jedna ogromna niepewność w postaci bryły jakby ze stali. W końcu udało się zasnąć. Wynikało to bardziej z wycieńczenia organizmu, aniżeli wyzbycia się lęków. Pięć po trzeciej niepokojące dźwięki zakłóciły płytki sen dyrektorki. Nie potrzebowała dużo czasu, by rozszyfrować zagadkę. Klamka uginała się w górę i w dół jak oszalała, a jedyną przyczyną mogły być bezczelne bachory. Złość pani Herzlieb rosła w siłę... niezwłocznie wydostała się spod kołdry i wsunęła stopy do ogromnych, wręcz groteskowych bamboszy w kształcie żabek. Na sobie miała granatowy, jak jej standardowa kreacja, szlafrok. Roztrzęsiona chwyciła za klucz, przekręciła go i szarpnęła klamkę. Za drzwiami stała niewielka osóbka całkowicie pokryta różowym prześcieradłem.

– Ty małe, wstrętne!... Ty...! – Pierwsza próba złapania za materiał nie powiodła się.

Dziecko puściło się biegiem, a kierowniczka za nim. W głównym korytarzu była tylko ona i ono. Nieprzyzwyczajona do takich rajdów szefowa sierocińca ledwo dotrzymywała tempa, a to i tak tylko dlatego, że rywal raz po raz zatrzymywał się. W końcu jednak tajemnicza postać potknęła się i wylądowała na posadzce. Kobieta dopadła jej i zerwała przebranie... Nie było nikogo. Co jest grane?, pomyślała, nie znajdując odpowiedzi wśród tych racjonalnych. Potem jeszcze gwałtowny zawrót głowy i...

Znów leżała w swoim łóżku. Poduszka jakby zelżała. Na zegarku widniała godzina pięć po trzeciej. Widocznie to te same niepokojące dźwięki zakłóciły płytki sen dyrektorki. Nie potrzebowała dużo czasu, by rozszyfrować zagadkę, tym bardziej, iż dobrze pamiętała ten osobliwy, być może nawet proroczy sen. Klamka uginała się w górę i w dół jak oszalała, a jedyną przyczyną mogły być złośliwe dzieci. Złość pani Herzlieb rosła w siłę... niezwłocznie wydostała się spod kołdry i wsunęła stopy do ogromnych, wręcz groteskowych bamboszy w kształcie żabek. Na sobie miała granatowy, jak jej standardowa kreacja, szlafrok. Roztrzęsiona chwyciła za klucz, przekręciła go i szarpnęła klamkę. Za drzwiami stała niewielka osóbka całkowicie pokryta różowym prześcieradłem. Dejavu? Warto było się przekonać.

– Tego już za wiele bachorze! – I tym razem nie sięgnęła płachty. Dziecko puściło się biegiem, a kierowniczka za nim. W głównym korytarzu była tylko ona i ono. Nieprzyzwyczajona do takich rajdów szefowa sierocińca ledwo dotrzymywała tempa, a to i tak tylko dlatego, że rywal raz po raz zatrzymywał się. W końcu jednak tajemnicza postać potknęła się i wylądowała na posadzce. Kobieta dopadła jej i zerwała przebranie... Nie było nikogo. To niewiarygodne... to jakaś chora gra!?, pomyślała, nie znajdując odpowiedzi wśród tych racjonalnych. Potem jeszcze gwałtowny zawrót głowy i...

Ten sam scenariusz. Łóżko. Pięć po trzeciej. Klamka. Nie jest dobrze... – Odpowiedź? Sieroty. Złość pani Herzlieb rosła w siłę, ale szybciej niż podczas wizji... niezwłocznie wydostała się spod kołdry i wsunęła stopy do ogromnych, wręcz groteskowych bamboszy w kształcie żabek. Na sobie miała granatowy, jak jej standardowa kreacja, szlafrok. Roztrzęsiona chwyciła za klucz, przekręciła go i szarpnęła klamkę. Z drzwiami stała niewielka osóbka całkowicie pokryta różowym prześcieradłem.

– Wiedziałam! A kysz! – Przegoniła ucharakteryzowane na zjawę dziecko, ale sugerując się powtarzającym snem zmieniła zdanie i ruszyła w stronę holu... W głównym korytarzu była tylko ona i ono. Nieprzyzwyczajona do takich rajdów szefowa sierocińca ledwo dotrzymywała tempa, a to i tak tylko dlatego, że rywal raz po raz zatrzymywał się. W końcu jednak tajemnicza postać potknęła się i wylądowała na posadzce. Kobieta dopadła jej i zerwała przebranie... Widok zaskoczył ją bardziej niż jego brak. To był Kamil, ale zupełnie inny. Zęby jak u drapieżnego kota, agresywnie wyszczerzone. Oczy płonęły żywym ogniem. Dosłownie. Ten widok odrzucił Renatę. Obejrzała się do tyłu, szukając ratunku. Warczenie ustało, więc zerknęła raz jeszcze na chłopca. Był normalny i zbierał się do ucieczki, a w dalszych korytarzach dostrzegła przymykające kształciki. Za nią wyrosła jak spod ziemi jedna z młodszych dziewczynek. Wymierzyła soczystego kopniaka w kostkę starszej pani i zagrała na nosie. Kamilek już gdzieś zniknął, lecz Milenka skutecznie wypełniła po nim lukę, zachowując bezpieczną odległość i jednocześnie wciągając dyrektorkę w (jak to wcześniej nazwano) chorą grę. Nie wiadomo kiedy, przekroczyły zamknięte zawsze drzwi do piwnicy. Po schodach w dół i do magazynu. I dalej...

...Herzlieb doskonale o tym wiedziała i nawet się nie okłamywała – na wskroś przeszywał ją strach tak cierpki, że aż nieprzyzwoity. To jednak nie zniechęciło jej do pogoni.

– Jak dorwę tę bachorzycę, to obedrę ze skóry, zabiję, poćwiartuję...

Tych gróźb bez pokrycia było naprawdę wiele, i im węższymi korytarzami przemykała kobieta, tym gorzej klęła. Po trzech minutach, gdy zaklinowała się pomiędzy skręconymi blisko siebie rurami w jednym z przesmyków, doszła do wniosku, że nie wie, jak wrócić. Przypomniała sobie też o latach, pod jakimi się garbiła. Za rogiem kawałkiem spódniczki zamiatała jedna z sierot, aby dodatkowo wyprowadzić kierowniczkę z równowagi. Ta natomiast dalej nie miała zielonego pojęcia, gdzie jest. Mogłaby spanikować, ale pani Renata w takich sytuacjach, wiedząc, iż nie ma nic do stracenia, dostawała skrzydeł. Jakimś cudem przecisnęła się przez szczelinę w ścianie, gdzie wcześniej sprawnie wskoczyło jedno z dzieci. Zabiję... zatłukę... zabiję... zatłukę..., mruczała pod nosem, mając nadzieję, iż to pomoże się opanować i przezwyciężyć lęki. Na nic się to jednak zdało. Nareszcie stanęła w pomieszczeniu. Nieważne jakim, ale poczucie przestrzeni napawało ja ulgą. Fantastycznie jest odsapnąć po wycieczce, której nie powstydziłby się początkujący grotołaz.

– Wyłazić! – ryknęła po nabraniu pierwszego głębszego oddechu. Nic.

– Nakazuję wam! Cisza.

– Zaczynam tracić cierpliwość, wy wstrętne dzieciaki! – Ponownie poczuła się jak prawdziwa szefowa. Znowu nic.

– No dobra... jak nie chcecie po dobroci...

ŁUP! Renata Herzlieb nie była w stanie nawet wyrazić zaskoczenia. Jak długa runęła wprzód, lądując cicho na betonie pokrytym półcentymetrową warstwą kurzu. Została uderzona przez jednego z podopiecznych zabytkowym kijem do palanta. Nic dziwnego, iż go nie zauważyła, ponieważ chłopczyk leżał brzuchem na plątaninie rur i rureczek odpowiedzialnych za gaz i inne media. Załatwił to szybko, dobrze i bez krzyku. Będą ze mnie dumni – pomyślał.

***

Dyrektorka Domu Dziecka przebudziła się z ostrym bólem potylicy. Pomimo ciszy, jaką zachowywały dzieci, w głowie świszczało jej jak na paradzie sztucznych ogni. Nieznośne buczenie dopełniały jeszcze dotkliwsze uderzenia w pulsujących tętnicach.

Gdzie ja jestem? – pytała samą siebie Herzlieb. Tutaj – odpowiadał złośliwy głosik gdzieś pod czołem. Gdzie tutaj? – każda myśl przechodziła powoli, mozolnie... jakby przedzierała się przez amazońską dżunglę. Goniłaś dzieci, nie pamiętasz...? – kontynuowali dyskusję. Aha... no tak... goniłam dzieci. – teraz już nie potrzebowała dodatkowych wyjaśnień własnego mózgu. Wywołana zawrotami głowy mgła, która zasłaniała Renacie widok, w końcu ustąpiła. Kolejne ciemne pomieszczenie. Prawdopodobnie piwnica. Wróć! Nieużywana łazienka w opuszczonej części sierocińca. Tak, to na pewno tutaj. Pamiętam, jak wypłakiwałam się tu dwadzieścia lat temu, gdy opuścił mnie mąż. To ta sama łazienka... Wszystko wyglądało jednak zupełnie inaczej. Bardziej zapuszczone, ale zamiast zrujnowanego niegdyś przez dzieci kinkietu świeciły czerwone, czarne i białe świece. Nieco grubsze od zwyczajnych, lecz węższe od gromnic. Ten widok był przesiąknięty diabolicznym nastrojem i... stęchlizną. Tak, to ten sam swąd, który unosił się już od wielu dni. To ich wina... miałam rację. Na środku stał dość duży miedziany kocioł, a w nim bulgotała nieprzyjemna w zapachu ciecz... Jedna z dziewczynek kręciła bez wysiłku ciężką metalową chochlą. Inne dzieci siedziały obok po turecku albo pracowały przy stolikach lub umywalkach, uwijając się jak w ukropie. Jedne kroiły, drugie odmierzały coś na mosiężnych wagach. Scena prosto ze średniowiecznej pracowni alchemicznej. Tutaj dzieje się coś niedobrego, pomyślała. Chłód, smród i odraza. Bez wątpienia odbywały się tu właśnie, a pewnie jeszcze przynajmniej od kilkunastu tygodni, rytuały okultystyczne. Dzieci były okropnie... dorosłe.

– Jędza się przebudziła – zauważył Mariusz.

W stronę jędzy szybciutko poszurała... Helena Kamińska... jedyna znośna dla wychowanków opiekunka. Pochyliła się nad zwierzchniczką związaną pod ścianą. Uśmiechnęła się jak wyjątkowo brzydka ropucha.

– Jak się spało...? – Złośliwość wbrew pozorom jeszcze nie sięgnęła zenitu. – Ach tak... nie może Pani odpowiedzieć. – Złapała za kawałek taśmy naklejony na usta kierowniczki i targnęła, pozostawiając prostokątny czerwony ślad.

Wrzask poniósł się echem po pomieszczeniu. Na to oczy obecnych nienaturalnie prędko zwróciły się w stronę jego źródła. Oczy pałające nienawiścią, agresją. Antek zareagował najszybciej. Niby telepatycznie przyjął rozkaz od starszej dziewczynki. Podbiegł i stanął obok Heleny. Wymierzył pięścią cios dokładnie w zęby starszej kobiety.

– I po co się drzesz? Aż tak ci źle? – szeptał dosadnie chłopiec. – Wolałabyś siedzieć z tym plastrem do jutra?

– C-c-co się tutaj dzieje...? – łkała bezradnie. Teraz już nie potrafiła grać twardej.

– Robimy porządki, kochaniutka. – Ciepłym głosem zarechotała koleżanka z pracy. – I nie krzycz, proszę, bo Pan się zezłości.

– Jaa-aaki Pa-nnn? – znów na raty zapytała Renata. – Cały czczas im pomaga-ałaś? – Wciąż zalewała się łzami.

– Tak. To dobre dzieci, Ty brzydko je traktowałaś. Ale nie martw się, zdołasz odkupić winy.

– Jesteście porąbani. Wszyscy! Zadzwonię na policję! – Herzlieb rozhisteryzowana udawała, iż nie chce słuchać, ale łapczywie chłonęła każdą sylabę.

– Po co policja... po co sądy? Właśnie po to się tutaj zebraliśmy. Zobaczysz, będzie dobrze. – Kobieta ponownie nakleiła taśmę, bardzo szczelnie.

– Wracajcie do pracy, droga młodzieży. Musimy zdążyć! – pogodnie zakończyła sprawę Julia.

Antoś niezwłocznie przyczłapał z krzesełkiem dla dziewczynki. Usiadła i podparła brodę na dłoniach, a łokcie na kolanach. W ciszy przypatrywała się wierceniu skrępowanej Renaty Herzlieb. Nie kwapiła się do rozpoczęcia wykładu, wyraźnie uradowana osobistą tragedią nieprzyjemnej pracownicy Domu Dziecka. Rozkosz mnożyła się z każdą sekundą. Niestety i ją czas gonił, gdyż jak sama wspomniała (a zapomnieć jej nie dawało bulgoczące w głębi naczynie), Pan czeka.

– Cóż, chyba należą ci się wyjaśnienia. – Spoważniała do granic możliwości. – Masz zaszczyt być świadkiem, a właściwie najważniejszym uczestnikiem rytuału ofiarowania żywego ciała w imię Jedynego Wszechmocnego Upadłego, Władcy Królestwa Potępionych. – Na te zdanie uczestnicy pochylili głowy poniżej barków, aby oddać hołd wcześniej wspomnianemu Panu. – To On pomógł nam tyle czasu wytrzymywać ciemiężenie twoje i twoich podwładnych. Ale bardzo nam zależy, abyś dostała szansę odkupienia... więc... jak pewnie podejrzewasz... – Wykrzywiła figlarnie usteczka. – Wystąpisz w roli owej... ofiary... powinnaś się cieszyć. Twoja podwładna, Agnieszka Berger nie dostała aż tak wspaniałej nagrody.

Związana poczęła miotać się intensywnie w amoku. Widocznie dotarło do niej, iż to śmiertelna prawda, gdyż akurat w momencie wypowiedzenia słowa „ofiara” z kadzi wyłonił się potężny kłąb dymu, do złudzenia przypominający tragicznie skrzywdzoną ptasią sylwetkę. Straszny widok jednocześnie paraliżował niektóre części ciała Renaty, a w innych wzmagał niekontrolowane konwulsje. Nadszedł czas i już nie było odwrotu.

– Ty parszywa egoistko i gwałcicielko ludzkich praw... jak mogłaś znęcać się nad nami i swoim mężem!? – Powaga na twarzy dziesięciolatki przeistoczyła się w desperację. – O tak... wszystko nam opowiedział. O twoim mężu także. Jesteś złym człowiekiem, ale on cię wyleczy. Dokona na tobie prawdziwej, ponadczasowej przemiany. Zbawi cię i stworzy rolę we wszechświecie najodpowiedniejszą. Już niedługo. Już za parę chwil. – Teraz mina przypominała szczere podniecenie. – PRZYBĄDŹ DO NAS, PANIE!

Julia stanęła przed kobietą w podeszłym wieku. Głowę pochyliła delikatnie do lewego ramienia. Jej dziewczęce oczy zajęła katarakta. Słowa, które przemierzyły długą drogę od warg do uszu Renaty Herzlieb zadzwoniły po pomieszczeniu, pozostając tam już prawdopodobnie na wieki:

– Ileż tych niechcianych dziatek na huśtawkach bawi się. Ileż tych niechcianych dziatek na huśtawkach bawi się. Ileż tych niechcianych dziatek na huśtawkach bawi się... Z nienawiści, kłótni w domu, braku ślubu czy kaprysu...

Ręka pofrunęła w górę, ze świstem przecinając powietrze. Dziesięciolatka rozłożyła palce, a następnie ułożyła dłoń w pięść. Dyrektorka dusiła się. Dusiła się, nie mogąc nawet złapać niczego, co zaciskałoby się na gardle. Dusiła się ot tak. Kiedy mała Julka zwolniła palce, które po prawdzie gniotły atmosferę, kierowniczka padła na podłogę w starej łazience w piwnicach budynku. Padła trupem.

– Heleno, wydłub jej oczy i zetnij włosy. – Hania, dziewczynka, która do tej pory mieszała w kadzi, wydała polecenie Helenie Kamińskiej, a ta posłusznie je wypełniła.

***

Przed ośrodkiem dla sierot Antek i Błażej bawili się w piaskownicy, śmiejąc się do rozpuku. Zabawa trwała w najlepsze, a ludzie przechodzący za metalowym ogrodzeniem uśmiechali się życzliwie, litując nad losem skrzywdzonych dzieci. Podziwiali je jednocześnie za niekłamaną radość i umiejętność przezwyciężania problemów. Do murku, na którym chłopcy poustawiali eleganckie babki z mokrego, ubitego piachu, zmierzała dziewczynka imieniem Julia. Dziesięciolatka. Kilkanaście metrów za nią dreptał jeszcze młodszy blondyn Kamilek. Nikt z przechodniów nie mógł podejrzewać, w jak śmiertelnie poważną grę się teraz bawili. Oczy całej czwórki skrywała katarakta, która przychodziła i odchodziła w ostatnich tygodniach z jeszcze większą częstotliwością. Najstarsza w towarzystwie prowodyrka zapytała mętnym, wręcz bezbarwnym tonem:

– I jak, kochani? – Żaden gest nie potwierdził tego pieszczotliwego zwrotu. – Dobrze wam idzie?

– Bardzo dobrze – odpowiedział za dwóch Błażej. – Bardzo dobrze...

Z piachu na środku ceglanego kręgu wystawała kobieca ręka. Niedługo przyjdzie jesień i liście pomogą zapomnieć – pomyśleli koledzy, uśmiechając się do Julii...

rys. Roman Panasiuk

TRADYCJA RODZINNA

Magdalena Maria Kałużyńska

Quiet minds cannot be perplexed or frightened but go on in fortune or misfortune at their own private pace, like a clock during a thunderstorm.

The Strange Case of Dr. Jekyll and Mr. Hyde

Robert Louis Stevenson

Homo Sapiens Sapiens to zwierzę. Ale zwierzę upośledzone cywilizacyjnie. I kiedy do głosu dochodzą jego pierwotne instynkty, wtedy najczęściej dochodzi również do tragedii. W niektórych przypadkach jest jedyna możliwość, żeby dany osobnik zdobył jakiekolwiek doświadczenie… powiedzmy... życiowe.

Istota człowieczeństwa XXI wieku

Zapis w Księdze Zgromadzenia.

Co się sta-o, że się zjeba-o?

Napis graffiti na osiedlowym murze

– I jak? Pasuje?

Piękna, bardzo wysoka, szczupła, długowłosa blondynka, lekko odchyliła czerwoną zasłonkę, ale tylko tak, żeby móc wsadzić głowę do sklepowej przymierzalni.

– Sama nie wiem – słabym dziewczęcym głosem padła odpowiedź.

– Czego znowu nie wiesz? Co jest źle tym razem?!

– No właśnie nie wiem…

– Oj tam… zdecyduj się – fuknęła kobieta. – Już siły nie mam.

Rzeczywiście. Były na zakupach od godziny dziesiątej. Teraz dochodziła osiemnasta.

– Przekopałyśmy chyba tonę ciuchów! Marudzisz i marudzisz! A w coś eleganckiego na przyjęcie ubrać się musisz! Po prostu musisz!

Przyjęcie z okazji osiemnastych urodzin dziewczyny. Tak zwaną domówkę, ale biorąc pod uwagę, że Maria była dosłownie panną z dobrego domu, rodziny z wielopokoleniowymi tradycjami, na jej przyjęcie urodzinowe – oprócz kolegów i koleżanek ze szkoły, znajomych, miała przyjechać prawie cała rozproszona po kraju familia oraz krewni mieszkający za granicą. Maria najchętniej nie uczestniczyłaby w takich hucznych i wystawnych obchodach jej urodzin, ale nie miała wyboru. I najchętniej ubrałaby się w spodnie jeansowe, ulubiony podkoszulek z nadrukiem Hello Kitty oraz czerwone buty martensy, z żółto-niebieskimi sznurowadłami... Niestety, nie mogła się tak ubrać. Matka na wieść, że jej córka chce na swoim wystawnym przyjęciu urodzinowym wyglądać jak szmaciara o mało nie zemdlała. Ojciec kategorycznie nakazał jechać na zakupy i nie wracać bez eleganckiej sukienki. Na nic się zdało tłumaczenie Marii.

– Tato, ale ja nie noszę sukienek!

– Jesteś młodą damą, a młode damy noszą eleganckie i schludne ubrania! – powiedział ojciec stanowczym tonem. – Poza tym każde osiemnaste urodziny to w naszej familii nie tyle umowne przekroczenie granicy dorosłości, ale również debiut w tak zwanym towarzystwie.

– Rany…

– Jesteś również debiutantką, nawet jeżeli tego nie chcesz!

– Ma tata rację, nie chcę.

– Wszyscy przyjadą, moja droga. Na przyjęcie. Wszyscy. Specjalnie dla ciebie, cała rodzina, krewni, twoi znajomi ze szkoły, moi i mamy niektórzy zleceniodawcy...

– Czyli zaprosiliście pół miasta?!

– Tak. Tak wypadało.

– Co to znaczy, wypadało?

– Dosłownie, z pewnych zobowiązań, które jakiś czas temu z twoją mamą podjęliśmy. Długo by opowiadać... Masz rację, będzie pół miasta, przedstawiciele lokalnych władz... Dlatego musisz, po prostu musisz, kochanie, wyglądać jak człowiek cywilizowany! – Ojciec podrapał się w głowę, zamyślił i dodał po chwili już tonem niższym, normalnym:

– Najwyżej po toastach, zdmuchiwaniu świeczek na torcie, prezentach… przebierzesz się w te swoje wygodne ubranie. Może być?

Musiała się zgodzić. Nie miała wyboru. Matka nie chciała słyszeć o tym, żeby Maria się przebierała w coś innego niż elegancki strój, po głównych punktach programu urodzinowego, ale jakoś ojciec ją obłaskawił i zmieniła zdanie. Nie zmieniła zdania natomiast w sprawie głównego ubrania, w którym jej jedyna córka miała tych tłumnych gości przywitać. Padło na sukienkę koktajlową. Elegancką, długą, dopasowaną. Jeździły po sklepach od samego rana. Dziewczyna przymierzyła chyba kilkaset sukienek, wszelakiego rodzaju. Aż w końcu już ostatkiem sił dotarły do wielkiego centrum handlowego, do eleganckiego butiku i matka tym razem stwierdziła, że z tego sklepu nie wyjdą, dopóki córka sobie czegoś nie wybierze. A to znaczyło, że Maria praktycznie nie wychodziła z przymierzalni. Matka co jakiś czas wsadzała tam głowę i pytała, czy pasuje.

– Ale ja w niej jakoś dziwnie wyglądam, mamo…

– Nie gadaj, wyłaź mi tu. – Kobieta odsunęła kotarę całkowicie.

Maria z przebieralni wyszła niepewnym krokiem. Zupełnie jak zwierzę długo przetrzymywane w klatce, które nie wie, co je czeka na tej nagłej wolności. Takie więzione zwierzę wychodzi z klatki czujnie, jest spięte i w każdym momencie gotowe do ataku. Tylko że z przebieralni nie wyszło zwierzę, ale dziewczyna. O głowę niższa od swojej matki, bardzo szczupła, wręcz koścista. Długowłosa, również ładna blondynka. Uczesana w koński ogon. Na lekko piegowatym nosie miała ogromne okulary w rogowej oprawce, które to okulary jej bez przerwy z tego nosa zjeżdżały. Garbiła się, zasłaniała głęboki dekolt skrzyżowanymi na piersiach patykowatymi rękami.

– Tam stań. – Kobieta nerwowo machnęła dłonią w stronę ściany z ogromnym lustrem.

Córka pokornie wykonała polecenie. Oglądała siebie w tym lustrze nieśmiało. Matka do niej mówiła, żeby ta stanęła bokiem, a następnie przodem. Żeby sprawdziła, jak się materiał układa na ciele.

– Nie wyglądasz w niej dziwnie, tylko bardzo ładnie – stanęła za córką – trochę ramiączka za luźne i odstaje na dekolcie… weź te ręce! No. Wyglądasz prawie jak ja dwadzieścia lat temu, albo prawie jak boska Marylin. Gdyby tylko ten cholerny dół był rozkloszowany…

Sukienka była biała, wąska, sięgająca do ziemi, z głębokim rozcięciem po prawej stronie. Idealnie dopasowana do sylwetki. Innymi słowy ta marudząca koścista nastolatka, widoczna namiastka kobiety, miała na sobie ubranie dla seksbomby. Kobiety z wydatnym biustem, mocno zarysowanymi biodrami, wcięciem w talii…

– Mamo…. ja wglądam jak Marylin?

– Prawie…

– Ale ja nie mam przecież w ogóle...

– Czego ty znowu nie masz?!

– Biustu… – powiedziała dziewczyna bardzo cicho, spuszczając wzrok.

– Stanik z wkładkami silikonowymi kupimy i po kłopocie. Będzie dobrze. Czy są u pani staniki? – matka krzyknęła do bacznie obserwującej je ekspedientki.

– Oczywiście! – odkrzyknęła kobieta. – Mamy cały dział bieliźniany!

– Bardzo się cieszę! Tylko jaki ty nosisz rozmiar, Marysiu?

– Stanika?

– No tak, a czego. Tak.

– Ale mamo…

– Nie marudź, proszę cię… nie marudź już, dobrze?

Córka westchnęła ciężko.

– I weź się nie garb! – warknęła matka, klepiąc dziewczynę po plecach. Rozpuściła jej włosy. Uwolnione od spinki ciężko opadły na ramiona. Kobieta rozrzuciła pukle, starając się, żeby sprawiały wrażenie lekkiego nieładu… – O, tak będzie nawet ładnie, zakręcę tylko w domu końcówki… I podciąć trzeba będzie, cholera… a może zdążymy do fryzjera? Przy okazji… może kok? Chcesz być uczesana w kok?

– Wszystko mi jedno… – Maria wzruszyła ramionami.

– Zero bioder… – myślała matka i jednocześnie mamrotała pod nosem – zero biustu. Cholera jasna, po kim ona ma figurę?! Chuda jak szczapa ta moja córka... nie dziwne, żre sałatę, albo jakieś ziarna. Schabowego by zjadła, albo tatara. Od razu nabrałaby rumieńców. I trochę ciała. Dobrze, że chociaż z twarzy do mnie podobna. Po kim ona ma figurę, po desce? Ale sukienka ładna. To może się tutaj lekko materiał zbierze, a tam… w gorset nie ma sensu jej wbijać, bo nie będzie mogła oddychać… ani się schylić… ani nic... kiepsko… ale dobra, coś wymyślę… – Stanęła naprzeciwko córki. – Na szyję jakiś łańcuszek ci kupię...

– Ale srebrny, innego nie chcę.

– Oczywiście, srebrny.

I żeby był skromny, bez żadnej przesady. Maria wyłamywała się ze stereotypu rozpieszczonej jedynaczki z bogatej rodziny. Nie lubiła biżuterii, jeżeli już, to właśnie skromną, tanią i srebrną. Srebro było dla niej synonimem czystości. Złoto i inne metale szlachetne – niepotrzebne. Pokój Marii przypominał celę pustelnika. Łóżko, skromne biurko, szafa, jakiś stolik. Dziewczyna nie miała praktycznie żadnych wymagań. Najnowszy model telefonu komórkowego? Laptop za kilka tysięcy złotych? Oryginalne perfumy? Ciuchy od światowych projektantów? Może nawet samochód? Wycieczka all inclusive w egzotyczne zakątki kuli ziemskiej? Nic z tych rzeczy. Jej koleżanki i koledzy co krok mieli coś nowego. Coś ekstra, wystrzałowego, bardzo drogiego. Gadżety? Nie. Maria nawet nie prosiła rodziców o kieszonkowe, ba, ku zdziwieniu ojca kilka lat wcześniej zrezygnowała z kieszonkowego.

– Dlaczego? – zdziwił się ojciec.

– Sama na siebie zarobię – odparła córka, buńczucznie unosząc brodę.

– Ale moje dziecko...

– Tato, pliz... mam dwie ręce, dwie nogi? Mam. Głowę na karku? Mam. Dam radę. Krzywda mi się nie stanie. A wyciągnąć łapę po kasę to byle kto potrafi.

– Jak sobie życzysz, kochanie. Ale wiesz, że w każdym momencie możesz...

– Zwrócić się do ciebie o pomoc, skoro jesteś moim rodzicem... – dokończyła córka. – Doceniam, bardzo dziękuję, wezmę to pod uwagę w ewentualnej przyszłości.

Nie było na nią argumentów.

Zarabiała swoje niewielkie pieniądze. Najczęściej pilnowała dzieci, albo jechała do centrum miasta, na osiedla blokowisk, wyprowadzić psy. Sama mieszała na przedmieściach. Krystyna i Stefan Marczewscy, jej rodzice, byli wziętymi prawnikami, ich kancelarie bardzo dobrze prosperowały, każde z nich miało dwa samochody, osobowy i terenowy, a dom, w którym mieszkali, przypominał budynek z filmu „Przeminęło z wiatrem”. Któregoś dnia Maria wróciła do domu zalana łzami. Na pytanie matki, co się stało, odparła, że przerasta ją ogrom cierpienia. Ludzi, zwierząt. Z tego powodu płakała. Tak bardzo i tak często, że w końcu matka zaprowadziła córkę do psychiatry.

– Rozmawiałem z pani córką ponad dwie godziny – odparł lekarz – jednak muszę pani, jako matce, również zadać kilka dodatkowych pytań. Czy pani córka rzeczywiście chce wszystkim pomagać?

– Tak.

– Przejmuje się, martwi, nie przechodzi obojętnie obok nawet najmniejszego objawu cierpienia, czy krzywdy lub niesprawiedliwości?

– Tak.

– Uważa, że nic nie potrzebuje, każdy wydatek poza podstawowe potrzeby jest dla niej zbytnią ekstrawagancją, a swoim ciężko zdobytym majątkiem najchętniej by się podzieliła z potrzebującymi, adoptowałaby wszystkie sieroty oraz każde cierpiące zwierzę zabrała ze schroniska dla bezdomnych zwierząt?

– Tak... – chlipnęła matka. – Prawa ludzi, prawa zwierząt są dla niej priorytetowe, do tego jest weganką, je same warzywa i owoce, powiedziała mi kiedyś, że się zapisze do organizacji chroniących przyrodę, przykuwać się będzie do drzew, czy podpalać tankowce...

– Czyli ma pani w domu Marię świętą – poważnie powiedział psychiatra, wypisując receptę. – Biorąc pod uwagę jej wygląd, niedowagę, wyniki morfologii krwi oraz widoczną strukturę kostną, ma pani w domu świętą Marię z anemią. Cóż... bardzo proszę, dwa razy dziennie, po jedzeniu.

– Ale ona nie będzie chciała brać żadnych leków uspokajających! Ona uważa, że każda ingerencja w ludzki organizm, a raczej umysł lekami psychotropowymi jest również łamaniem ludzkich praw do wolności wypowiedzi.

– To jest lek dla pani – przerwał matce lekarz – łagodny środek przeciwlękowy, uspokajający... pomogą pani zasnąć.

Krystynę Marczewską koszmary senne męczyły od prawie dwudziestu lat. Z różnym natężeniem, z różną częstotliwością... Śniło jej się, że kogoś zabija. Nie kojarzyła jego twarzy. Nie znała go. Potężnego, ogromnego faceta. Leżał kompletnie nagi na jakimś chyba stole... Stół stał w jakimś ogromnym, bardzo dobrze oświetlonym pomieszczeniu. Mężczyzna leżał i się nie ruszał. Krępowały go więzy, sznury. Szorstkie, brudne, sznury. Wżynały mu się w skórę, skóra krwawiła obficie. Krew spływała na zimny, stalowy blat... płynęła wgłębieniami na krawędziach blatu. Krystyna patrzyła na ten widok jak zaczarowana. Połyskujące strużki, połyskujące piękne czerwone strużki. Facet coś do kobiety krzyczał. Ale na początku nie rozumiała, co... I nagle obraz się zmieniał. Mężczyzna nie był już związany jak świąteczna szynka przygotowana do wędzenia, ale... spętany jak świnia, ogromna, kwicząca brudna świnia, dopiero przygotowana do zarżnięcia.

– Taka świnia leży i żałośnie kwiczy, czuje, że za chwilę umrze. Ona to przecież czuje...

– A ten facet? – spytał psychiatra – co robił?

Facet ze snu Krystyny leżał i darł się wniebogłosy. Krzyczał, żeby go rozwiązała... Prosił, błagał, przemawiał swojej oprawczyni do rozsądku. Nic to nie dawało. Aż w końcu ją straszył. Że go znajdą, że go na pewno już szuka policja, żona... Że go na pewno znajdą, a jego porywacz skończy w więzieniu... W końcu wpadał w histerię... Nazywał Krystynę zasraną pierdoloną brudną jebaną kurwą, cipą, od której na kilometr wali zdechłą rybą. I żeby się przygotowała na ciężki pierdel, w którym wyruchają ją kijem od szczotki w dupę, albo szczotką do czyszczenia kibla prosto w cipę. Albo że złapie ją banda wyposzczonych recydywistów, będzie musiała łykać ich gęstą, lepką spermę, zlizywać spływającą ze ściany zasikanego brudnego dworcowego kibla. Będzie to lizała i rzygała. Krzyczał. Wzywał Boga, Jezusa, wszystkich świętych. Zaklinał, że jeżeli wyjdzie żywy, to już nigdy żony nie zdradzi... prosił, błagał, płakał...

Żeby Krystyna go rozwiązała. Żeby go wypuściła.

– Rozwiązała go pani?

– Nie... ja go zabiłam, panie doktorze! Ja go zabiłam! Ja go poszlachtowałam jak tę nieszczęsną świnię!

Tak jej się śniło.

Każdorazowo podchodziła do tego stalowego stołu. I każdorazowo leżącego tam, związanego faceta zabijała. Każdorazowo w inny sposób, ale jeden motyw koszmarów był wspólny – mordowała z zimną krwią, w sposób wyrachowany, przemyślany. Ani przez moment Krystynie nie zadrżała ręka, ani przez moment się nie zawahała. Obcinała facetowi fiuta, wpychała mu go do gardła, poprawiała metalową rurką, zaklejała usta srebrną szeroką taśmą techniczną. Jeżeli nie chciał otworzyć ust, jeżeli zaciskał zęby, rozchylała mu wargi gumową nakładką dentystyczną, taką jaką stomatolog używa podczas zabiegu wybielania. Przystawiała do zębów szerokie dłuto, uderzała w nie kilka razy młotkiem. Aż te zęby wybiła. Facet krzyczał wtedy jeszcze bardziej... Wił się jak piskorz, dławił krwią z rozharatanych dziąseł, krztusił wepchniętym głęboko do gardła jego własnym penisem... Jednym zdecydowanym ruchem podrzynała mu gardło. Krew tryskała na jej ręce, na twarz, na ubranie. Mężczyzna umierał. W męczarniach. A kiedy już przestał się ruszać, kiedy już wyzionął ducha Krystyna sięgała po większy skalpel i rozcinała mu najpierw brzuch. Wyjmowała kolejno narządy wewnętrzne. Do pojemników. Następnie przecinała skórę klatki piersiowej, rozcinała piłą żebra, wyłamywała, odcinała żyły, wyjmowała serce...

Od dwudziestu lat prześladował ją ciągle ten sam sen. Koszmar. Zabójstwo, mnóstwo krwi, błagania i krzyki spętanej ofiary, wątroba, serce, nerki w plastikowych pojemnikach, obcięty penis w gardle... Ostatnimi czasy wizje trochę zelżały, obrazy, które stawały matce Marii przed zamkniętymi oczami, wyblakły... mimo tego zdarzało się, że Marczewska budziła się w środku nocy, z krzykiem.

– Ten lek złagodzi pani koszmarne sny, może nawet je wyeliminuje – kontynuował psychiatra.

– Dziękuję, ale u mnie to się już chyba nic nie zmieni.

– Proszę tak nie mówić. Brać leki regularnie i przychodzić do mnie na kontrole. A co do pani córki, to proszę o cierpliwość. Mówię z doświadczenia, też mam latorośl, też przechodziła czas buntu, naprawiania świata i ludzi... Było, minęło.

Mimo że Krystyna Marczewska właśnie regularnie brała środki na uspokojenie i przeciwlękowe przygotowania do urodzinowego przyjęcia córki wydawały się ją przerastać. Cała chodziła z nerwów. Lista urodzinowych gości wydłużyła się nawet do przedstawicieli miejskiego ratusza. Miał być syn burmistrza, z którym to młodzieńcem Maria chodziła do szkoły... miał być komendant policji z żoną i córką, kilku zaprzyjaźnionych z Marczewskimi urzędników, nawet proboszcz miejscowej parafii wyraził zainteresowanie i chęć pobłogosławienia przekraczanej granicy dorosłości... Okazało się, że osiemnastka Marii była idealną okazją do wywiązania się z jakichś zobowiązań jej rodziców, odrobienia zaległych rewizyt.

– Duży dom – twierdził ojciec Marii – wszystkich pomieścimy. Jedno przyjęcie i kilka spraw załatwionych, będzie dobrze. Twoja córka społecznica też powinna być zadowolona.

– Z czego?

– Z tego, że jedna impreza w typie kilku pieczeni upieczonych przy jednym ogniu. Niech to widzi jako ograniczenie zbędnych wydatków na imprezy wymagane, acz jednakowoż osobne.

– Nie wiem, nie wiem, jak ona to widzi... to znaczy wiem... ale ja tego nie widzę... tyle ludzi, tyle ludzi... – stresowała się Krystyna – catering dla wszystkich, napoje, desery... Nie wiem, czy nakryć wystarczy, czy stoły nie za małe...

– Cateringiem się nie przejmuj, ja to załatwię. Dziadek Lucjan obiecał pomóc. Poza tym za bardzo się denerwujesz.

Denerwowała się. W domu. W sklepie tak samo. Drżały jej dłonie, przygryzała wargi.

– Dobrze, albo cienki srebrny łańcuszek, albo skromny srebrny wisiorek – mamrotała, chodząc wokół ubranej w białą sukienkę Marii. – Pokaż dłonie… może nawet rękawiczki, taaak, długie, eleganckie, do łokcia… i buty… buty… koniecznie na obcasie. Tak, z butów najlepsze będą szpilki.

– Ale ja nie umiem chodzić na wysokim obcasie, mamo! – jęknęła dziewczyna. – Poza tym ja już mam buty. W miarę dobre. Te szpilki to zbędny wydatek, tak samo jak sukienka. – Przesunęła dłońmi po ciele. – Ładna jest, nie przeczę...

– To bierzemy! – rozochociła się matka.

– Ale są ważniejsze sprawy...

– Maria! Wiem! Wiem, że są ważniejsze sprawy. Wiem, że dzieci w Afryce głodują, że jest dziura ozonowa, że Ziemia jest zaśmiecona, że giną gatunki zwierząt, że w niektórych strefach klimatycznych brakuje wody! Że ludzie nie mają rąk, nóg, albo pieniędzy na leczenie! Że wybuchają wojny, że są katastrofy! Ja to wszystko wiem!!!

Dziewczyna nie odpowiedziała.

– Nauczysz się chodzić na obcasach! I kupię ci te szpilki, jeśli pasują. I nie, nie masz butów pasujących do tej sukienki!

– Kiedy…

Krystyna Marczewska spojrzała na córkę groźnie.

– Kiedy... do soboty jest bardzo mało czasu… – wydukała Maria.

– Musisz się nauczyć chodzić w tych szpilkach, dziecko drogie! Inaczej spadniesz ze schodów!

U Marczewskich, w tym ogromnym domu były oczywiście schody. Dokładnie takie, jak na amerykańskich filmach. Wchodziło się do ogromnej sieni, potem do czegoś przypominającego ogromny hol i zaraz po lewej stronie zaczynały się schody, z szerokimi stopniami, dwa razy złamane, wiodące na piętro. I tymi właśnie schodami odświętnie, pięknie ubrana i odpowiednio uczesana Maria miała zejść do zgromadzonych w holu, oczekujących jej gości. Taki był scenariusz otwarcia przyjęcia urodzinowego. Rodzice zaplanowali wszystko z najdrobniejszymi szczegółami. Córa zejdzie ze schodów, następnie odbędzie się przepisowe składanie jej życzeń, obściskiwanie, całusy, toasty. Plan przewidywał nawet symbolicznie okazanie dziadkowi dowodu osobistego, po czym Maria, już jako formalnie dorosła osoba, będzie mogła napić się alkoholu. Za pomyślność i swoje zdrowie.

Ognisko, grill, impreza typu garden-party rodem z amerykańskich filmów. Wieczorem sztuczne ognie...

– Stań teraz na palcach.

Dziewczyna wykrzywiła usta w podkówkę, ale posłusznie wykonała polecenie.

– O, właśnie taka wysokość obcasa… – Matka klęknęła, kiwając dłonią w stronę ciągle obserwującej je ekspedientki. Kobieta, już chyba ze zmęczenia, oparła się plecami o kontuar. – Znajdzie mi pani właśnie takie do mierzenia? Takie wysokie mniej więcej… ile to może być centymetrów, dziesięć będzie?

– Będzie. – Sprzedawczyni rezolutnie przekrzywiła głowę, oceniając wysokość, na jaką Maria uniosła pięty.

– Numer buta trzydzieści dziewięć.

– Zaraz sprawdzę, czy są… – Ekspedientka podeszła do regału z obuwiem i zadarła głowę. – Jeżeli nie tu, to sprawdzę na zapleczu!

– Bierzemy do mierzenia, ile by pani tam tych butów nie znalazła!

– Ale mamo… – Maria chciała coś powiedzieć. Matka wstała i popatrzyła na nią, groźnie ściągając brwi.

– Wiem! Mówiłaś. Nie umiesz chodzić na szpilkach? To przejdziesz się po sklepie kilka razy, dasz radę.

– Ale mamo, ja…

– O co ci znowu chodzi, co?! Szpilki nie? Sukienki nie… Mówiłam, że nie popuszczę i nie popuszczę! Kupię ci eleganckie ciuchy!

– No tak, ale...

– Tamte wszystkie były niedobre?! W każdej wyglądałaś jak księżniczka, albo jak amerykańska aktorka.

– Ale…

– Co ale, co ale?! – kobieta ponownie wydarła się na cały sklep. Poczerwieniała na twarzy. – W końcu dla kogo ja to wszystko kupuję?! Dobrze, wiem... Ideologia. Zaraz mi powiesz, że ta cała impreza też psu na budę potrzebna?! Bo kasa, bo coś tam?!

Ekspedientka podeszła, postawiła kilka pudełek z butami i papierową firmową torbę z wybranymi do mierzenia biustonoszami na stoliku przy lustrze, spytała grzecznie, czy czegoś nie potrzeba. I czy wszystko w porządku.

– W porządku. Trochę mnie poniosło...

Maria stała, schyliła głowę i zaciskała dłonie w pieści. Tak mocno, że raniła sobie wnętrze dłoni paznokciami. Matka się wyraźnie uspokajała. Rumieniec wściekłości znikał z jej twarzy. Przesunęła dłonią po czole, westchnęła.

– Przepraszam, kochanie – odezwała się do córki już spokojniej, głaszcząc ją po głowie – jestem, jak widzisz, trochę… nie, jestem tym wszystkim zdenerwowana. Może nawet za bardzo… Strasznie cię przepraszam.

Mówiła szczerze. Rzeczywiście było jej przykro. Poczuła się najzwyczajniej w świecie głupio. Puściły jej nerwy. Maria również kilka razy pociągnęła nosem, w jej oczach błysnęły łzy.

– Dziadek Lucjan na pewno przyjedzie... – szepnęła matka, podając jej chusteczkę.

– Wiem, mamo – szepnęła córka. Nie wzięła chusteczki. Znikła za kotarą przymierzalni z torbą biustonoszy.

Miał przyjechać dziadek Lucjan – ojciec Krystyny Marczewskiej, który ukochał sobie Marię nad życie. Krystyna Marczewska miała jeszcze trzech braci rodzonych. Oczywiście wujowie zostali zaproszeni na przyjęcie urodzinowe siostrzenicy. Synowie Lucjana pożenili się, niektórzy dwukrotnie, z każdego małżeństwa przyszły na świat dzieci, ale... sami chłopcy.

– Chłopaki huncwoty i urwipołcie, gagatki – śmiał się dziadek – a moja śliczna księżniczka jest tylko jedna. Jedną mam wnusię.

Tak. Wnuczkę, dziewczynkę, Lucjan miał tylko jedną. Oczko w głowie i ulubienicę. Wszyscy o tym wiedzieli. Cała rodzina. Dziadek, jako senior rodu, nie zaniedbywał żadnego z wnuków, obsypywał prezentami, pamiętał o urodzinach, starał się utrzymywać z nimi kontakt... Ale Marię sobie ukochał nad życie. I nie posiadał się z radości na wieść, że wnuczka po maturze rozważała egzaminy na akademię medyczną, a dokładnie na wydział lekarski. Nieśmiało stwierdziła, że chciałaby zostać chirurgiem.

– Ma to po mnie! – ucieszył się, krzycząc do słuchawki telefonicznej. – Ma po nie smykałkę do skalpela! Ha! Stal szlachetna płynie w jej krwi! I kupię jej każde wydanie Grey’s Anatomy! Ha!

– Ale tato... – kwęknęła Krystyna – przecież zanim ona zacznie na tym swoim leczeniu, czy krojeniu ludzi, zarabiać, to przecież wieki miną. A potem zgnije na etacie w jakimś szarym, zatęchłym i niedofinansowanym szpitalu, albo gdzieś indziej...

– Oj tam, córciu, też mi argumenty. Niech dziewczyna idzie na medycynę. To dobre studia są. Trudne, ale dobre. Rzekłbym, że najwspanialsze! Skończy te studia, zrobi specjalizację, odpracuje staż...

– Co takiego?!

– A w sobotę dam jej prezent! Taki, o którym marzyła!

– Tato... uspokój się! Jesteś niemożliwy.

– Wszystko dla mojej wnusi. Ja dla niej pieniędzy żałował nie będę! Wybuduję jej nawet szpital!

– Co takiego?!

– Oczywiście, oczywiście, niech zda maturę, egzaminy na medycynę… niech studia skończy… mówię, o tym pogadamy później.

Dziadek Lucjan był lekarzem, z kilkoma specjalizacjami. Już lekarzem emerytowanym, ale nadal aktywnym jako szanowany nauczyciel akademicki. W sposób barwny, akceptowalny i wielce ciekawy przekazywał swoją wiedzę młodszym pokoleniom. Najbardziej sobie chwalił swoją specjalizację chirurgiczną.

– Bo chirurgia to najpiękniejsza dziedzina naukowa. Ileż to możliwości... ileż możliwości...

A jakie narzędzia... a jaki sprzęt… – zachwycał się – za moich czasów tego nie było, ale przeszczepy serca się robiło, a jakże! Neurochirurgia to po prostu wirtuozeria! A ortopedia… a kardiochirurgia?! Poematy moja droga, poematy!

Tak, mówił o tym z wyczuwalnym i niesłabnącym zachwytem. W długie zimowe wieczory albo siadywali razem z Marią przed kominkiem, albo snuli długie telefoniczne rozmowy i wtedy dziadek opowiadał swoje przygody z medycyną, z chirurgią właśnie... Dziewczynie się wtedy świeciły oczy i to nie tylko dlatego, że odbijał się w nich blask od wesoło skaczącego na drwach ognia. Z wypiekami na twarzy Maria wczytywała się w podręczniki medycyny, które dziadek jej dostarczał. Kilka książek medycznych zresztą sam napisał.

– Ale to są książki dla studentów ostatniego roku, tato! – warknęła któregoś razu Krystyna. – Anatomia?! Patologia tkankowa? Chirurgia twarda?! Może co jeszcze jej dasz, od razu może podręczniki do kryminalistyki?!

– Małego chirurga kiedyś dostała przecież...

– Zabawka dla dzieci się nie liczy.

– A teraz niech sobie moje słoneczko poczyta... Niech zdjęcia sobie poogląda.

– Ale tato, dzisiejsze nastolatki czytają o błyszczących w słońcu, przystojnych wampirach, albo o szkole magii i czarodziejstwa, o smokach czytają, albo romanse... nad łóżkiem sobie wieszają zdjęcia gwiazd typu Justin Biber, albo kto tam śpiewa teraz i jest strasznie popularny... Ta... Lejdi Gaga.

– To już prawdziwej literatury nikt nie pisze?! Tylko o wampirach błyszczących?! I kto to, do cholery, jest ten jakiś Justin Biber?! Jaka lejdi?! Że ga, co?!

– Tato, ja tylko nie chciałabym, żeby...

– Spokojnie, Krystyna, zaufaj mi... wiem, co robię.

Wiedział. Zdaniem dziadka podsuwanie Marii książek medycznych to był swoisty test. Próba. Czy rzeczywiście jego wnuczka chce być lekarzem, czy rzeczywiście chce studiować medycynę i następnie poświęcić tej nauce życie. Czy poczuła powołanie, czy to tylko chwilowy kaprys nastolatki, która się naoglądała seriali o lekarzach, w których serialach występowały przystojne gwiazdy światowego kina. W nieprzyzwoicie zawsze czystych lekarskich uniformach oraz z nienagannymi fryzurami. Test. Oczywiście wstępny. Do niektórych książek, podręczników akademickich, albo atlasów, które dziadek Lucjan sprezentował Marii były dołączone filmy na płytach DVD, filmy dokumentalne z przeprowadzonych sekcji zwłok, wykłady uznanych profesorów omawiających ciekawe przypadki kliniczne, nagrania z zajęć ze studentami, ćwiczeń.

– Kiedyś była taka zasada, i nadal obowiązuje… wiesz, na studiach, że jeżeli student da radę i się nie porzyga, podczas pierwszego kontaktu z prawdziwym trupem, najlepiej powypadkowym i na prawdziwej sali sekcyjnej, podczas pierwszej sekcji... – tłumaczył Lucjan – ale ze świeżymi zwłokami, powtarzam, świeżymi, nie fantomem... jeżeli wtedy nie wymięknie taki dziewiczy student, w szok nie wpadnie... po pierwszej sekcji zwłok, wyjęciu narządów wewnętrznych, obecności płynów ustrojowych, czy nie wiem... po dyżurze w prosektorium... jeżeli student nie wymięknie, to jest szansa, że powołania nie straci, jeżeli nie wybiegnie z krzykiem i nie stwierdzi, że chce być zatęchłym urzędasem, albo kierowcą podmiejskiego autobusu... to znaczy, że jest szansa... to znaczy, że będzie z tego studenta dziewiczego, kandydata, lekarz. Znaczy, jest takowa szansa.

– Ale, tato... co innego realna sekcja, a co innego jakieś głupie filmy! Nie oglądałeś żadnego współczesnego horroru? Przecież nie takie rzeczy się tam pokazuje! Tną się, kurwami rzucają, gwałcą trupy w oczodoły, zszywają ludzi ustami do odbytów!

– Odbyt i usta? W jaki sposób?! Przecież to jest niemożliwe…

– Tato, proszę cię… przecież nie możesz analizować głupich wynaturzonych filmów w odniesieniu do rzeczywistości.

– Dobrze, córciu.

– Sam widzisz, jakie rzeczy ludzie nagrywają. Wszelakiej maści obrzydlistwa. Można się przyzwyczaić.

– Można… – zgodził się dziadek – ale z ostrożna.

– Czy ty chcesz przypadkiem Marii pokazać sekcję zwłok na żywo?! – krzyczała Marczewska do słuchawki – Chcesz ją zabrać do prosektorium?! A może chcesz, żeby ona sama, osobiście, własnoręcznie jakiegoś śmierdzącego trupa pokroiła?! O Boże kochany! Nawet mi nie mów, że masz taki zamiar! Ja się zaraz porzygam, chyba.

– Krysieńko, spokojnie... nic z tych rzeczy. Oglądanie filmów, nawet najbardziej realistycznych… dziwnych… Wybacz, ale łączenie kilkoro ludzi w jeden przewód pokarmowy jest wierutną bzdura… Kto robi takie filmy, w ogóle? Rezydenci oddziału zamkniętego na przepustce?

– Nie wiem, nie interesuje mnie to!

– Jeżeli ktoś w takie filmy wierzy, jest po prostu głupi. Inaczej tego nazwać nie umiem. Głupi, człowiek bez odrobiny wyobraźni, czy nawet pomyślunku... ale jak ma myśleć, skoro głupi... i ogląda jakieś obrzydlistwa. Błędne koło. Widzisz teraz, o co mi chodzi.

– Dobrze, tato, widzę. Rozumiem.

– A sekcja zwłok... a krojenie ludzi... Krysieńko moja kochana, chirurgia, którą wpajam Marii, to jest tak zwana rzeczywistość. Bolesna, smutna, niekiedy przerażająca, ale rzeczywistość. Życie niekiedy przekracza granice nawet najbardziej pokręconego horroru.

– Wiem, tato.

– Poza tym nie denerwuj się, ja naprawdę nie skrzywdzę mojej kochanej wnusi i na żaden, nawet najmniejszy szok bądź traumę, nie narażę. Przecież wiesz. Nie denerwuj się, już, już...

Po takich wypowiedziach, w takich momentach, Krystyna Marczewska poddawała się. Nie była w stanie do własnego ojca użyć żadnych prawniczych argumentów, nie próbowała stosować żadnych tak zwanych prawniczych sztuczek. Wycofywała się z dalszej dyskusji.

– Dobrze robisz, moje dziecko, ponieważ na mnie żadne te takie jakieś prawnicze sztuczki nie działają – śmiał się wtedy Lucjan prawie do rozpuku.

Mimo tych kontrowersji jej córka Maria uwielbiała dziadka tak samo silnie, jak dziadek uwielbiał ją i matka, właśnie podczas zakupów, już u schyłku ciężkiego dnia, postanowiła to uwielbienie obustronne wykorzystać.

– Chociażby dla dziadka się ładnie ubierz w tę sukienkę i przymknij oczy na wydatki z związane z przyjęciem.

Jakiś czas temu powiedziała to samo i usłyszała w odpowiedzi żachnięcie niezadowolenia. Teraz argument, o dziwo, podziałał. Córka się zgodziła. Na białą sukienkę. Na wszystkie elementy stroju, które chciała jej kupić matka. Krystyna tak się ucieszyła, że prawie klasnęła. Od razu i bez słowa wyjęła parę białych szpilek z pudełka i postawiła na podłodze, przy stopach Marii.

– A, żeby zmienić temat... mogę cię o coś spytać?

– Oczywiście, mamo.

Dziewczyna bardzo ostrożnie włożyła buty. Były zimne, fabrycznie nowe, oba strasznie sztywne. Miały bardzo wysoki obcas. Tak wysoki, że o mało nie straciła równowagi. Musiała się chwycić ramienia matki. Ba, chwycić. Wpiła się w ramię matki, jak mała, niezdarna małpka. Zrobiła niezdarny krok i jęknęła boleśnie, że chyba jednak nie da rady...

– Może rzeczywiście pomysł ze szpilkami był kiepski... – mruknęła Krystyna.

– Nie, nie... nauczę się w nich chodzić, nauczę – obiecywała – dziadkowi nie mogę się pokazać ja ta szmaciara, masz rację, mamo. Sukienka elegancka, to i buty eleganckie muszą być. O co chciałaś mnie spytać?

– Czy między tobą a Błażejem jest wszystko w porządku... – wypaliła Marczewska. – Ja oczywiście się nie wtrącam, bo to wasza sprawa… Ale coś dawno was razem nie widziałam... i pomyślałam, że coś się stało… albo że się... nie wiem... rozstaliście.

– Rozstaliśmy się – potwierdziła Maria oschle.

– Aha.

– Nie chcę o tym mówić, mamo.

– Ja nie naciskam, oczywiście. Nie naciskam...

Oj, jak bardzo chciała naciskać! Zżerała ją ciekawość. Co się popsuło? Co takiego się popsuło? Jej córka i Błażej byli ze sobą dwa lata. Na początku partner Marii nie przypadł do gustu ani Krystynie, ani Stefanowi. Matka szybko uległa urokowi chłopaka. Stefan Marczewski nie zmienił zdania. Ojciec generalnie był o wiele bardziej powściągliwy w okazywaniu jakichkolwiek uczuć. Raz tylko w temacie chłopaka córki się wypowiedział.

– Kochanie, przystojny jak z obrazka to on raczej nie jest… Rzekłbym, że brzydki.

– Stefan, jak możesz tak mówić! – strofowała go żona.

– Mówię szczerze. Brzydki z twarzy, ogólnie jakiś nieforemny, zwalisty, chodzi jakby kulał... albo szura tymi giczałami jak jakiś zombiak. Czy tak zachowuje się młody mężczyzna? Tak się zachowuje kupa mięsa. I to jego imię, weź mnie nie denerwuj... I to jego imię... Błażej...

– To staropolskie imię – Krystyna próbowała coś powiedzieć.

– Znaczy Piast Kołodziej to coś tak nazwał?

– Stefan, on jest człowiekiem...

– Mutantem, raczej. Albo kosmitą. Albo mutantem-kosmitą.

Córka zakochała się po uszy. Związek kwitł. A przynajmniej tak się wszystkim zdawało. Krystyna, w sklepie, widząc minę dziewczyny po pytaniu dotyczącym jej, jak już się okazało, byłego chłopaka, momentalnie zmieniła temat.

– I jak. Jak buty... Czy te mogą być?

– Mogą, mamo, mogą... – stękała Maria, chodząc po sklepie niezdarnie.

– Znajdziemy jeszcze te białe, długie rękawiczki, kupimy kosmetyki i ten srebrny wisiorek, albo łańcuszek... jednak umówię cię do fryzjera na sobotę rano… – wyliczała matka – to chyba będzie wszystko… – odwróciła się w stronę ekspedientki – buty, sukienka, trzy staniki. Albo cztery, nawet... Płacimy. Podliczy nas pani?

– Rozstali się?

– Tak.

– Z powodu?

– Nie chciała powiedzieć.

– Hm... – stęknął ojciec Marii, znad czytanej gazety. – To coś wzięło i narozrabiało? I córka moja jest wolna jak wiatr? Nie mogę stwierdzić, że ta wiadomość mnie w jakimkolwiek stopniu zasmuciła...

Nie zasmuciła. Ojciec na wieść o końcu związku jego ukochanej córki z „tym czymś” ucieszył się jak dziecko. W duchu się ucieszył. Mimo że miał ochotę skakać, krzyczeć, śpiewać i tańczyć z radości tej radości po sobie nie pokazał. Chrząknął kilka razy, przełożył stronicę gazety.

– Nie przejmuj się, znajdziemy jej odpowiedniego narzeczonego. Z dobrej rodziny, z dobrymi genami... popatrz na nas, nasze małżeństwo było aranżowane, ale daliśmy radę, prawda?

– Daliśmy, kochanie, daliśmy.

– W takim razie o co chodzi, Krysiu? Czym się przejmujesz?

– Ja się nie przejmuję...

– Przecież widzę.

– Ja mam wątpliwości...

Marczewska stała przy oknie, w salonie, na parterze. Patrzyła na ogród. Miała tam swoje ulubione krzaki róż. Dbała o nie z wyjątkową troskliwością. Odwdzięczały się pięknymi kwiatami. Samo spojrzenie na czerwone pąki, albo róże kwitnące, pozwalało się Krystynie uspokoić. Nie musiała nawet brać swoich tabletek.

– Jakie masz wątpliwości, kochanie? – powtórzył mąż. – Áa propos tego czegoś... znaczy tego chłopaka?

– Też... Oni byli ze sobą dwa lata. To jest trochę czasu.

– Aaa, już rozumiem... Nie lubiłem faceta, przyznam. I nadal nie lubię.

– O seksie z nią nie rozmawiałam, nie wiedziałam, jak... no i teraz się zastanawiam... wiesz, bo dzisiejsza młodzież, jakby to powiedzieć... jakby to powiedzieć...

– Puszcza się na prawo i lewo, najczęściej bez zabezpieczeń – dokończył mąż – bo są zdania, że młodość oraz radość tak zwanego życia ochroni ich przed chorobami, na przykład kiłą, ewentualnie chlamydią albo nawet HIV? O wpadce nie wspominając...

– Lepiej nie mogłabym tego ująć.

– Kochanie, przecież nasza Maria w ciąży nie jest.

– Nie jest...

– Okej, zrobimy tak. Dla pewności sprawdzę stan zdrowia tego chłopaka, dobrze?

– Jak sprawdzisz?

– Mam dojścia u lekarzy... poza tym kilku doktorów ze szpitala klinicznego będzie na przyjęciu... zaprosiłem ich. Pamiętasz aferę z ciałami, znikającymi z miejskiego prosektorium?

– Jakże miałabym nie pamiętać.

– No właśnie. I ja tych lekarzy sprzedających ciała przecież wybroniłem, nie poszli siedzieć. Nie zapłacili kary. Zostali oczyszczeni z zarzutów handlu skórami, tak?

– Tak.

– Mają u mnie wielki dług wdzięczności. Dozgonny. Uspokój się. Sprawdzę szczegółowo chłopaka, czy aby czegoś w wenerycznego od swoich przygodnych seksualnych wyskoków nie złapał. I w ogóle, czy jest zdrowy.

– Dobrze.

– Już ci lepiej? Chociaż troszeczkę? – Nie, nie. Nadal nie jestem pewna... Mam wątpliwości, czy my dobrze robimy... wiesz, przyjęcie, goście, tyle ludzi, tyle przygotowań. Dawno tego rodzaju imprez nie organizowaliśmy, nie wiem, czy nie wyszłam z wprawy...

Stefan odłożył gazetę na stoliczek przy fotelu, na którym siedział. Spojrzał na żonę.

– Krystyna...

– Poza tym tym razem to nie ja, ale Maria jest główną atrakcją programu. Nie wiem, czy ona sobie poradzi.

– Kochanie, ale już jest za późno, żeby się wycofać – mąż mówił spokojnie. – Miałaś rok na decyzję.

– Wiem.

– Przyjęcie jest w sobotę, wszystko przygotowane... za późno, żeby odwołać. Musimy zaryzykować.

Marczewska westchnęła ciężko.

– Zresztą, jak już wiesz, Lucjan powiedział, że pomoże. – Stefan wstał, podszedł do żony, stanął obok i również spojrzał na róże. – On, zresztą, zawsze pomagał. Każdorazowo. I do tej pory nie było żadnych problemów. A może były jakieś problemy, tylko ja o niczym nie wiem... – stwierdził z przekąsem.

– Nie było problemów. – Żona kiwnęła głową. – Rzeczywiście, nie było.

– Oprócz twoich koszmarów sennych…

– Ostrzegał mnie, że będą tego rodzaju efekty uboczne…

– Ale jesteś pod opieką zaufanego lekarza.

– Tak, już mi lepiej.

– Wszystko kontrolujemy. Nie ma sensu się przejmować na zapas, tak? Wszystko będzie dobrze i zgodnie z planem.

– Wszystko będzie dobrze i zgodnie z planem – powtórzyła Krystyna bezwiednie. – Wszystko będzie dobrze…

Maria stała przed lustrem w przedpokoju, na piętrze.

– Rany, jak nie ja...

Rzeczywiście, wyglądała jak nie ona. Na co dzień ubierała się jak rzesze zbuntowanych nastolatek. W spodnie, podkoszulek, najchętniej z napisem, ulubione trampki, albo martensy – ale tylko ze sztucznej skóry. Włosy spinała w koński ogon gumką recepturką, albo jakąś spinką. Albo chodziła we włosach rozpuszczonych. O makijażu nie było w ogóle mowy, ze względu na to, że większość firm kosmetycznych testowała swoje produkty na zwierzętach laboratoryjnych. Koleżanki z klasy nazywały Marię nieumalowanym dzikusem, ewentualnie Jane z dżungli. Perfumy? Nigdy. Raczej dezodorant i to tylko ekologiczny.

A teraz?

Teraz Maria Marczewska wpatrywała się w swoje odbicie z nieukrywanym zachwytem. O dziesiątej rano Krystyna zawiozła ją do fryzjera. Wróciła uczesana w gustowny kok. Matka pomagała jej się ubrać, zrobić makijaż. Żeby uwydatnić naturalne piękno twarzy Marii wystarczyły tylko puder, tusz do rzęs, kredka konturówka. Z matową skórą, zalotnie podkręconymi rzęsami, cienką czarną kreską na górnej powiece, błyszczykiem na ustach oraz bez okularów, tylko ze szkłami kontaktowymi, pachnąca perfumami Chanel, córka Marczewskich rzeczywiście wyglądała jak gwiazda filmowa... W eleganckiej, dopasowanej do sylwetki białej sukience, sięgających do łokcia atłasowych rękawiczkach w kolorze ecru, stopy wsunęła w białe, niebotycznie wysokie szpilki. Kilka dni ćwiczyła. Chodziła w tych butach po domu tak długo, aż się nauczyła w nich chodzić. Nie traciła równowagi, nie wyginała kostek... Oglądała pokazy mody, próbowała naśladować modelki.

Nie przyznała się matce, ale nawet w tych butach spała...

– Jak nie ja...

Z głębi domu, z oddali dobiegał gwar. Na parkingu przed domem przybywało samochodów. Urodzinowi goście gromadzili się w ogromnym hallu. Stefan i Krystyna Marczewscy każdego witali. Maria spojrzała jeszcze raz w lustro, przesunęła dłonią po cienkim srebrnym łańcuszku, zdobiącym jej dekolt, sprawdziła, czy ramiączko od stanika push-up nigdzie nie wystaje, wzięła ze stoliczka swój świeżo wyrobiony dowód osobisty, westchnęła drżąco i poszła w stronę wiodących na parter schodów...

Schodziła po stopniach w blasku fleszy oraz w akompaniamencie oklasków. Strzeliły korki szampana. Czuła na sobie wzrok wszystkich ludzi zgromadzonych w holu. Następnie musiała uścisnąć im dłoń. Niezliczonej liczbie gości. Kiedyś po ślubie którejś z ciotek też był taki tłum gości, przed kościołem.

Znajomym ze szkoły, burmistrzowi, komendantowi policji, proboszczowi, ciotkom i wujom, dziękowała za życzenia, za ewentualne prezenty. Jednak prezenty były szczególne. Karma dla zwierząt, albo pieniądze. Jakiś czas przed urodzinami Maria postawiła rodzicom warunek, żeby poinformowali gości o jej decyzji – żadnych upominków, bezsensownych i niepotrzebnych gadżetów, kłopotliwych. Jeżeli już to poprosiła o datki pieniężne, albo karmę dla zwierząt. Pieniądze miały zasilić konto jakiegoś domu dziecka, hospicjum... Karma trafić do schroniska.

– Moja wnusia! – krzyknął dziadek Lucjan, wyciągając do Marii ręce. – Moja dorosła wnusia! Pokazuj dowód mi tu natychmiast!

Miała. Pokazała kawałek plastiku ze zdjęciem. Dziadek cmoknął i aż pokraśniał.

– Proszę. – Wręczył dziewczynie kieliszek szampana. – Pij na zdrowie i idziemy oglądać prezent, jaki mam dla ciebie!

– Ale dziadku, ja prosiłam... – szepnęła.

– Wiem, niunia, wiem, o co kiedyś prosiłaś... i to właśnie ode mnie dostaniesz! Jesteś już dorosła! – Puścił oczko do obserwującej ich Krystyny.

Oczy Marii zrobiły się wielkie jak spodki. Zaniemówiła. Jej matka zmarszczyła czoło, widząc, że dziadek Lucjan prowadzi wnuczkę na zewnątrz, do garażu. W domu Marczewskich były w sumie trzy podwójne garaże. Dwa na oba samochody Stefana i Krystyny i jeden garaż na samochód córki, który miała dopiero dostać...

– W przyszłości – jęknęła kobieta – miała dostać samochód w przyszłości... Lucjan, ty jesteś naprawdę niemożliwy.

Dziadek prawie biegł. Maria została kilka kroków za nim. Miała niejakie trudności w poruszaniu się na wysokich obcasach. Podjazdy wysypano białym żwirkiem... Starszy pan pierwszy stanął przed garażowymi drzwiami.

– Zanim otworzę te drzwi, chciałbym powiedzieć, że bardzo cię kocham i mam nadzieję, że nie zrezygnujesz ze swoich planów studiowania medycyny.

– Nie zrezygnuję, dziadku.

Lucjan odwrócił głowę, spojrzał dziewczynie w oczy, uśmiechnął się i pogłaskał ją po głowie. Odwzajemniła uśmiech. Widziała, że dziadek wsuwa dłoń do kieszeni marynarki. Stwierdził coś o pilocie do drzwi garażowych, o nagromadzeniu w ich domu zbędnej elektroniki oraz że pięknie się rozrosły te tuje przy bramie.

Maria odruchowo spojrzała w tamtym kierunku.

– Rzeczywiście, pięknie się rozrosły... – szepnęła.

Potem poczuła piekące ukłucie w szyję. Momentalnie straciła przytomność. Upadła.

– Tak, wiem, jestem niemożliwy! – warknął Lucjan, widząc zbliżających się ludzi. W grupie była Krystyna z mężem. Pomogli mu podnieść nieprzytomną Marię ze żwirowego podjazdu.

– Chuda ta twoja córka, prawie nic nie waży... – w głosie dziadka dało się wyczuć troskę.

– Tato, przecież ona nadal prawie nic nie je! A jeżeli nawet to sałatę, albo pomarańczę...

– Popracujemy również nad tym jej wegetarianizmem.

– Weganizmem – poprawiła go Marczewska.

– Na jedno wychodzi.

– To dlatego zrobiłeś jej jeden zastrzyk? Bo jest chuda? O boże... a co, jeżeli ona będzie coś pamiętała?!

Krystyna była wyraźnie zdenerwowana.

– Jeden zastrzyk, nie dlatego że Maria jest koścista... Ogólnie zmieniłem recepturę serum. I nie, nie będzie nic pamiętała. Nawet nas teraz nie słyszy. Odleciała, naćpała się, ma haj... czy jak to się teraz określa.

– Jak to... zmieniłeś recepturę?! Czyli co tam teraz jest?!

– Oj, teraz ci się przypomniało?

– Tak, tato... teraz! Retrospekcja mi się włączyła!

– W samochodzie zostawiłem fiolkę. Zmieniłem, ulepszyłem... Mam ci wyliczać skład? A może narysować?!

– Nie, no... nie.

– Ulepszyłem recepturę, skondensowałem skład, zmniejszyłem objętość pojedynczej iniekcji... jest teraz mocno stężona. Ale musiałem tak zrobić. Bo przecież ile razy cię kłułem?! Za kogo ty mnie masz! Za jakiegoś potwora bez serca?! Czy za sadystę?!

– Że co?! – Marczewska zamachała rękami – że ile razy mnie kłułeś?!

– Ciebie musiałem kłuć trzy... nie, cztery razy... tak, tak.

– Ile?! – kobieta wydarła się na całe gardło.

– Cztery razy, w tym podczas operacji. Odzyskiwałaś poczucie rzeczywistości... Żeby cokolwiek zadziałało, kłułem cię, tak często, aż poprzednie serum zaczynało działać! Zrozum.

– Właśnie kurwa, że nie rozumiem!

– I to te ostatnie dawki, nadplanowe, spowodowały twoje koszmary. Bardzo cię za te niedogodności niniejszym przepraszam, córciu moja kochana.

– Tato... – jęknęła Krystyna, cała czerwona na twarzy – cały czas dawałeś mi cztery zastrzyki?

– Cały czas... niestety.

– Chciałeś mnie zabić, czy co?!

– Nawet tak nie mów! Nawet tak nie myśl! Będę cię przepraszał chyba do końca życia...

Krystyna wyprostowała się jak struna.

– Ach, to od ciebie były pieniądze na dom, na samochody... – szepnęła – na sprzęt domowy, wyposażenie, biżuterię, wycieczki zagraniczne... nawet szkołę Marii.

– Nie całkowicie ode mnie... no może pięćdziesiąt procent... drugie tyle od klientów, których wam podesłałem do kancelarii... W końcu dobry prawnik jest na wagę złota, prawda?

– Tato...

– Tak, wiem, jestem niemożliwy... no już, już... nie wnikamy... nie wnikamy!

– Jeszcze jedno... To twoje nowe superserum nie ma żadnych takich efektów ubocznych?! Nie powoduje nic, oprócz...

– Tego nie powiedziałem, że nie ma efektów ubocznych... – stękał dziadek, układając sobie Marię w ramionach – wymiotów, zawrotów głowy, boleści mięśniowo-stawowych nie udało mi się wyeliminować, takich tam reakcji organicznych... Natomiast amnezję, owszem. Okolicznościową. Wywołałem dziurę w pamięci, obejmującą zdarzenia z dzisiejszego wieczora. Spokojnie... Koszmarów na pewno nie będzie miała.

– Można powiedzieć, że mi troszkę ulżyło.

– A mnie ciekawi, jaką wersję przedstawiłaś gościom...

– Starzy uczestnicy wiedzą o wszystkim – Marczewska westchnęła, kręcąc głową – a tym, którzy są pierwszy raz powiedziałam, że moja córka ma zespół Tourette’a. Na początek wystarczy.

– Ech... za to moja córka to fantastka.

– Uczę się od mistrza.

– I co? Uwierzyli?

– A mieli wybór?

– Cóż... fakt... za takie pieniądze, wpisowe, które zapłacili za uczestnictwo, uwierzyliby w nawet największą bzdurę.

– Całe życie w kłamstwie...

– Jest jeszcze jedno adekwatne powiedzenie, całe życie z wariatami...

– Was wzięło na wspominki teraz?! – syknął Stefan, patrząc na zegarek – Ludzie, czas! Czas ucieka!

– Dobra, dwie godziny, na całość. W tym sprzątanie – stwierdził chłodno Lucjan – można powoli rozpalać ognisko, grilla i piece. Założyłeś nowe filtry z pochłaniaczami na komin?

– Oczywiście.

– Policja kiedy przyjedzie?

– Czterdzieści osiem godzin po zgłoszeniu zaginięcia. Albo kiedy komendant wytrzeźwieje...

– W takim razie nalejcie komendantowi ogromnego, chłodnego drinka. Zdążymy, synu, wszystko zdążymy. Otwórz już te cholerne drzwi!

Stefan Marczewski natychmiast wykonał nerwowe polecenie teścia, wystawiając rękę z pilotem w kierunku garażowej bramy, pod którą stali.

Najpierw otaczała ją ciemność. Tak gęsta i nieprzenikniona, że aż prawie namacalna. Ciemność, która – kiedy Maria otworzyła oczy i zamrugała – nie przeszła płynnie w mglistą, senną zasłonę, ale prysła jak bańka mydlana...

Pierwszą rzeczą, jaką dziewczyna zobaczyła, to był sufit. Pomalowany na jasnoniebiesko, z dwoma rzędami lamp jarzeniowych. Świeciły się wszystkie. Maria zwilżyła czubkiem języka spierzchnięte usta. Strasznie chciało jej się pić. I bolała ją głowa. Okropnie, do świdrujących w żołądku mdłości. Ból głowy był nie do opisania. Jakby ktoś uderzył dziewczynę młotkiem w środek czoła. Przesunęła dłońmi po podłodze. Leżała na terakotowych, chłodnych płytkach. Jakaś spinka z misternie ułożonego koka wpijała jej się w skórę głowy. Ale ból czoła był o wiele dotkliwszy.

Usiadła z ogromnym trudem, stękając i jęcząc. Powietrze z żołądka zgromadziło jej się w przełyku. Nie dała rady inaczej, musiała głośno beknąć. Kilka razy. Odruchowo zakryła usta dłońmi.

– I po chuj takie gesty, co? Przecież i tak mnie tu nikt nie widzi! – warknęła – W zasranej dupie z tym!

Spróbowała wstać. Nie udało się. Podkuliła nogi, oparła ręce na podłodze. Może na czworakach? Bolały ją kolana. W ogóle czuła ból w kościach. W każdej kości.

– Ja pierdolę!

Zdjęła te pieprzone szpilki. Kto to w ogóle wymyślił! Jakieś, kurwa, zasrane buty. Pomysł głupich, starych, śmierdzących formaliną bab! Elegancja pierdolona Francja! Może jakieś niedopchnięte stare panny, otoczone stadem zapchlonych kotów cuchnących kocimi sikami, muszą dodawać sobie seksapilu, nosząc jakieś jebane buty na w chuj wysokim obcasie! Pieprzyć je! Pieprzyć w dupę wszystkie baby! Nawet, jeżeli tego nie chcą! Pieprzyć je!

– Pierdol barbi, aż się zgarbi!

Dopiero po chwili poczuła, że serce bije bardzo szybko, że krew szumi w uszach, a oddech przyspieszył. Było jej strasznie gorąco.

Maria była zdenerwowana do granic wytrzymałości. Mało powiedziane – ona była wkurwiona!

Na czworakach podeszła do ściany, wspięła się, z wielkim trudem wstała, oparła o cudownie chłodną ścianę plecami. Jak to dobrze, jak to, kurwa, dobrze, że ta zarzygana sukienka ma ten pierdolony rozporek! Inaczej musiałaby ją podrzeć, żeby wstać. Co to był, kurwa, za pomysł z tą sukienką. Pojebało kogoś?!

– Co tu się, kurwa, dzieje?! – krzyknęła.

Nikt jej nie odpowiedział.

– Bo po chuj, nie? Lepiej, kurwa, zorganizować mi super urodzinową niespodziankę. Jak dałnowi jakiemuś. Niech ma i niech się cipa ruda cieszy.

Kropla potu spłynęła jej po twarzy. Dziewczyna otarła policzek palcami i spojrzała na rękawiczkę. Materiał nosił ślady pudru.

– Ale mnie moja kochana mamunia wypacykowała – warknęła przez zaciśnięte zęby. – Wyglądam jak jakiś niedorozwój do ruchania! Pizda jedna! I gdzie ja, do kurwy brudnej nędzy, jestem?!

W jakimś ogromnym pokoju, przedzielonym czarną, połyskującą zasłoną. Kotara, przyklejona do sufitu i sięgająca podłogi, wyglądała jak ogromny, plastikowy, czarny worek na śmieci... Tak, to był cienki plastik! Maria wolno, posuwając obolałymi stopami podeszła do tej dziwnej zasłony i szarpnęła ją mocno. Płachta oderwała się od sufitu, z gracją jesiennego liścia opadając na podłogę.

– Jebańce... – stęknęła dziewczyna, patrząc przed siebie. – Kto by się tego, kurwa, po tych pojebach spodziewał... Medal im napierdolę z kartofla. Dupą.

Jej oczom ukazała się sala sekcyjna. W pełni wyposażona. Maria kolejny raz głośno beknęła, splunęła obficie i zrobiła kilka niezdarnych kroków. Do stojącego najbliżej stolika z narzędziami. Na stalowym blacie, równo poukładane leżały skalpele. Marczewska wzięła jeden i obejrzała dokładnie. Na uchwycie wyraźnie była wygrawerowana litera M.

– M jak Maria, a to się stary fiut szarpnął na czułości... – szepnęła. – Odjebał mi osobiste noże. W oko mu taki wbiję, ucieszy się, kurwa. Że skalpel mam podpisany.

Na drugim stoliku z narzędziami leżały okrągłe piły do przecinania kości, piły podłużne, nożyce, peany, łyżki, rozwieraki, stalowe zaciski... każde narzędzie, które Maria oglądała posiadało wygrawerowaną, większą lub mniejszą, literę M.

– Ja się ze szczęścia chyba zaraz zesram! Obsram się na zielono, jak bachor przeżarty brokułami, albo capiącą brukselką!

Nie podeszła do kolejnych stolików z narzędziami. Nie podeszła do umieszczonych pod ścianą dwóch stalowych zlewów. Nie podeszła tam, mimo że chciała napić się wody. Jej wzrok padł na coś innego. Na ogromny stół sekcyjny, również przykryty czarną plastikową, ogromną płachtą. I również posiadający zlew. Oraz charakterystyczny przedłużony kran, którego, niczym baterię od prysznica, można było wyciągać na całą długość stołu. I polewać brudnego trupa wodą... polewać... myć, pucować, spłukiwać śluz, krew, mocz, gówno oraz wszelakiego rodzaju syfy.

Podeszła do tego stołu ostrożnie.

Emocje jej nie minęły. Serce uderzało trochę wolniej, ale dziewczyna zgrzytała zębami ze zdenerwowania oraz wyłamywała sobie i tak bolące stawy w palcach. Chciała krzyczeć. I krzyknęła. Lecz nie z wściekłości. Tylko z dziwnej, gorącej, zaskakującej uciechy.

– Gdybym, kurwa, chciała, to bym nawet klasnęła.

Ściągając płachtę ze stołu na podłogę jej oczom ukazał się przepiękny widok.

Blat nie był pusty. Pierwsze skojarzenie ogarniętego niepohamowanym gniewem umysłu Marii dotyczyło fantomu naturalnego. Przypominającego człowieka. Tego rodzaju zabawki służyły do nauki anatomii w niektórych szkołach medycznych. Oczywiście nic się nie równało z obdukcją świeżych zwłok... Co innego wyjąć sztuczne serce z klatki piersiowej sztucznego człowieka i ujebać sobie ręce aż po łokcie sztuczną krwią. A co innego zrobić to samo na człowieku prawdziwym. I ujebać sobie ręce aż po łokcie krwią prawdziwą, pachnącą i ciepłą...

Bo na blacie tego stołu sekcyjnego leżał prawdziwy człowiek, nie wysoce zmechanizowany, niezwykle drogi fantom dla wysublimowanych studenciaków.

Bo na blacie tego stołu sekcyjnego leżał nie ktoś obcy, tylko człowiek konkretny.

Nagi mężczyzna. Spętany jak świnia przygotowana do zaszlachtowania. Nieprzytomny. Albo czymś naćpany... z kącika ust wypływała mu biała piana. Tak, był naćpany. Ale nie na długo...

Bo na blacie tego stołu sekcyjnego, tego pięknego, idealnego, chłodnego i połyskującego pięknym srebrem stołu sekcyjnego, leżał nie byle kto, tylko były chłopak Marii, Błażej. Może to dodatkowe emocje, może przypływ adrenaliny, może fakt, że wkurwienie nie przechodziło... może to wszystko sprawiło, że Maria bez namysłu i z całej siły, nie zważając na ból dłoni i kostek, uderzyła nieprzytomnego młodego mężczyznę w twarz.

Raz po raz.

Raz po raz.

Raz po raz.

Z całej siły.

Najpierw otwartą dłonią. A potem uderzała pięścią. Aż z kącika ust przestała mu wypływać biała piana. Zaczęła wypływać krew. Otworzył oczy. Zamrugał. Stęknął. Spojrzał na dziewczynę.

– Maria? – spytał słabo... – co się... gdzie ja...

– Co się dzieje, gdzie ja jestem, poprawię cię, kochanie, bo widzę, że ci artykulacja nie idzie – zaszczebiotała, udając wzruszenie. – Dzień dobry, wstajemy, wstajemy... Jak się masz?

– Maria, ale co...

Był przerażony. Próbował się poruszyć. Ale nie mógł. Sznur wżynał mu się w skórę. Skóra zaczynała mocno krwawić. Krew spływała błyszczącymi strużkami do zagłębień w krawędzi stołu.

– Wybacz, że nie zaproponuję ci kawy, skarbie... – szczebiotała dalej. Podeszła do zlewu zamontowanego u wezgłowia blatu. Odkręciła wodę, zdjęła słuchawkę prysznica z trzymadła i polała się wodą, zaczynając od głowy. Zamknęła oczy. Woda rozmazała jej tusz z rzęs. Rękawiczki nasiąkły momentalnie. Materiał sukienki przylgnął do ciała. Potem Maria obficie się napiła.

– Tak lepiej... Ciebie też gnębi straszne, ale to straszne pragnienie, prawda, kochanie?

Oblała go wodą. Odkręconą do granic możliwości. Ciśnienie było wyjątkowo mocne, drażniło krwawiące miejsca na jego ciele, pod sznurami. Krzyknął z bólu.

– Przestań! Co ty wyprawiasz!!!

– Czystość, przede wszystkim! – krzyknęła. – Nie toleruję, kurwa, śmierdzieli i brudasów! Czysty masz być!

On sam, kiedyś, tak do niej mówił. Że czystość, że wierność, że nigdy nie spojrzy na inną kobietę, że brzydzi się oszustwem, że gdyby miał ją zdradzić, to chyba by skoczył z mostu.

– Nie skoczyłeś, a szkoda, wielka szkoda, śmierdzielu.

– Rozwiąż mnie!

– Oj... – Zakryła usta dłońmi w geście zdziwionej dziewczynki. – Ojej... ale to nie ja cię związałam, wiesz?

– Kurwa mać! – Szarpał się coraz mocniej. Coraz mocniej przez to krwawił. Syczał z bólu. – Rozwiąż mnie, kurwa mać! Rozwiąż!

– Nie rozwiążę! Ha, ha, ha! Ja nie rozwiążę ciebie, biedny, kurwi pojebie! – Wolno chodziła wokół stołu, nogi bolały ją coraz bardziej, kości też, ale nie zwracała na to uwagi. – Jebany w dupę zasrany cwelu... a to dlatego, że dzisiaj są moje urodziny, a ty jesteś moim urodzinowym prezentem.

– Co? Odjebało ci? Jakim prezentem! Rozwiąż mnie!!!

– Może mi teraz powiesz, że już cię szukają, albo że policja tu będzie, albo ta twoja nowa kurwa w dupę pierdolona narzeczona się zamartwia. Powiedz mi tak, zaszczekaj!

Błagaj mnie teraz, łysa męska kurwo, o litość! Błagaj mnie, błagaj!

– Boże, ty jesteś chora! Jesteś chora psychicznie! Rozwiąż mnie! Rozwiąż mnie, kurwa, bo nie wiem, co będzie! Kiedy tylko się wydostanę, to cię zajebię, suko! Od razu! Zajebię! Zastrzelę jak psa, śmierdząca, brudna kurwo!

Nie słuchała. Przysuwała do stołu kolejno stoliki z narzędziami. I narzędziami chirurgicznymi i takimi jak młotek, dłuto, piła do metalu, a nawet sekator. Ustawiała stoliki tak, żeby było jej wygodnie sięgać. Żeby były na wyciągnięcie ręki. Podeszła do wijącego się chłopaka. Krzyczał. Ciągle krzyczał, że ją zabije! Żeby go rozwiązała i wypuściła na wolność! Krzyczał panicznie. Zaczynał tracić głos, chrypnąć. Jęczał. Płakał. Pluł się.

– To się w końcu, fiucie, zdecyduj... w jakiej kolejności i czego ty, kurwa, ode mnie chcesz... – szepnęła, biorąc skalpel. – Stul pysk, chuju! Zamknij zasrany ryj!

Stanęła na wysokości jego brzucha. Spojrzała na penisa. Nie wyglądał okazale. Był mały, pomarszczony, siny. Wyglądał raczej jak sportowy gwizdek, niż prawdziwy, duży, naprężony fiut. Chwyciła za penisa u podstawy, podniosła tak, żeby napiąć skórę, rozciągnęła niczym gumowy nienadmuchany balonik, aż chłopak krzyknął, po czym zgrabnie narząd odcięła. Od razu trysnęła krew. Chłopak ryknął, wygiął ciało w pałąk i opadł na blat. Miejsce po penisie strasznie krwawiło, krew chlapała dosłownie na wszystkie strony.

– To wsadzałeś w śmierdzące, oślizgłe, cieknące pizdy zapyziałych kurew, a następnie wpychałeś mi to coś do gardła, prosząc, żebym ci obciągnęła... – Trzymając w dłoni krwawiący ochłap, który był niedawno penisem chłopaka, nachyliła się nad głową Błażeja, zbliżyła usta do jego ucha. – To coś mi wsadzałeś do gardła, żebym posmakowała twojej spermy... to coś mi wsadzałeś, ale nie od razu... najpierw wciskałeś to w cipy pełne spleśniałego sera... skoro tak, to teraz sam swojego zgniłego chuja weź i żryj!

Zacisnął zęby. Krzyczał z bólu przez zaciśnięte. Machał głową. Odłożyła ochłap na chwilę, zablokowała głowę chłopaka ratowniczymi ochraniaczami, które leżały na którymś z dodatkowych stolików. Tam również znalazła metalową nakładkę stomatologiczną, podobną do takiej gumowej, którą dentysta rozwiera wargi pacjentowi podczas zabiegu wybielania. Rozchyliła wargi chłopakowi, wzięła dłuto, przytknęła do zaciśniętych zębów i z całej siły uderzyła w dłuto młotkiem.

Krzyk, który dobył się z trzewi chłopaka, nie przypominał ludzkiego odgłosu. Raczej umierającego zwierzęcia, konającego jelenia.

– Konający jeleń... no raczej srający... jeleń z zatwardzeniem – szepnęła Maria, wtykając w krwawiącą dziurę po wybitych zębach szczypce, żeby podnieść język.

– Napina się, napina, poci jak świnia, chce się zesrać, ale nic tego.

Następnie włożyła w usta Błażeja odciętego penisa, popchnęła szczypcami tak, żeby wsadzić jak najgłębiej. Ciałem chłopaka szarpnęło. Dziewczyna rozejrzała się. Nigdzie w zasięgu wzroku nie widziała rolki srebrnej, szerokiej taśmy technicznej.

– Chuj z tym. I chuj z tym chujem.

Odkręciła wodę, zatkała duszącemu się chłopakowi nos chwytając dziurki dwoma palcami i wlała mu wodę do gardła. Dusił się. Wierzgał spętanymi nogami. Rzucało nim po całym stole, wyginał ciało, zsiniał na twarzy. Nie mógł jednak się uwolnić ani z więzów, ani z ogranicznika medycznego, w którym tkwiła jego głowa, ani nie mógł wypluć tkwiącego mu w gardle obciętego penisa.

Dusił się.

Umierał w męczarniach.

Aż w końcu opadł bez życia.

Widząc to, Maria beknęła.

– O, co się stao, że się zjebao?

Przysunęła stolik z narzędziami oraz ten z piłami jak najbliżej.

Nie kojarzyła faktu, w jaki sposób wyszła z przerobionego na salę sekcyjną garażu. Nie kojarzyła faktu, w jaki sposób udało jej wejść do domu. Musiała dostać się kuchennymi drzwiami, ponieważ ominęła, niezauważona, bawiących się na parterze gości. Ludzie byli w salonie – tym z oknem na ogród i ulubione róże Krystyny. Nie kojarzyła faktu w jaki sposób, na obolałych nogach zdołała wejść na piętro i stanąć na szczycie tych pieprzonych schodów. Po których, kilka godzin wcześniej, schodziła wystrojona i wypindrzona jak szczur na otwarcie kanału. Albo jak tania kurwa. Jednak kojarzyła, że cały czas zaciskała dłoń na dowodzie. Tak bardzo chciała go pokazać dziadkowi...

– Jesteś tu, stary omszały chuju?! Pokaż się! Mam coś dla ciebie! – krzyknęła, schodząc niezdarnie. Teraz nie była odstawiona jak siódme dziecko stróża. Teraz była cała zakrwawiona, mokra, potargana, z rozmazanym makijażem. Elegancka, droga sukienka już nie była elegancka. Maria nie miała butów. Och, zapyta się któraś zawszona małpa zmartwiona. Och, och, dziewczyno, gdzie są twoje buty?! Jak możesz chodzić bez butów?! To nie wypada eleganckiej panience!

– Panienki są w agencji, stara zardzewiała, zatkana ruro! – krzyknęła ponownie, mimo że nikt nic do niej nie mówił. – Seks stówa, w dupę dwieście, a do ryja tylko pięćdziesiąt. Tanio jak śmierdzący barszcz jest spuszczać się do czyjegoś, kurwa, gardła!

Goście pojawiali się w holu, zwabieni jej krzykiem. Krystyna, Stefan, dziadek Lucjan. Wujowie, ciocie, komendant policji, proboszcz, znajomi ze szkoły. Maria schodziła ze schodów. Ktoś również coś krzyknął, jakaś kobieta.

– Czego krzyczysz, pizdo łysa, ja nie do ciebie, ja do tego fiuta, mojego dziadka!

Stanęła na półpiętrze. Widziała wszystkich dokładnie. Oni widzieli ją. Czuła na sobie ich wzrok. Wyciągnęła rękę przed siebie.

– Chciałeś, kurwa, dowód?! Chciałeś stary, pojebany grzybie ten mój dowód zaplutej dorosłości?!

Zaciskała dłoń, nadal ubraną w tym razem brudną i zakrwawioną rękawiczkę, na półdługich włosach. Niedawno odcięta i wciąż krwawiąca głowa jej byłego już chłopaka złowieszczo dyndała w dłoni dziewczyny, zupełnie jak dynda koszmarny, ogromny, ociekający krwią, breloczek...

– To, kurwa, ten dowód teraz masz i się w końcu nim weź i nawpierdalaj aż ci dupą wyjdzie, stary chuju!

Maria zamachnęła się i cisnęła krwistym dowodem przed siebie. Chlapiąc krwią na ścianę i stopnie, głowa chłopaka głucho poturlała się po schodach i zatrzymała tuż przy butach proboszcza.

Mężczyzna nieznacznie cofnął stopy.

Tłum zamarł.

Zapadła cisza.

Dziewczyna nachyliła się, złapała obiema rękami za brzuch i obficie zwymiotowała. Nie mogła wytrzymać. Rzygała tak długo, aż nie miała już czym.

Po chwili rozległ się jakiś dźwięk. Cichy, stłumiony, pojedynczy.

Klaskanie.

Następnie kolejny dźwięk, taki sam. Klaskała druga osoba. Już śmielej.

I kolejne klaskanie.

I kolejne...

Wszyscy zgromadzeni w hallu ludzie zaczęli klaskać. Ktoś krzyknął, ale nie ze strachu, ani obrzydzenia, tylko z zachwytu. Brawo! Brawo! Brawo!

Wszyscy bili brawo. Błysnęło kilka fleszy aparatów skierowanych na Marię. Strzeliły korki od szampana. Ktoś zaczął śpiewać. Dziadek Lucjan, zgrabnie omijając krwawe ślady na schodach dopadł wnuczki, dokładnie wtedy, kiedy ta traciła przytomność.

– Mówiłem! – krzyknął wesoło do Krystyny. – Mówiłem, że da sobie radę?!

– Mówił tata, mówił...

– Dobra, panowie... – Stefan kiwnął do stojących przy drzwiach trzech ogromnych mężczyzn. – Idziemy po mięso. Mam nadzieję, że go zbytnio nie poharatała.

– Na pewno go wybebeszyła – powiedziała Krystyna – ten mój pseudo koszmarny sen opowiadałam jej tysiące razy, ze szczegółami. Zapamiętała i na pewno go wybebeszyła. Sama ustawiałam w garażu pojemniki na wnętrzności, to wiem. Flaki są na zewnątrz.

– Odcięta fachowo – mruknął komendant policji, przesuwając butem głowę chłopaka. – Wspaniały debiut! Będą z młodej ludzie.

– Moja krew! – Dziadek Lucjan znosił nieprzytomną Marię ze schodów. – Mówiłem, że ma smykałkę?!

– Mówił tata, mówił...

– To w kolejności, chłopcy – dziadek przemawiał do Stefana i tych mężczyzn, mających ćwiartować zabitego przez Marię chłopaka. – Jego ubranie do pieca, skórę też, głowę i kości wrzućcie do rozdrabniarki. Stoi za szopą, z tyłu domu. Weźcie też zamówienia od gości, bo nie pamiętam... Ktoś chciał stek, ktoś kawałek podudzia... Duży jest, myślę, że starczy dla wszystkich po solidnej porcji. Nie zostawiajcie mi nikogo głodnego, okej? Poza tym porządnie płacili, niech się też porządnie najedzą. I psom coś dajcie, koniecznie. Psom też się coś dobrego należy...

Czterdzieści osiem godzin po zaginięciu Błażeja pod dom Marczewskich podjechał radiowóz policyjny. Z psem tropiącym. Krystyna chętnie oprowadziła funkcjonariuszy po włościach. Każdym zakamarku. Policjanci pokazali zdjęcie zaginionego.

– Był na imprezie urodzinowej mojej córki – stwierdziła pani domu.

Trop prowadził do jednego z garaży.

– Pojechali z dziadkiem po samochód. Wie pan, osiemnaście lat, te sprawy... – Kobieta uśmiechnęła się szeroko, zamykając garażową bramę. – Przyjęcie się udało... aż się boję, co będzie dalej... chyba moja córka naprawdę dorosła. I chyba się rozkręca, jak to mówią.

– Tak to bywa z nastolatkami, są nieprzewidywalne – stwierdził policjant. – Sam mam nastoletnią córkę, to wiem.

Za bramą, już wsiadając do samochodu jednego z funkcjonariuszy opadły wątpliwości.

– Dziwne, nie?

– Co?

– Pies złapał trop, ale tylko w garażu. Jakby chłopak tam wchodził, ale już nie wyszedł...

– Rzeczywiście, dziwne.

– Ty, ale co się mogło stać?

– Nie wiem, może go zjedli?

Policjanci popatrzyli się na siebie. I obaj, jednocześnie, ryknęli gromkim śmiechem.

Dwadzieścia lat później

– I jak? Pasuje?

Maria odchyliła czerwoną zasłonkę, wsadzając głowę do sklepowej przymierzalni.

– Sama nie wiem – słabym, dziewczęcym głosem padła odpowiedź.

– Czego znowu nie wiesz? Co jest źle tym razem?

– No właśnie nie wiem…

– Oj tam… zdecyduj się – fuknęła kobieta. – Niedługo w tym mieście skończą się sklepy z ciuchami! Wybierz coś w końcu…

– Ale koniecznie sukienkę?

– Chyba nie chcesz paradować przed rodziną w twoje osiemnaste urodziny w wyświechtanych dżinsach i podkoszulku? Jak jakaś szmaciara... Przyjęcie, pamiętasz? W sobotę? Pradziadek zaprosił pół miasta... Musisz wyglądać elegancko, inaczej będzie wielce zawiedziony.

– Ale ja w tej sukience dziwnie wyglądam, mamo…

– Wyłaź, zobaczymy. – Maria odsunęła kotarę całkowicie, pozwalając swojej nastoletniej córce wyjść z przymierzalni. – Tam idź. – Machnęła ręką w stronę ściennego lustra.

– I powiedz mi jeszcze jedno, kochanie. – Stanęła za córką i odpięła jej spinkę. Uwolnione włosy rozsypały się na ramiona. – Czy między tobą i tym twoim... chłopakiem... tym, jak mu tam... Bożydarem... czy jest między wami wszystko w porządku? Coś was dawno razem nie widziałam...

rys. Roman Panasiuk

TRZECIA PIĘTNAŚCIE

Sebastian Bartek

Wpadł w pułapkę. Na początku było dużo krzyku i płaczu, ale szybko opadał z sił. Teraz cienie musiały tylko poczekać.

1

To było wszystko, co mogli zrobić dla człowieka, który leżał przed nimi na stole operacyjnym. Doktor Herbert zerknął na zegar ścienny i ogłosił:

– Zgon nastąpił o dziewiętnastej dwadzieścia sześć. Nie pomożemy już temu biedakowi. Dziękuję wszystkim.

Jeden z pielęgniarzy zakrył twarz zmarłego materiałem, a inny wyłączył aparaturę. Energia całego zespołu, jeszcze przed chwilą ukierunkowana na ratowanie życia, teraz gdzieś uleciała. Napięcie zeszło, a w powietrzu zawisło, jakby z automatu, pytanie „Czy zrobiliśmy wszystko, co było można?”, typowe dla ludzi zaangażowanych w pomoc innym. Jednak to byli zawodowcy, wiedzący, że trzeba się szybko pozbierać, bo lada chwila ktoś inny będzie ich potrzebował, a mężczyzna na stole operacyjnym musiał stać się, jak najszybciej, częścią przeszłości.

2

Po całodniowym zaniedbywaniu potrzeb żołądka, bardzo późny obiad Marka, na który składała się wyskrobana ze słoika podgrzana fasolka po bretońsku, z czerstwym chlebem i szklanką pepsi, smakował jak stek z wołowiny Kobe z kieliszkiem wina malbec. Do kuchni, gdzie odbywała się ta uczta, dochodził dźwięk telewizora. Spiker w programie informacyjnym podawał najnowsze wieści. Tłem do posiłku były więc newsy o bombie, wojenkach pomiędzy partiami politycznymi, ciekawostki z wielkiego świata, którym dla wydawców wiadomości w Polsce prawie zawsze były tylko Stany Zjednoczone, i jakaś rzewna historia.

Po opróżnieniu talerza i zrobieniu tego, co Włosi nazywają „scarpetta”, czyli wyczyszczeniu resztek chlebem, biesiadnik wyciągnął piwo z lodówki i poczłapał do pokoju, gdzie kończył się materiał o zaginionym chłopcu. Po krótkim bloku reklam miały być wiadomości sportowe. Mężczyzna usadowił się wygodnie na sofie i położył łaknące odpoczynku nogi na stoliku, delektując się zasłużoną chwilą relaksu. Oglądał sponsorów, dzięki którym miał się dowiedzieć, kto był dziś najszybszy, najsilniejszy i najskuteczniejszy w rywalizacji sportowej.

3

Doktor Herbert stał oparty o ścianę przed bocznym wejściem do szpitala i palił, kiedy drzwi gwałtownie się otworzyły i wypadł przez nie rozgorączkowany pielęgniarz, który kilkanaście minut wcześniej był obecny przy zabiegu.

– Doktorze, szybko! – zawołał młody mężczyzna. – Ten pacjent... on... Szybko, doktorze!

Lekarz nie czekał na wyjaśnienia, tylko wystrzelił niedopałek na trawnik i pobiegł za pielęgniarzem, przyzwyczajony do tego, że każda sekunda może być na wagę złota.

Po krótkim sprincie obaj znaleźli się na sali operacyjnej, gdzie zastała ich pełna gwałtowności scena. Kilka osób z personelu szpitala przytrzymywało pacjenta, uznanego niedawno za zmarłego. Ten sam człowiek trząsł się teraz i wił na łóżku, jakby wykręcany niewyobrażalnym bólem. Nagle, pomimo siły i zręczności wykwalifikowanego zespołu pielęgniarek i pielęgniarzy, mężczyzna odepchnął wszystkich z niezwykłą łatwością, usiadł na brzegu stołu i zaczął spoglądać mętnymi oczami w kierunku drzwi. Wokół pacjenta utworzył się niewidzialny krąg, pole nie do przebycia. Nie wiadomo skąd zaskoczony doktor wiedział, że od teraz może tylko obserwować, bo każda próba podejścia skończy się fiaskiem. Działo się coś niewytłumaczalnego.

Kiedy ustały hałasy, na całym piętrze zgasły światła. W ciemnościach widać było tylko oczy pacjenta, którymi nie mrugał. Można było odnieść wrażenie, że patrzy nimi jakby z innego świata.

4

Zaczęło się od ledwo słyszalnego szmeru, którego źródło mogło znajdować się w innym mieszkaniu. Lecz szmer nasilał się i już po kilku minutach wiadomo było, że dobiega z łazienki. Marek niechętnie podniósł się z sofy, cały czas zakładając, że to pewnie coś w rurach. Chciał się jednak upewnić, że nic złego nie dzieje się z piecykiem gazowym.

Stanął przed drzwiami i wtedy, przez mrożoną szybę, zobaczył blade światło.

– Gaz! – oznajmił głośno.

Nie wchodząc do łazienki, pobiegł na korytarz i zamknął główny zawór.

Kiedy wracał do środka, na wszelki wypadek, wyłączył też prąd, a następnie zrobił przeciąg. Kiedy mieszkanie wypełniło zimne powietrze, postanowił otworzyć drzwi łazienki, gdzie przez cały czas można było dostrzec migające światło przypominające płomień świecy. Ostrożnie nacisnął klamkę i zobaczył, że palą się jakieś plastikowe elementy piecyka, a ściany są już grubo pokryte sadzą. Kiedy próbował zgasić ogień, zerknął w lustro, gdzie nie zobaczył siebie, lecz obcego człowieka. Nieoczekiwany widok sprawił, że automatycznie zrobił krok do tyłu. W tej chwili lustro pękło, a mężczyzna spoglądający z niego uniósł rękę i wskazał miejsce za Markiem. Ten odwrócił wzrok, a na osmolonych ścianach, zaczęły pojawiać się litery.

5

Ludzie stali jak sparaliżowani. Niejedno już widzieli w tym szpitalu, ale to przebijało wszystko. Temperatura w całej sali spadła i stała się nie do zniesienia. Wszyscy wycofali się na korytarz, a sam pacjent siedział bez ruchu na stole. Można było wyczuć jakieś napięcie. Panowała atmosfera przerażenia i wyczekiwania na coś. W pewnym momencie pacjent przemówił. Właściwie to otworzył tylko usta, a z gardła, z pominięciem warg, wydobywały się trzy słowa, powtarzane na okrągło:

– Vera – Marek – Dobisz – Vera – Marek – Dobisz – Vera – Marek – Dobisz...

Wyglądało to tak, jakby ktoś przemawiał z wnętrza tego człowieka.

O ile „Marek” i „Dobisz” niewiele mówiły doktorowi Herbertowi, to słowo „Vera” było mu bardzo dobrze znane. Nie podejrzewał jednak, że usłyszy je w takiej sytuacji.To niemożliwe, pomyślał.

Wtedy pacjent skierował wzrok na doktora Herberta, co ten od razu zauważył. Było w tym spojrzeniu coś na kształt namaszczenia. Lekarz poczuł, że musi coś zrobić. Był tego pewien bardziej niż czegokolwiek w życiu.Marek Dobisz. Trzeba się jak najszybciej dowiedzieć, kto to taki, pomyślał i zaczął działać, nie zastanawiając się właściwie, co go do tego pchało.

Zostawiając za sobą ludzi, którzy teraz z pozycji gapiów analizowali sytuację, doktor pobiegł po swój smartfon, mając nadzieję odszukać Marka Dobisza w internecie. Wiedział, że jest to sprawa życia i śmierci.

Życie powoli go opuszczało, chociaż nie był w stanie tego zrozumieć do końca. Nie wiedział, co to dla niego oznacza, ale czuł, że coś się zbliża.

6

Marek nie umiał powiedzieć, jak długo patrzył na niewidzialną rękę piszącą po ścianach łazienki. Stał jak zahipnotyzowany, jak z tajemniczym poleceniem, że musi to obejrzeć. Nie bał się, raczej odkrył coś, co dawno zapomniał. Czuł się, jakby wrócił do domu.

Blady płomień, tlący się w łazience, zgasł. Mężczyzna wyczuł, że cokolwiek tu zaszło, właśnie się skończyło. W ciemnościach znalazł drogę do bezpieczników i włączył prąd, a mieszkanie zalała powódź światła, dającego poczucie powrotu do normalności. Kiedy popatrzył na zegar, okazało się, że minęła godzina, od kiedy poszedł sprawdzić, co się dzieje. Nie odczuł jednak tych sześćdziesięciu minut. Wszedł ostrożnie do łazienki, i oglądał ściany. W pewnej chwili podskoczył, bo ciszę przerwał dźwięk dzwonka do drzwi, a jakby tego było mało, rozległo się natarczywe pukanie.

– Proszę otworzyć, to pilne! – dało się usłyszeć zza drzwi.

Marek pomyślał najpierw, że to jakiś sąsiad zaniepokoił się hałasami, ale w głębi duszy wiedział, że to coś innego. Podszedł do drzwi i przez wizjer zobaczył mężczyznę, którego rozchełstany wygląd i zauważalna nerwowość w ruchach, przejawiająca się dreptaniem w miejscu i przeczesywaniem palcami włosów zdradzała, że nie ma on za sobą łatwego dnia.

– Słucham? – zapytał Marek, nie otwierając.

– Nazywam się Andrzej Herbert i jestem lekarzem, pracuję szpitalu miejskim. Mam do pana..., chciałbym o coś spytać. Proszę mnie wpuścić, zajmę sekundę, naprawdę.

Nie rozważając nawet, czy postępuje właściwie, Marek otworzył drzwi i zaprosił nieoczekiwanego gościa do mieszkania.

– Proszę wejść.

Mężczyzna przekroczył próg. Od razu było widać, że jest roztrzęsiony. Tarł palcami o siebie i przesadnie gestykulował, jakby jego ciało już mówiło, a umysł dopiero starał się dobrać odpowiednie słowa.

– Pozwoli pan, że jeszcze raz się przedstawię, nazywam się doktor Andrzej Herbert. Czy pan to Marek Dobisz?

– Tak – odpowiedział gospodarz. – O co chodzi?

– Widzi pan, może zwariowałem, ale musiałem tu przyjechać, bo nie mogłem inaczej. Otóż, dzisiaj wieczorem próbowaliśmy uratować życie pewnemu człowiekowi, a on niestety zmarł. Właściwie, to myśleliśmy, że zmarł, a on... Trudno to wyjaśnić, nie brzmiąc przy tym niepoważnie.

Tu lekarz zdobył się na uśmiech, który raczej miał zamaskować zakłopotanie, niż sugerować, że właśnie powiedział coś zabawnego.

– W każdym razie – kontynuował lekarz – od niego dowiedziałem się, że pan istnieje, jeśli rzeczywiście chodzi o pana.

– Jak to od niego?

– Widzi pan, od kiedy pacjent powrócił do świata żywych, że tak się wyrażę...

Tu doktor zrobił przerwę, jakby chciał wybadać reakcję rozmówcy.

– ...powtarza tylko trzy słowa „Vera, Marek, Dobisz”, jakby był w jakimś transie, czy coś takiego.

Marek poczuł się, jakby właśnie dogoniła go przeszłość i zapędziła w kozi róg.

– Pan pozwoli, doktorze – rzekł i zaprowadził go do łazienki.

Kiedy rozbłysło światło na ścianach można było dojrzeć napisany kilkaset razy wyraz VERA.

– O kurwa! – powiedział lekarz, łapiąc się za głowę. Co się dzieje?

– Później. Nie ma czasu. Już wiem, co należy zrobić. Jedziemy do szpitala! – powiedział autorytatywnie Marek.

– Rozumie się, ale o co tu chodzi?

– Dokończymy rozmowę w aucie, doktorze. Chodźmy.

W mroku pojawiła się nadzieja. Nie wiedział jak, gdzie, kto, ale wyczuwał, że jest dla niego szansa.

7

– Doktorze – zaczął Marek kiedy już siedzieli w wozie.

– Andrzej – zaproponował przejście na „ty” doktor Herbert.

– Ja jestem Marek. Najpierw powiedz mi, dlaczego do mnie przygnałeś i o co to za „Vera”?

– Widzisz, kilka lat temu wdrożono w szpitalach zakrojony na szeroką skalę program, który ma sprawdzić rzekome przypadki, kiedy to ludzie twierdzą, że w czasie tak zwanej śmierci klinicznej opuszczają swoje ciała. W tym celu w wybranych placówkach umieszczono w najwyższych punktach różne plansze, które widoczne są tylko z góry. Żeby uniknąć fałszerstw zmienia się je co jakiś czas. Nie pytaj mnie skąd, ale wiem, że na szafkach w sali operacyjnej, gdzie dzisiaj pracowałem jest kilka liter, z których można ułożyć wyraz „Vera”. Jest mało prawdopodobne, żeby ten człowiek o tym wiedział. Prawdę powiedziawszy, do dzisiaj nie wierzyłem w te wszystkie historie związane z życiem po śmierci i, uwierz mi, jestem trochę skołowany. Wiesz, inaczej jest słyszeć o tym w jakimś programie, a inaczej przekonać się na własnej skórze. Po wszystkim, cokolwiek to oznacza, chętnie porozmawiam z tym pacjentem. Oprócz tego, nurtuje mnie też pytanie, jaka jest twoja rola?

– Po pierwsze, nie porozmawiasz już z tym pacjentem – obwieścił Marek.

– A to czemu?

– Bo on już zwyczajnie nie żyje.

– Co ty opowiadasz? Jak to? – zapytał lekarz.

Ich zdobycz się oddalała. Cienie wiedziały, że czas zaczął działać na ich niekorzyść, ale w końcu to było tylko polowanie.

8

– Czy ten mężczyzna, ten twój pacjent, to brodacz, o siwych włosach, gdzieś w okolicach sześćdziesiątki? – zapytał Marek, opisując człowieka z lustra.

– Dokładnie! Skąd wiesz?

– Powiedzmy, że spotkaliśmy się dzisiaj. Zdaje się, że to on pisał na ścianach w łazience.

– Kiedy to było? Rano?

– Kilka minut przed twoim przyjściem – odparł Marek, unosząc kąciki ust w lekkim uśmiechu.

Doktor Herbert chciał powiedzieć, że to niemożliwe, ale uprzytomnił sobie, że w tej sytuacji deklaracja braku wiary nie przekonałaby ani Marka, ani jego samego.

– A czemu... – lekarz zawahał się przed użyciem kolejnego słowa – ...objawił się tobie?

– Widzisz, początkowo sam nie wiedziałem, ale bardzo szybko zrozumiałem, co się dzieje, a przynajmniej tak sądzę.

Tu Marek zrobił krótką przerwę, jakby próbował sobie coś przypomnieć.

– Byłem kilkuletnim smarkiem, kiedy mój dziadek zabierał mnie na pogrzeby. Towarzyszyłem mu, traktując to jak rozrywkę. Nie zrozum mnie źle, mój dziadek nie był stukniętym entuzjastą śmierci. Zwyczajnie, w pewnym wieku zaczyna się częściej bywać na pogrzebach i kropka, c'est la vie. Pamiętam, że byłem zachwycony za każdym razem, kiedy nadarzała się okazja do takiego wyjścia. Lubiłem zapach kwiatów, uwielbiałem chodzić w kondukcie, podobała mi się muzyka. Przepadałem za tą wzniosłą atmosferą.

Doktor zmierzył współpasażera wzrokiem wyrażającym mieszankę niepokoju, fascynacji i ciekawości, dokąd zmierza ta historia. Marek nie zwrócił jednak na to uwagi, opowiadając dalej.

– Wierz mi, ale nie myślałem wtedy o ostatnim pożegnaniu, jako o czymś smutnym. Na każdej uroczystości, na której byłem, znalazła się przynajmniej jedna osoba, która ze mną rozmawiała i żartowała na temat żałobników. Kiedyś powiedziałem o tym rodzinie, w czasie wspólnego obiadu. Musiałbyś zobaczyć, jak im miny zrzedły, bo z moich opisów wynikało, że prowadziłem sobie pogawędki z tymi, którzy umarli. Po krótkim szoku, rodzina stwierdziła, że się zgrywam i nie powinienem żartować w ten sposób w przyszłości. Koniec tematu. Wszystko skończyło się, gdy zacząłem dorastać. Właściwie to sam o wszystkim zapomniałem, dopiero dzisiejszy wieczór uświadomił mi, że kiedyś miałem taki epizod.

– Żeby było jasne, chcesz mi powiedzieć, że widywałeś zmarłych? – dokończył Andrzej, eksploatując w swoim umyśle resztki pokładów niedowierzania.

– No..., tak. Zresztą, słyszałem, że to typowe u małych dzieci.

– Dla mnie chyba to trochę za dużo, jak na jeden wieczór – wyznał lekarz. – Co teraz?

– Nie wiem, dowiemy się na miejscu. Wygląda na to, że twój pacjent chce mi coś powiedzieć.

9

Z parkingu, na który zajechali mężczyźni, było widać, że na drugim piętrze szpitala nadal nie ma światła. Andrzej i Marek wyskoczyli z auta i, nie tracąc czasu, pobiegli w stronę budynku. Kiedy znaleźli się w środku, dobiegli do schodów, prowadzących na drugie piętro. Tam okazało się, że na ich drodze stali dwaj ochroniarze.

– To ja, doktor Andrzej Herbert – powiedział lekarz i wylegitymował się pokazując identyfikator. – To doktor Mosler, jest ze mną – dodał wskazując na Marka, kłamiąc na temat jego tożsamości, żeby uniknąć zbędnych pytań. – Dajcie nam przejść, panowie, to pilne.

Sympatyczny lekarz był dobrze znany pracownikom ochrony, przepuściliby go nawet bez okazywania dokumentu.

Po krótkim spotkaniu z ochroną, Andrzej i Marek wskoczyli na ostatni odcinek schodów, pokonując je po dwa stopnie. Kiedy znaleźli się na drugim piętrze zwolnili, żeby uspokoić oddech. W słabym świetle, dochodzącym z odległych latarni ulicznych, mężczyźni zbliżali się do sali operacyjnej. Kiedy podeszli na odległość umożliwiającą im zerknięcie do środka zauważyli, że pacjent wyraźnie się uaktywnił. Nagle można było wyczuć, że niska temperatura, która utrzymywała się przez kilka godzin, podniosła się, a niewidoczna bariera, powstrzymująca wszystkich przed wejściem gdzieś znikła. Zapraszającym gestem pacjent zachęcał Marka do wejścia, a ten, zaczerpnąwszy powietrza, jak nurek przed wskoczeniem do głębokiej wody, podszedł do niego, eskortowany przez doktora Herberta. Dwóch ochroniarzy, który przyszli tu za nimi, stało przy drzwiach, śledząc rozwój sytuacji.

Kiedy Marek znalazł się obok pacjenta, ten zwinnie zeskoczył ze stołu i złapał go za rękę. W tym momencie, coś stało się z czasem. Wydawało się, że nic się nie dzieje, a z drugiej strony, działo się wszystko naraz. Teraźniejszość, przeszłość i przyszłość zogniskowały się w jednym miejscu.

Powietrze w sali zrobiło się gęste. Doktorowi zdawało się, że oddycha jakąś zawiesiną i zaraz się udusi. Wszystkie wózki, szafki i półki zaczęły się trząść. Przerażeni ochroniarze schowali się za ścianą, spodziewając się lecących w ich kierunku ostrych narzędzi, które złowieszczo pobrzękiwały w metalowych pojemnikach. Do głowy im nawet nie przyszło, żeby ratować trzymającego się za gardło doktora lub Marka, który złapany w żelazny uścisk wydawał się porażony prądem, kiedy jego ciałem wstrząsały kolejne spazmy.

Ta scena trwała około minuty, po upływie której wszystko się skończyło, a pacjent padł na podłogę, jakby w jednej chwili opuściło go życie. Doktor Herbert podbiegł do niego, a po krótkim badaniu stwierdził, że nie ma on pulsu i jest zimny jak lód.

– Co się stało? – zapytał, zwracając oczy na Marka, trzymającego się stołu.

– Już wszystko wiem. Weź karetkę i dzwoń na policję. Jest mało czasu.

10

– Mały, pobudka – usłyszał chłopiec po prawie trzech dniach spędzonych w ciasnym wykopie, z którego nie mógł się wydostać. – Boli cię coś? – zapytał łagodnie ratownik, a wycieńczony malec pokiwał głową, dając do zrozumienia, że nie. – Zaraz cię stąd wyciągniemy, smyku. Już po strachu.

11

Była noc, jednak ciemności rozpraszały światła radiowozów, ambulansów i wozu strażackiego. Oprócz tego ratownicy rozstawili potężne lampy, żeby mieć lepszy widok podczas akcji ratunkowej. Na miejscu znajdowali się też przedstawiciele mediów, którzy kręcili się po okolicy, szukając wszystkich chcących się wypowiedzieć na temat finału sprawy, która poruszała opinię publiczną od prawie trzech dni.

Andrzej i Marek, oddaleni kilkanaście metrów od centrum wydarzeń, śledzili rozwój wypadków.

– Jak on..., jak on ci o tym powiedział? – zapytał Andrzej.

– Cóż, właściwie, to mi nie powiedział, tylko pokazał. Było wcześnie rano. Szedł do pracy, do tartaku – Marek pokazał ręką w kierunku najbliższego budynku. – Wtedy usłyszał słabe wołanie o pomoc, które w dzień było niesłyszalne, przez hałas pochodzący od maszyn pracujących w zakładzie. Szybko ustalił, że jakiś chłopak jest uwięziony w głębokim rowie. Próbował mu pomóc, ale wtedy coś się wydarzyło.

– Tętniak – powiedział lekarz. – Znaleźli go jacyś bezdomni i zawiadomili pogotowie, ale kiedy do nas trafił było już za późno. Musiał tu już trochę przeleżeć. Próbowaliśmy, ale niestety, nie udało się.

– Wychodzi na to, że poczucie odpowiedzialności za życie tego chłopca było w stanie pokonać śmierć. To niesamowite.

Lekarz zagryzł dolną wargę i pokręcił głową.

– Całe życie myślałem, że jestem tylko zbitką atomów, które po śmierci trafią ponownie do wspólnej, kosmicznej puli, a tu popatrz. Wychodzi na to, że coś tam jeszcze jest. Może będę musiał zacząć chodzić do kościoła?

– Daruj sobie, kościół ma z tym niewiele wspólnego.

W tej chwili ratownik, opuszczony wcześniej na linach w głąb wykopu, wyłonił się trzymając chłopca, do którego natychmiast podbiegli zapłakani, lecz szczęśliwi rodzice. Dzieciak uśmiechał się wyciągając rękę w stronę mamy, co zarejestrowały wiecznie nienasycone oczy kamer wszystkich obecnych stacji telewizyjnych.

– Chyba w porządku – powiedział Marek.

– Uwierz mi, ale byłem o to jakoś dziwnie spokojny – wyznał doktor Herbert.

Wtedy Marek odwrócił wzrok. Za lekarzem stał pacjent ze szpitala, który skinął głową, jakby z wdzięczności, po czym odwrócił się i odszedł, zlewając się z ciemnością.

– Co jest? – zapytał lekarz, widząc, że wzrok towarzysza utkwił gdzieś za nim.

– Nic, zamyśliłem się. Która godzina?

– Piętnaście po trzeciej.

rys. Marcin Kozierkiewicz

Z TUNELU KU ŚWIATŁU

Dagmara Adwentowska

Upał pełzł wzdłuż torów jak konający zwierz. Powietrze drgało, i gdym się wychylał za krawędź peronu, przytrzymując się słupa drewnianej podcieni osłaniającej podróżnych przed deszczem i słońcem, widziałem dwa pasma stali znikające w drgającej od skwaru, ziejącej pełnią rozpasanego lata przestrzeni. Babcia szybko ukróciła te zabawy, krzyknęła na mnie i nastraszyła nieobecnym, lecz i tak przytłaczającym autorytetem ojcem, któremu „powie wszystko”. Przywlokła mnie za rękę z powrotem do ławeczki, na której czekaliśmy na pociąg, a żebym nigdzie już nie biegał, kupiła mi wody sodowej z sokiem z saturatora. Przez cały uprzedni miesiąc spędzony w uzdrowisku w Żegiestowie serwowała mi tę przedwieczną metodę wychowawczą kija i marchewki. Obok nas na ten sam pociąg czekał młody konduktor... Poczęstował mnie landrynką, potem palił papierosa bez filtra, obserwując dym snujący się ospale w gorącym powietrzu, aż wreszcie, z tej nudy oczekiwania i bezbrzeżnego marazmu lata, postanowił uraczyć nas historią z dreszczykiem. Zasadził poplamione nikotyną palce za pasek. Drugą podkręcił wypielęgnowanego wąsa.

– Tuż za stacją jest tunel, smyku. – Pogładził mnie po głowie, błyskając zębami w uśmiechu i robiąc jednocześnie groźną minę. – A w tym tunelu straszy. Nie dziwota to. Gdy go budowali, jeszcze przed pierwszą wojną, za bardzo im się spieszyło i nie zabezpieczyli stropów jak trzeba. Połowę trasy mieli już wydrążone, gdy, bach!, wlot zapadł się! – Dla większego efektu konduktor klasnął gwałtownie w dłonie. – Pod górą w ciemnościach zostało dwadzieścia biedek konnych, i ponad stu dwudziestu robotników. Niektórzy przynajmniej przeżyli zawał, słychać było, jak stukali w kamienie po drugiej stronie osuwiska. Pospieszono nieszczęśnikom z pomocą. Od strony Żegiestowa poczęto drążyć awaryjny wykop, ażeby ich wyciągnąć. Po siedmiu dniach kierownictwo budowy nakazało zaprzestać kopania. Nie było już słychać stukania. Tamci nie mieli szans na przeżycie.

Zadrżałem mimo upału. Byłem dzieckiem chorowitym i świadomym swej słabości, stąd zrodził się we mnie i trwał lęk nieustanny o mą cielesną powłokę, znacznie bardziej kruchą niż u mych rówieśników, pełna zabobonnego przestrachu, ale i fascynacji ciekawość zaświatami oraz głęboka religijność.

– Ale to jak ich wyciągnęli? Tych zmarłych? – drążyłem z uporem równym ratownikom spieszącym na pomoc.

– Ano... nie wyciągnęli. Wytyczyli bok nową trasę, bliżej Popradu, i zamiast prawie prostego, zrobili tunel z dwoma łukami. A tamci – zostali na zawsze pod górą. Więc jak wjeżdżasz w ten tunel, smyku, to wjeżdżasz do grobu i zmarli patrzą na ciebie z ciemności – zakończył konduktor szeleszczącym, efekciarskim szeptem, nachylając się do mnie i łypiąc oczami.

– Co też pan za bzdury dziecku opowiada! – oburzyła się moja babcia i nakazała mu natychmiast przestać, tym autorytarnym tonem, którym dysponują wszystkie babcie świata. Było już jednak za późno.

Tak, uwierzyłem we wszystko i bałem się jak nigdy. Historia tunelu, z którą czekający wraz z nami na pociąg w Żegiestowie-Zdroju beztroski i wesoły konduktor zapoznał mnie jako z lokalną ciekawostką, wywołała we mnie wpierw skamieniały, pełen zgrozy paraliż, a potem spazmy płaczu. Zachłysnąłem się własnym szlochem jak tonący wodą i na nic zdały się zapewnienia zawstydzonego konduktora, że to tylko taka bajka, opowieści miejscowych, że tak naprawdę to nie wiadomo, czy ten wypadek zdarzył się naprawdę.

– I coś pan narobił najlepszego! – huknęła na wąsacza moja babcia, i zupełnie bez szacunku dla służb, było nie było, mundurowych, pacnęła go w głowę zrolowaną gazetą, aż mu kolejarska czapka na peron sfrunęła. Nie przejął się tym tak bardzo jak moim stanem.

– Posłuchaj, smyku. – Złapał mnie za dłoń prawicą o żółtych od tytoniu paznokciach. – Gdy wjedziesz w tunel, to jakbyś w ciemny dół wpadł. Ale patrz przez okno. Zobaczysz światełko. Najpierw – w niszy ucieczkowej. To taka wnęka w tunelu, żeby ludzie, jeśli się tam znajdą, gdy pociąg jedzie, mieli się gdzie schować. Patrz uważnie. Tam jest kapliczka. Matka Boska Tunelowa ma w pieczy i tych pogrzebanych biedaków, i ciebie, maluśkiego, kiedy jedziesz pociągiem w mroku pod górą. Ona stoi w połowie tunelu. A następne światełko – to już wyjazd w słońce, pod chmury! Rozumiesz?

Pokiwałem posłusznie głową, cokolwiek uspokojony, a konduktor obiecał, że przyjdzie do nas do przedziału, będzie trzymał mnie za rękę, gdy pociąg wjedzie do tunelu, i pokaże mi wszystko, i światełko, i Matkę Boską w ciemnościach.

Dotrzymał słowa. Założył mi nawet na głowę swoją kolejarską czapkę, czym wywołał mój uśmiech i ostatecznie udobruchał babcię. Siedziałem przy oknie i przeglądałem się w szybie, dumny jak paw, pewien, że chłopaki w szkole zrobią wielkie oczy, jak im o tym opowiem. O tym, co wydarzyło się później, nie opowiedziałem kolegom. Ani księdzu, ani nawet mamie. Wiedziałem, że nikt by nie uwierzył.

Wsłuchany w terkot kół i opowiastki konduktora podskakiwałem na kanapie, przyglądałem się drzewom i budynkom wyrastającym z jednej strony okna i połykanym przez przeciwległą jego krawędź, w szparze uchylonej szyby pęd powietrza gwizdał wesoło – lecz na zakręcie, gdy się pociąg zgiął mocno, ujrzałem czerniejącą paszczę tunelu, plamę ciemności pośród zalanych słońcem, letnich łąk i zielonych zagajników, bramę do innego świata. Z każdym stukotem kół, jak z uderzeniem serca – była coraz bliżej.

Ciężko mi powiedzieć, czegom się wtedy obawiał naprawdę. Czy to trwogi niedorostka, plon, który wyrósł z ziarna opowieści rzuconej na żyzną glebę dziecięcej wyobraźni? Być może, podsuwała mi jaźń moja obrazy straszliwe – martwych koni, z których boków płatami obchodziła skóra, zaprzężonych do wózków z kamiennym urobkiem, popatrujących ku mnie oczami zasnutymi matowym bielmem; poszarzałych rąk pogrzebanych żywcem robotników chwytających za tłoki, przytrzymujących pociąg za koła mimo wciąż pracującego silnika lokomotywy. Trupich palców chwytających za szparę niedomkniętego okna, dziesiątek trupich twarzy przyklejonych do szyby, sinych ust rozwartych w niemym krzyku i niemej prośbie. Wpuść nas, wpuść nas, zabierz nas z grobu ku światłu.

– Tamto światełko, to kapliczka maryjna – powiedział konduktor i zdałem sobie sprawę, że ze strachu zamknąłem oczy. Jakbym zaciśniętymi powiekami mógł zamknąć upiorom dostęp do siebie. Teraz jednakże spojrzałem. Chciałem zobaczyć Matkę Boską. Zresztą, pod jej opieką nic już nie mogło mi grozić.

Mignęła mi przez chwilę w ciemności, smukła, biała figurka z wyciągniętymi łagodnie i z troską dłońmi, oblana światłem w niszy, samotna w ciemnościach. Znikła równie prędko, jak się pojawiła, lecz mógłbym przysiąc, że na jej maleńkim obliczu skłonionym ku mnie maluje się wyraz smutku bezbrzeżnego, miłości i współczucia, a drobne usta drgnęły, by coś mi rzec, coś ważnego i tylko dla mych uszu przeznaczonego. Jednak – nie zdążyła.

Wciągnąłem gwałtownie powietrze w płuca. W szybie okiennej, która w ciemnościach tunelu zamieniła się naturalną swą skłonnością w lustro, ujrzałem odbicie wnętrza przedziału. Brakowało w tym rozedrganym obrazie jednak wesołego wąsatego konduktora. Nie było babci i nawet mnie nie było, choć głowę w konduktorskiej czapce trzymałem przy samym oknie. Wokół na kanapach siedzieli mężczyźni w podniszczonych, starych drelichach i znużonych twarzach umuranych pyłem. Znikli przy następnym uderzeniu mojego serca, gdy lokomotywa wyrwała się z ciemności i skoczyła na skąpane w słońcu pola, porywając za sobą sznur wagonów.

– Mówiłem, że nic się nie stanie, smyku. – Konduktor klepnął mnie wówczas z nagła w ramię. – Te historie o wypadku w tunelu, to tylko bujdy, żeby przyjezdnych straszyć. Jakby było w tym źdźbło prawdy, toby przecież zaczęli tam kopać i tych biedaków wyciągnęli. A tyś blady, jakbyś ducha zobaczył – zaśmiał się, zadowolony, że mu się udało coś udowodnić.

Oddałem mu czapkę. Nie powiedziałem, że tak, że „oni”, kimkolwiek są, powinni zacząć kopać w tunelu i wyciągnąć tych biedaków. I że chyba naprawdę zobaczyłem ducha, nie jednego, lecz wiele, że kłębią się tam w ciemnościach wokół światła w zamienionej w kapliczkę niszy, nomen omen, ucieczkowej. Krążą jak ćmy wokół lampy – a każdy przejazd lokomotywy ze składem zaburza ten zapętlony ruch niczym podmuch wiatru. Niematerialne oczy duchów, dotąd wpatrzone w jedyny jasny punkt, obracają się do innego światła, ku zalanym słońcem przestrzeniom, od których ich odgrodzono. Chciałem zmówić paciorek za ich smutne, nieszczęśliwe trwanie, żeby odnalazły spokój – lecz z niezwykłą dla dziecka w tym wieku przenikliwością zdałem sobie sprawę, że ten spokój, który im chciałem wymodlić, to powrót do jednostajnego, zamrożonego trwania w ciemnościach pod górą, w stłoczeniu wokół figurki Maryi, wokół światła, które nie dawało ciepła ani ukojenia, do zapadania się w niepamięci.

Myśl ta nie opuszczała mnie długo, towarzyszyła mi także dwadzieścia lat później, gdy świeżo po ukończeniu seminarium zostałem wysłany do parafii Najświętszej Maryi Panny w Andrzejówce – pierwszej wiosce po drugiej stronie tunelu żegiestowskiego. Uderzyło mnie już w pierwszej chwili miejsce mojej przyszłej posługi – jakby Panna Niebieska prowadziła mą rękę, jakby chciała, bym ponownie zawitał w miejsce dawnej katastrofy. By mogła rzec to, czego nie zdołała powiedzieć, gdym jako kilkuletni przestraszony brzdąc przyciskał twarz do szyby, pragnąc jej figurkę zobaczyć w ciemnościach tunelu.

Z bijącym sercem zająłem miejsce w przedziale. Przesuwałem w dłoni paciorki różańca, dopóki nie rozległ się przenikliwy świst konduktorskiego gwizdka i składem nie szarpnęło. Jakaś kobieta zajęła miejsce obok, elegancki starszy mężczyzna na kanapie naprzeciwko mnie, lecz ledwie zwróciłem na to uwagę.

– Na wieki wieków. – Machinalnie odpowiedziałem na tradycyjne pozdrowienie. Spoglądałem w okno, na łąki i pola zalane sierpniowym słońcem – jak wtedy, gdy wracałem z babcią z uzdrowiska. Tylko drzewa za szybą śmigały wyższe niż wtedy, budynki stały gęściej, bo i Żegiestów się rozrósł przez te lata, i na ile byłem władny to ocenić, wypiękniał. Droga jednak, którą niósł mnie pociąg, biegła po stalowych kreskach szyn, określona była torami, w nich zamknięta i niezmienna od lat. Rozwarła się nad pociągiem czarna paszcza tunelu i ogarnęły nas ciemności, nim lampka w przedziale zapaliła się migotliwie. W szybie ujrzałem odbicie wnętrza przedziału. Nie było tam kobiety zatopionej w lekturze czasopisma, ani mężczyzny pod krawatem, ani nawet mnie, rachitycznej i zbyt szczupłej mej sylwetki w czarnej sutannie. Na kanapach jeden przy drugim siedzieli robotnicy w staromodnych drelichach sprzed wieku, twarze mieli znużone, lecz oczy pełne nadziei.

Zerwałem się, pociąg wszedł w pierwszy zakręt tunelu i targnęło mną o ściankę z dykty. Podparły mnie jednak czyjeś silne, szorstkie ręce. Ktoś inny otworzył przede mną przesuwne drzwi. Jeszcze trzy kroki wąskim korytarzykiem i zawisłem całym swym ciężarem na rączce hamulca bezpieczeństwa. Za szybką mignęła mi figura Najświętszej Panienki. Uśmiechała się słodko i współczująco, wiedziała, że mój wybór okupiony będzie bólem.

I ja to wiedziałem, jednak nie ulegało dla mnie wątpliwości, że był to wybór właściwy. Widziałem owych nieszczęśników, duchy ćmowe, oderwane od światła lampki nad figurką maryjną i biegnące za pociągiem. Składem szarpnęło, przeraźliwy pisk hamujących wagonów wypełnił moje uszy, a uwolniony od kierownictwa maszynisty pociąg, szarpnięty setką niematerialnych, lecz nawykłych do znoju ciężkiej pracy rąk wyskoczył z szyn i wciąż w niemałym pędzie uderzył w ścianę tunelu. Potem był krzyk, pisk, wizg i łomot osuwających się kamieni i ziemi i zaległa ciemność.

Gdy się obudziłem, w piersi rozlał mi się ból straszniejszy niż wszystko, czego dotąd doświadczyłem. Z mroku dobiegał mnie jęk i błagalne, histeryczny szlochy, lecz szybko skoncentrowałem się na własnych doznaniach. Coś opierało się na mojej klatce piersiowej, i rozbrzmiewało co jakiś czas dźwiękiem gnącej się stali, z każdym zaś odgłosem coraz mocniej dociskało mi żebra, wypychało coraz więcej powietrza z płuc. Góra, tysiące ton skały klękło na mej piersi i dusiło mnie z wolna przez zgnieciony dach wagonu.

Otworzyłem szeroko oczy i czekałem na koniec, przyjmując go z pokorą. Jęki i szlochy wokół słabły i cichły, aż wreszcie zamarły zupełnie i zostałem w całkowitych ciemnościach. Niebawem przyjadą ratownicy i zaczną kopać. Dotrą tu zbyt późno, by kogokolwiek uratować, lecz przy usuwaniu wraku odkryją osuwisko sprzed wieku, w które wbiła się lokomotywa.

A wtedy ja poprowadzę ich wszystkich, pogrzebanych żywcem robotników i pasażerów pociągu, ku światłu.

ODKRYWCA RZECZYWISTOŚCI INNEGO RZĘDU

O Stefanie Grabińskim w osiemdziesiątą rocznicę jego śmierci

dr Eliza Krzyńska-Nawrocka

Jeśli wierzyć jego współczesnym, to chciał się im ukazać po swojej śmierci – w jakieś formie, możliwe, że mówiąc Kochanowskim – Lubo snem, lubo cieniem, lubo marą nikczemną (Tren X). Czy mu się udało? Brak danych na ten temat, ale nigdy nie wiadomo, czy gdzieś w szarym pokoju, czy w przedziale pociągu nie pojawi się zarys jego twarzy – twarzy Stefana Grabińskiego – polskiego pisarza grozy, który zmarł 12 listopada, osiemdziesiąt lat temu.

Nieprzypadkowo wymienione powyżej przestrzenie, bo będące dosłownym przywołaniem tytułów jego opowieści (dla jasności chodzi o utwory Szary pokój i W przedziale) oraz zarys oblicza, będący z kolei odwołaniem do tekstu Projekcje, to nieliczne obrazy z tej jakże sugestywnej twórczości prozatorskiej. Jej rozległość i złożoność sprawia, że trudno byłoby nawet wymienić wszystkie jej zagadnienia w tak krótkim, z racji formy, artykule.

Niniejszy tekst w swoim zamyśle nie jest także biograficzną notą na temat autora Demona ruchu. Fakt ten wynika z dwóch zasadniczych powodów. Po pierwsze dlatego, że czytelnicy „Histerii” mogli przeczytać o polskim Poe na łamach magazynu w artykule Grabiński i lęk, („Histeria” 2014, nr 5), do którego lektury zachęcam nie ze względu na moje autorstwo, lecz dlatego, że nieznającym omawianego pisarstwa może on przybliżyć zarówno sylwetkę samego pisarza, jak i jego twórczość. Po drugie – powód jest natury konceptualnej – niniejszym tekstem pragnę przypomnieć Grabińskiego przez wybrany rys jego twórczości, charakteryzujący jego widzenie świata, a nie przez prozaiczne, choć niewątpliwie wpływające (i to nieprzesadnie pozytywnie) na jego pisarstwo, fakty z życia.

Ci, którzy czytali kiedykolwiek cokolwiek o nim i jego twórczości, spotkali się zapewne z różnymi określeniami, w które próbowano, mówiąc kolokwialnie, ubrać tego autora i jego dzieła, dość wymienić, że nazywano go „dziwnym pisarzem” (określenie Artura Hutnikiewicza, znawcy Grabińskiego), „utalentowanym czarnoksiężnikiem literackim, odgadywaczem zaświatów” czy „magikiem niesamowitości” (oba określenia wyszły spod pióra Karola Irzykowskiego, znającego osobiście pisarza), dziś chyba najbardziej nośna jest, przywołana już fraza „polski Poe” (choć już mniej popularna jest wiedza, że Grabiński jest autorem naukowego szkicu o twórczości autora Kruka). Mimo tych (mniej lub bardziej udanych) prób przyporządkowania Grabińskiego jakiejś określonej formule pisarskiej, twórczość ta wymyka się sztywnym ramom. Jego najbardziej udanym dziełem okrzyknięty został Demon ruchu (zbiór nowel wydanych po raz pierwszy w 1919) i zwykle widziany jest jako autor tego właśnie tomu, warto pamiętać i innych jego tekstach, zarówno nowelistyce, jako i powieściach (jak na przykład Salamandrze czy Cieniu Bafometa).

Karol Irzykowski, któremu Grabiński zadedykował Demona ruchu, w przywoływanym już tekście napisanym po śmierci pisarza, następująco: Zajmował się sprawami niesamowitymi: duchami, czarownicami, czartami, rozdwojeniami ludzi, dziwadłami wałęsającymi się wśród urządzeń nowoczesnych, podtrzymywał wiarę, że fantastyczność życia mimo zracjonalizowania go nie znikła...[1]

Niesamowitość, o której wspomina autor Lżejszego kalibru w pośmiertnym hołdzie oddawanym Grabińskiemu, stała się znakiem rozpoznawczym tejże literatury, jednocześnie objaśniającym, jak i enigmatycznym. Z jednej strony pojmowana jako wyznacznik literatury (Irzykowski mówił o gatunku niesamowitym w literaturze), z drugiej jako określenie samej tematyki, niesamowitość wiąże się u Grabińskiego z przekonaniem, że oprócz ludzkiego świata jest rzeczywistość innego rzędu, która o swoim istnieniu zaświadcza, wkraczając w terytorium człowieka. Ta dwoistość stanowi nadrzędną cechę świata kreowanego przez autora Cienia Bafometa. W ludzkim wymiarze pojawiają się przejawy niesamowitości, które stanowią świadectwo tego innego świata. Ludzkie pojmowanie i poznanie świata zostaje skonfrontowane z czymś, co wykracza poza nie i można opisać je słowami Grabińskiego z jego Wyznań: „Na początku było zdumienie” – tak zacząłbym pierwszy rozdział swej autobiografii. Cudowność życia i jego przejawów, zagadkowość zdarzeń, owa dziwność, o którą potrącamy niemal na każdym kroku, kazały mi patrzeć na świat w zaraniu dni rozszerzonymi od zdumienia oczyma dziecka, przepoiły uczuciem lęku i podziwu twórczość lat młodzieńczych[2].

To zdumienie i lęk u autora Salamandry stały się źródłem jego pisarstwa, bowiem do tworzenia skłoniła go, paradoksalnie: chęć zorientowania się w cudnym, odurzającym odmęcie, żądza opanowania żywiołu, wprowadzenia ładu i porządku w chaos życiowych fenomenów: moja myśl twórcza i światopogląd twórczy[3]. Co ciekawe, to właśnie lęk, z którym według Irzykowskiego Grabiński żył za pan brat (krytyk niewątpliwie nawiązywał w swej wypowiedzi do gruźlicy – śmiertelnej i straszliwej choroby pisarza), miał być zdaniem badacza czynnikiem nadającym jego pisarstwu autentyczności w wywoływaniu dreszczy[4]. Istotne w tej ocenie jest rozpoznanie autora Na wzgórzu róż jako twórcy potrafiącego wywoływać dreszcze – łącząc wypowiedź obu, można dodać: ten metaforyczny zdumiony i zalękniony wzrok dziecka rzutował na tematykę i sposób nie tylko młodzieńczego, ale całego pisarstwa Grabińskiego, tworząc teksty oddziałujące na czytelników, wzbudzające niepokój.

Bohaterowie jego utworów postawieni zostają wobec nieznanego, wobec innego. Ten odmienny, budzący grozę porządek objawia im się na różne sposoby, przybiera różne formy. Może to być dosyć konwencjonalne kulturowo pojawienie się ducha osoby zmarłej, jak na przykład w noweli Znak. Rozmuski, główny bohater utworu żyjący z odciśniętym piętnem rozpaczy po samobójczej śmierci swojej żony (...) od owej tragicznej nocy chmura bólu nie zeszła z jego czoła. (NO, 88). Po pięciu latach od tego traumatycznego zdarzenia, akurat w nocy poprzedzającej jego ponowny ożenek, przybywa do niego ktoś lub coś nierozpoznawalnego – sługa mówi: To jest ktoś inny. (NO, 89) Rozmuski podąża za ową postacią – efektem tej wędrówki jest spektakularna przemiana: mężczyzna patrzy błyszczącymi obłąkaniem i grozą oczyma..., porusza się drewnianym krokiem (..) złamanym, bezwładnym ruchem, mówi bezdźwięcznym, jakimś obcym głosem (NO, 92). Te wszystkie oznaki fizyczne są uzewnętrznieniem wewnętrznej zmiany, przeżytej podczas wyprawy traumy – Grabiński zdaje się mówić: to, co inne, zmienia człowieka, gdy ten w stronę inności się wychyli lub za nią podąży.

Pisarz bardzo mocno podkreśla przestrzenną relację człowieka i rzeczywistości innego rzędu, która objawia się w ludzkim terytorium za pomocą różnych znaków. Oprócz zjaw czy zostawianych przez zmarłych śladów (jak w Muzeum dusz czyśćcowych), jednym ze sposobów są zapowiedzi – zazwyczaj przybierają one formę ludzkiej postaci lub znaków czy wydarzeń albo ich serii. Takie ujawnienie się innego świata spotykamy w powieści Salamandra – głównemu bohaterowi Jerzemu Drzewieckiemu pojawiają się na moście nieznane osoby, objawiają wizje zdarzeń; zapowiedzi mają miejsce także w noweli Przed drogą daleką, której bohater spostrzega:

Zachodzą mi drogę jacyś ludzie nieznani i przemawiają słowami zagadek... Pojawiają się znaki, skinienia dziwne i odegrawszy przede mną swe role, zapadają gdzieś w dal. Przytrafiają się zdarzenia szczególne, zajścia dwuznaczne i przeminąwszy się przed mym wylękłym okiem rozpływają się w przestrzeni...Coś się wkoło mnie dzieje! Na coś się w pobliżu zanosi... (N, 436)

Zapowiedzi mogą pojawiać się bezpośrednio, jak w przywołanym utworze lub zostać objawione w formie snu, najczęściej powtarzającego się, jak na przykład w tekście Przed drogą daleką, którego główny bohater wyznaje: Od tygodnia mam noc w noc ciągle ten sam szary sen. Uporczywie powtarza się jakiś obraz beznadziejnie suchą monotonią. (N, 437)

Sen jest terytorium innego porządku, czegoś nieznanego, wkraczającego w oswojoną przestrzeń człowieka, zresztą wielokrotnie sen i rzeczywistość nakładają się w przedstawianej twórczości na siebie, można powiedzieć, że granica pomiędzy nimi jest płynna, czy momentami nie istnieje wcale – bohater Czarnej Wólki mówi:

Sen i jawa! Sen i rzeczywistość! Jakże te pojęcia połączą się teraz bezładnie, krzyżując dziko na rozstajach myśli!... Ktoś złośliwy nad ludzką miarę usunął graniczne znaki i zatarł rubieże: zapodziały się gdzieś bez śladu zbawcze drogowskazy i wszechwładnie zapanował omam, oszalały król błędnych ścieżek i gościńców. (NK, 73)

Błędne ścieżki pojawiające się w przywołanej wypowiedzi określają sytuację, w jakiej znajdują się bohaterowie Grabińskiego, symbolizują ich zagubienie. Dodać można, że zbawczych drogowskazów, umożliwiających rozpoznanie rzeczywistości albo nie ma, albo zostają zastąpione enigmatycznymi dla człowieka znakami. Świat, który składa się z elementów znaczących, zarówno ożywionych, jak i nieożywionych, w swej strukturze ulega drobnym lub drastycznym zmianom, poprzez wprowadzenie (nie wiadomo przez kogo lub co – fakt ten potęguje niepokój) pierwiastka nieznanego, odmiennego. Wyraża się on we wspomnianych zjawach, zapowiedziach, ale także zmianie stanu fizycznego przedmiotów (na przykład w utworze Spojrzenie, w którym gąbka przeobraża się).

Znak może być mniej lub bardziej zmaterializowany, oprócz snów, wizji sennych wyłania się z twórczości Grabińskiego jeden obraz, który można uznać za kluczowy dla zrozumienia świata opisanego w jego niesamowitych opowieści. Mowa o cieniu – i to nie tytułowym Cieniu Bafometa – lecz o tym, który pojawia się w noweli pt. Cień. Dostrzeżony z zewnątrz domu cień, widoczny na zasłonie okna, zastanawia – bohater noweli próbuje pojąć, nazwać widziane zjawisko:

Cień! Co za dziwne słowo! Coś zredukowanego do niesłychanie wątłej formy, coś rozrzedzonego niezmiernie aż do przejrzystości na wylot, coś eterycznie cienkiego. Blade, prawie znikome i stąd szczególnie lekkie: przesuwa się niepostrzeżenie, ukradkiem, znika niespodziewanie. Wyraz niesamowity. (TnW, 17)

Jego niesamowitość, jak się okazuje, wzmaga fakt, że nie przedstawia on tego, co aktualnie rozgrywa się wewnątrz domu, lecz jest śladem przeszłych wydarzeń. Jest echem tego, co minęło, ale jednocześnie istnieje jeszcze – istnieje właśnie w tej wątłej formie. Jednocześnie, co niezwykle istotne, nie może ujawnić się bez tego, co realnie znajduje się w pokoju. To układ przedmiotów znajdujących się wewnątrz pomieszczenia wywołuje cień, będący odtworzeniem tego co nierzeczywiste, tego, co było. Wyposażenie pokoju układa się w profil strzelającego człowieka, minione rzeczywiste zdarzenie odgrywane jest ciągle na nowo. Niezależnie od zmiany układu elementów wystroju, cień ukazuje się niezmieniony. I tu pojawia się nieznane, tu pojawia się tajemnica. Tu człowiek obcuje z rzeczywistością innego rzędu. Tak jak mężczyzna oglądający rozgrywającą się scenę, można się zastanawiać, jakie jest źródło cienia, czym on jest (jeśli jest) i w jakim celu krystalizuje to, co już nie istnieje?

Przywołany cień można, jak zostało wspomniane, uznać za kluczowy w rozpoznaniu widzenia świata – Grabiński pokazuje, że rzeczywistość innego rzędu jak cień (będący zresztą jej unaocznieniem) rządzi się swoimi prawami, ukazuje się człowiekowi na własnych prawach, czasem tylko w takiej formie, że jest on w stanie ją zauważyć. Pisarz tropi ślady tej odmiennej rzeczywistości z zaciętym przekonaniem, że człowiek obcuje z nią notoryczne, tylko nie zawsze jest świadomy tego faktu, czy mówiąc inaczej, nie jest na tę odmienność otwarty, nie dostrzega znaków. A znaki są wszędzie. Czasem w ich ukazaniu pomagają osoby, które można nazwać przewodnikami, wskazującymi drogę do poznania tajemnicy (np. w noweli Po stycznej czy Przed drogą daleką), sami stanowiąc niewiadomą. Czasem bohaterowie sami, mniej lub bardziej świadomie, dążą do rozwiązania zagadki (np. w słynnej i fenomenalnej Dziedzinie). Zawsze stykają się z czymś, co wykracza poza ich świat, poza ich rozumienie i próbują to pojąć. Zawieszeni pomiędzy tym, co znane, a tym, co niepoznane czy niepoznawalne, zastanawiają się – jak bohater Czarnej Wólki: Czy istnieje poza tą rzeczywistością jeszcze jakaś inna? Czy można się czasem, wśród jakichś wyjątkowych warunków, zapuścić w tamte strony? (NK, 73)

Autor Namiętności w swoich utworach daje odpowiedź twierdzącą: poza znanym człowiekowi światem jest inna rzeczywistość. Można jej doświadczyć (co wiąże się zawsze z niebezpieczeństwem, nierzadko ze śmiercią), albo wstępując w jej obszar, albo – co jest zdecydowanie częstsze – gdy ona wkracza w ludzką przestrzeń – ujawniając się w różnych znakach. Te właśnie znaki pokazują, że taka rzeczywistość istnieje, w momencie ich ukazania otwiera się ona na człowieka.

Grabiński odkrywa terytoria nieznanego, budując nastrój niepewności, grozy. Prowadzi czytelnika po miejscach z pozoru zwyczajnych, pokazując, że wcale takie nie są. Robi to tak sugestywnie, że mimo iż minęło osiemdziesiąt lat od jego śmierci, to utwory napisane przez niego wprawić mogą w zdumienie i lęk – że w tej z pozoru oswojonej i znanej rzeczywistości czai się coś innego...

Fragmenty przywoływanych w artykule utworów Stefana Grabińskiego opatrzone zostały następującymi skrótami oznaczającymi źródło, z którego pochodzą wraz z numerem strony po przecinku.

N – S. Grabiński, Utwory wybrane. Nowele, wybór, wstęp i komentarz A. Hutnikiewicz, Kraków 1980.

NK – S. Grabiński, Czarna Wólka, [w:] Polska nowela fantastyczna, t. V. Niezwykły kryształ, zebrał S. Otceten, Warszawa 1986.

NO – S. Grabiński, Niesamowite opowieści, posłowiem opatrzył S. Lem, Kraków 1975.

TnW – S. Grabiński, J. Huskowski, Tragedia na wieży. Opowieści nadzwyczajne, oprac. i korekta S. Żuławski, Kraków 2011.

[1] K. Irzykowski, Magik niesamowitości (Po zgonie Stefana Grabińskiego), [w: ] K. Irzykowski, Pisma. Słoń wśród porcelany. Lżejszy kaliber, pod red. A. Lama, Kraków 1976, s. 397.

[2] S. Grabiński, Wyznania, „Polonia” (Katowice) 1926, nr 141.

[3] Tamże.

[4] Por. K. Irzykowski, Magik niesamowitości, dz. cyt., s. 399.

rys. Izabela Wojciechowska

ŚLEPY TOR

Stefan Grabiński

W pociągu osobowym zmierzającym późną jesienną porą do Gronia ścisk był ogromny; przedziały pozapełniane po brzegi, atmosfera parna, gorąca. Z braku miejsca zatarły się różnice klas, siedziano i stano, gdzie się udało, prawem prastarego kaduka. Nad chaosem głów paliły się lampy mdłym, przyćmionym światłem, które spływało z pułapów wagonowych na twarze znużone, profile wymięte. Dym tytoniu unosił się kwaśnym wyziewem, wyciągał pod długi, siwawy sznur w korytarzach, kłębił tumanami w czeluściach okien. Jednostajny łomot kół nastrajał nasennie, przytwierdzał monotonnym stukaniem drzemocie, która rozpanoszyła się po wozach. Tak-tak-tak… Tak-tak-tak…

Tylko jeden z przedziałów klasy III, w piątym wozie od końca, nie poddawał się ogólnemu nastrojowi; zespół gwarny tu był, rześki, ożywiony. Uwagę podróżnych opanował wyłącznie mały, garbaty człowieczek w mundurze kolejarza niższego typu, który opowiadał coś z przejęciem, podkreślając słowa gestykulacją barwną i plastyczną. Skupieni wkoło słuchacze nie spuszczali zeń oczu; niektórzy powstali z miejsc dalszych i zbliżyli się do ławki środkowej, by lepiej słyszeć; paru ciekawych wychyliło głowy przez drzwi od sąsiedniego przedziału.

Kolejarz mówił. W wypłowiałym świetle lampy, drgającej w podrzutach wozu, poruszała się głowa jego duża, niekształtna, w wichurze siwych włosów, taktem dziwacznym. Szeroka twarz załamana nieregularnie na linii nosa to bladła, to nabiegała purpurą w rytm krwi burzliwy: wyłączna, jedyna, zacięta twarz fanatyka. Oczy ślizgające się w roztargnieniu po obecnych gorzały żarem myśli upartej, od lat syconej. A jednak człowiek ten miewał momenty piękne. Chwilami, zdawało się, znikał garb i szpetota rysów, a oczy nabierały szafirowego blasku, pijane natchnieniem, i postać karła tchnęła szlachetnym, porywającym za sobą zapałem. Za chwilę przeobrażenie gasło, rozwadniało się i w gronie słuchaczy siedział tylko zajmujący, lecz potwornie brzydki narrator w kolejowej bluzie.

Profesor Ryszpans, chudy, wysoki pan w jasnopopielatym kostiumie, z monoklem w oku, przechodząc dyskretnie przez zasłuchany przedział, nagle zatrzymał się i spojrzał uważnie na mówiącego. Coś go zastanowiło; jakiś zwrot wyrzucony z ust garbusa przykuł go na miejscu. Oparł się łokciem o żelazną sztabę przegródki, zacisnął monokl i słuchał.

– Tak, moi państwo – mówił kolejarz – w ostatnich czasach istotnie zagęszczają się zagadkowe zdarzenia w życiu kolejowym. Wszystko to zdaje się mieć swój cel, zmierza ku czemuś, oczywiście, z nieubłaganą konsekwencją.

Zamilkł na chwilę, zdmuchnął popiół z fajeczki i zagadnął:

– A o „wagonie śmiechu” nie słyszał nikt z szanownych gości?

– Istotnie – wmieszał się profesor – czytałem przed rokiem coś o tym w gazetach, lecz pobieżnie i nie przypisując rzeczy żadnej uwagi; historia zakrawała na dziennikarską plotkę.

– Gdzie tam, łaskawy panie! – zaprzeczył namiętnie kolejarz, zwracając się w stronę nowego słuchacza. – Ładna mi plotka! Prawda oczywista, fakt stwierdzony zeznaniami naocznych świadków. Rozmawiałem z ludźmi, którzy sami tym wagonem jechali. Odchorowali jazdę po tygodniu każdy.

– Proszę opowiedzieć nam dokładniej – odezwało się parę głosów – ciekawa historia!

– Nie tyle ciekawa, ile wesoła – poprawił karzeł, potrząsając lwią swą czupryną. – Oto krótko i węzłowato wnęcił się rok temu pomiędzy solidnych i poważnych towarzyszy jakiś krotochwilny wagon i grasował przez dwa tygodnie z górą po liniach kolejowych ku uciesze i utrapieniu ludzi. Krotochwilność bowiem była podejrzanej natury i czasami wyglądała na złośliwość. Ktokolwiek wsiadł do wozu, wpadał od razu w nader pogodny nastrój, który niebawem przechodził w wybujałą wesołość. Jakby po zażyciu gazu rozweselającego ludzie wybuchali śmiechem bez żadnego powodu, trzymali się za brzuchy, gięli do ziemi w potokach łez; w końcu śmiech przybierał groźny charakter paroksyzmu: pasażerowie ze łzami demonicznej radości wili się w konwulsjach bez wyjścia, jak opętani rzucali się po ścianach i rechocząc jak stado bydląt, toczyli z ust pianę. Co parę stacji trzeba było wynosić z wozu po kilku tych nieszczęśliwych szczęśliwców, gdyż zachodziła obawa, że w przeciwnym razie po prostu pękną od śmiechu.

– Jakże reagowały na to organa kolejowe? – zapytał, korzystając z przerwy, krępy, o energicznym profilu inżynier Zniesławski.

– Zrazu sądzili ci panowie, że wchodzi w grę jakaś zaraza psychiczna, która z jednego gościa przenosiła się na innych. Lecz gdy podobne wypadki zaczęły się powtarzać codziennie i zawsze w tym samym wozie, wpadł jeden z lekarzy kolejowych na genialny koncept. Przypuszczając, że w wagonie tkwi gdzieś lasecznik śmiechu, który ochrzcił naprędce imieniem bacillus ridiculentus lub też bacillus gelasticus primitivus, poddał zapowietrzony wóz bezzwłocznej dezynfekcji.

– Cha, cha, cha! – huknął nad uchem niezrównanego causeura zawodowo interesowany sąsiad, jakiś lekarz z W. – Ciekaw jestem, jakiego też użył środka odkażającego: lizolu czy karbolu?

– Pomylił się szanowny pan; żadnego z wymienionych. Oblano nieszczęsny wagon od dachu po szyny specjalnym przetworem wynalezionym ad hoc przez wspomnianego doktora; była to tak nazwana przez wynalazcę: lacrima tristis, czyli „łza smutnego”.

– Chi, chi, chi! – krztusiła się w kącie jakaś dama. – Co za złoty z pana człowiek! Chi, chi, chi! Łezka smutnego!

– Tak, łaskawa pani – ciągnął niewzruszony garbus – bo wkrótce po puszczeniu w ponowny obieg uzdrowieńca kilku podróżnych odebrało sobie w nim życie wystrzałem z rewolweru. Takie eksperymenta mszczą się, łaskawa pani – dokończył kiwając smutno głową. – Radykalizm w takich razach niezdrowy.

Na chwilę zapadło milczenie.

– W parę miesięcy potem – podjął gawędę funkcjonariusz – rozeszły się po kraju alarmujące pogłoski o pojawieniu się tzw. „wozu transformacyjnego” – carrus transformans, jak go przezwał jakiś filolog, podobno jedna z ofiar nowej plagi. Pewnego dnia zauważono dziwne zmiany w powierzchowności kilkunastu pasażerów, którzy odbywali podróż w tym samym fatalnym wozie. Oto rodzina i znajomi, oczekujący na dworcu, nie mogli w żaden sposób przyznać się do witających ich serdecznie osobników, którzy wysiedli z pociągu. Pani sędzina K., młoda i powabna brunetka, ze zgrozą odepchnęła od siebie opasłego jegomościa z potężną łysiną, który utrzymywał uparcie, że jest jej mężem. – Panna W., śliczna osiemnastoletnia blondynka, dostała spazmów w objęciach siwiutkiego jak gołąb i podagrycznego staruszka, który zgłosił się do niej z bukietem azalii jako „narzeczony”. Natomiast podeszła już w leciech pani radczyni Z. z miłym zdumieniem znalazła się u boku eleganckiego młodzieńca, odświeżonego cudownie o lat z górą czterdzieści, radcy apelacyjnego i małżonka.

W mieście na wiadomość o tym zrobił się kolosalny huczek; o niczym innym nie mówiono, jak tylko o zagadkowych metamorfozach. Po miesiącu nowa sensacja: zaczarowani panowie i panie powoli odzyskali pierwotny swój wygląd, wracając do uświęconej losem powierzchowności.

– Czy i tym razem odkażano wagon? – zapytała z zajęciem jakaś dama.

– Nie, łaskawa pani – zaniechano tych środków ostrożności. Owszem, dyrekcja otoczyła wóz szczególną pieczołowitością, gdyż okazało się, że kolej będzie mogła ciągnąć zeń kolosalne zyski. Zaczęto bić nawet specjalne bilety wstępu do cudownego wozu, tzw. bilety transformacyjne. Popyt naturalnie był ogromny. W pierwszej linii zgłaszać się zaczęły całe kolumny staruszek, brzydkich wdów i starych panien, domagając się natarczywie karty jazdy. Kandydatki dobrowolnie podbijały cenę, płaciły w trój- i czwórnasób, przekupywały urzędników, konduktorów, nawet tragarzy. We wozie, przed wozem i pod wozem rozgrywały się dramatyczne sceny, przechodzące niekiedy w krwawe bitki. Kilka sędziwych niewiast w jednej z utarczek wyzionęło ducha. Straszny przykład nie ostudził jednak żądzy odmłodzenia; masakra trwała w dalszym ciągu. W końcu całej tej awanturze położył kres sam cudowny wóz; oto po dwutygodniowej transformacyjnej działalności nagle utracił dziwną swą moc. Stacje przybrały wygląd normalny; kadry roznamiętnionych staruszek i starców odpłynęły z powrotem w zacisza domowych ognisk i zapiecków.

Zamilkł i wśród gwaru rozbudzonych głosów, śmiechów i dowcipów na temat poddany przez opowieść wymknął się chyłkiem z coupé.

Ryszpans szedł w ślad za nim jak cień. Zajął go ten kolejarz w pocerowanej na łokciach bluzie, wyrażający się poprawniej niż niejeden przeciętny inteligent; coś go ciągnęło ku niemu, jakiś tajemniczy prąd sympatii pchał w stronę oryginalnego kaleki.

Na korytarzu klasy I położył mu lekko rękę na ramieniu:

– Przepraszam pana. Czy mogę prosić o słów parę rozmowy?

Garbaty uśmiechnął się zadowolony.

– Owszem. Nawet wskażę panu miejsce, gdzie będziemy mogli swobodnie pogadać. Wóz ten znam na wylot.

I pociągnąwszy profesora za sobą, skręcił w lewo, tam gdzie pierzeja przedziałów załamując się przechodziła w korytarzyk wiodący na platformę. Tu wyjątkowo nie było w tej chwili nikogo. Kolejarz wskazał towarzyszowi ścianę zamykającą ostatnie coupé.

– Widzi pan ten mały gzymsik tu w górze? To jest zamaskowany zamek; skrytka dla dostojników kolei w wyjątkowych wypadkach. Zaraz ją oglądniemy dokładniej.

Odsunął gzyms, wydobył z kieszeni konduktorski klucz i założywszy w otwór, przekręcił. Wtedy gładko odwinęła się w górę stalowa stora, odsłaniając malutki, wytwornie urządzony przedział.

– Proszę do środka – zachęcił kolejarz.

Po chwili siedzieli na miękkich, polstrowanych poduszkach, odcięci od gwaru i ścisku zapuszczoną z powrotem storą.

Funkcjonariusz patrzył na profesora z wyrazem oczekiwania na twarzy. Ryszpans nie spieszył z pytaniem. Zmarszczył czoło, zasadził mocniej monokl i pogrążył się w zadumę. Po chwili zaczął, nie patrząc na towarzysza:

– Uderzył mnie kontrast między humorystyką opowiedzianych przez pana zdarzeń a poważnym naświetleniem, które ją poprzedziło. O ile sobie przypominam, powiedział pan, że w ostatnich czasach zdarzają się na kolejach zagadkowe objawy, które zdają się zmierzać ku jakiemuś celowi. Jeśli dobrze zrozumiałem ton słów, mówił pan na serio; miało się wrażenie, że owe ukryte cele uznaje pan za ważkie, może nawet przełomowe…

Twarz garbusa rozjaśnił tajemniczy uśmiech:

– I nie pomylił się pan… Kontrast zniknie, jeżeli owe „wesołe” objawy pojmiemy jako szyderskie wyzwanie – prowokację, jako przygrywkę do innych, głębszych, niby próbę sił wyzwalającej się, nieznanej energii.

– All right! – odchrząknął profesor. – Du sublime au ridicule il n'y a qu'un pas. Domyśliłem się czegoś podobnego. Inaczej nie byłbym wszczynał dyskusji.

– Należy pan do nielicznych wyjątków; w ogóle dotąd znalazłem w pociągu tylko siedm osób, które głębiej pojęły te historie i oświadczyły gotowość zapuszczenia się wraz ze mną w labirynt konsekwencji. Może w panu pozyskam ósmego ochotnika?

– To będzie zależało od stopnia i jakości objaśnień, które mi pan dłużny.

– Oczywiście. Po to tutaj jestem. – Przede wszystkim powinien pan wiedzieć, że tajemnicze wagony wyszły na linię wprost ze ślepego toru.

– Co to ma znaczyć?

– To znaczy, że przed puszczeniem ich w obieg odpoczywały czas dłuższy na ślepym torze i oddychały jego specyficzną atmosferą.

– Nie rozumiem. Przede wszystkim co to jest ślepy tor?

– Uboczna, wzgardzona odrośl szyn, samotne odgałęzienie toru, rozciągnięte na przestrzeni pięćdziesięciu-stu metrów, bez wyjścia, bez wylotu, zamknięte sztucznym wzgórzem i rampą kresową. Niby uschła gałąź zielonego drzewa, niby kikut okaleczałej ręki…

Ze słów kolejarza płynął głęboki, tragiczny liryzm. Profesor patrzył nań zdumiony.

– Wokół zaniedbanie. Zielska przerastają zardzewiałe szyny; bujne, polne trawy, łoboda, rumian dziki i oset. Z boku odpada na poły strupieszała zwrotnica z wybitym szkłem latarni, której nocą nie ma komu zapalić. Bo i po co? Tor to przecież zamknięty; nie ujedziesz nim dalej jak sto m. Opodal na liniach wre ruch parowozów, tętni życie, pulsują kolejowe arterie. Tu wiecznie cicho. Czasem zabłąka się w drodze maszyna przetokowa, czasem wtoczy niechętnie wóz odszybowany; niekiedy wjedzie na dłuższy spoczynek zniszczony jazdą wagon, zatoczy się ciężko, leniwo i stanie niemy na całe miesiące lub lata. W zmurszałym dachu ptaszek uwije gniazdko i wykarmi młode, w rozpadlinie pomostu rzuci się zielsko, wytryśnie gałązka wikliny. Nad rudawą taśmą szyn pochyla zwichnięte ramiona popsuty semafor i błogosławi smętkowi ruiny…

Głos kolejarza załamał się. Profesor odczuł jego wzruszenie; liryzm opisu zdumiał go i przejął zarazem. Lecz skąd ta nuta rzewności?

– Odczułem – podjął po czasie – poezję ślepego toru, lecz nie umiem wytłumaczyć sobie, jak atmosfera jego może wywołać wspomniane objawy.

– Z poezji owej – objaśnił garbaty – wieje głęboki motyw tęsknoty – tęsknoty ku nieskończonym dalom, do których dostęp zamknięty kopcem granicznym, zagwożdżony drewnem rampy. Tuż obok pędzą pociągi, pomykają w szeroki, piękny świat maszyny – tu tępa granica trawiastego wzgórza. Tęsknota upośledzenia. – Czy rozumie pan? – Tęsknota bez nadziei ziszczeń rodzi pogardę i nasyca się sobą, aż przerośnie mocą pragnień szczęśliwą rzeczywistość… przywileju. Rodzą się tu utajone siły, gromadzą od lat nie ziszczone moce. Kto wie, czy nie wybuchną żywiołem? A wtedy prześcigną codzienność i spełnią zadania wyższe, piękniejsze niż rzeczywistość. Sięgną poza nią…

– A czy można wiedzieć, gdzie się znajduje ów tor? Przypuszczam, miał pan na myśli pewien ściśle określony?

– Hm – uśmiechnął się – to zależy. Zapewne jakiś jeden był punktem wyjścia. Lecz ślepych torów pełno jest wszędzie przy każdej stacji. Może być ten, może być ów.

– Tak, tak, ale mnie chodzi o ten, z którego wyjechały na linię owe wagony.

Garbus pokręcił niecierpliwie głową:

– Nie rozumiemy się. Kto wie, może tajemniczy tor da się odkryć wszędzie? Tylko go trzeba umieć odszukać, wytropić – trzeba umieć wpaść nań, zajechać, wdrożyć się w jego koleinę.

– Dotąd udało się to jednemu.

Przerwał, wpatrując się w profesora głębią fiołkowo opalizujących oczu.

– Komu? – zapytał tamten machinalnie.

– Dróżnikowi Wiórowi. Wawrzyniec Wiór, garbaty, upośledzony przez naturę dróżnik, jest dziś królem ślepych torów, ich smutną, tęskniącą do wyzwolin duszą.

– Zrozumiałem – szepnął Ryszpans.

– Dróżnik Wiór – kończył namiętnie kolejarz – niegdyś uczony, myśliciel, filozof – rzucony igraszką losu pomiędzy szyny wzgardzonego toru – dobrowolny strażnik zapomnianych linij – fanatyk wśród ludzi…

Powstali, zmierzając ku wyjściu. Ryszpans podał mu rękę.

– Zgoda – rzekł mocno.

Drzwi odsunęły się i wyszli na kurytarz.

– Do rychłego widzenia – pożegnał garbus – idę na dalszy połów dusz. Pozostały mi jeszcze trzy wozy…

I zniknął w drzwiach platformy przejściowej.

Profesor zbliżył się w zadumie do okna, zaciął cygaro i zapalił.

Zewnątrz panowała ciemność. Tylko światła lamp wyzierające w przestrzeń czworokątami okien przesuwały się szybko po zboczach nasypu w przelotnym wywiadzie: pociąg przebiegał jakieś puste łąki i pastwiska…

Jakiś mężczyzna zbliżył się do profesora, prosząc o „ogień”, Ryszpans zdmuchnął popiół z cygara i grzecznie podał je nieznajomemu.

– Dziękuję. Inżynier Zniesławski – przedstawił się.

Zawiązała się rozmowa.

– Czy nie zauważył pan, jak się nagle wyludniło? – zapytał inżynier, rzucając wkoło okiem.

– Korytarz całkiem wolny. Zaglądałem do dwóch przedziałów, by z przyjemnością stwierdzić, że jest w nich sporo miejsca.

– Ciekaw jestem – podchwycił Ryszpans – jaki też stan rzeczy po innych klasach.

– Możemy oglądnąć!

I przeszli parę wozów ku końcowi pociągu. Jakoż wszędzie zauważyli znaczny ubytek podróżnych.

– To dziwne – rzekł profesor – przed półgodziną jeszcze tłok był okropny, w przeciągu zaś tego krótkiego czasu pociąg zatrzymał się tylko raz.

– Rzeczywiście – potwierdził Zniesławski. – Widocznie wtedy wysiadło tyle osób. Jak na jedną stację, i to drugorzędną, odpływ zagadkowy.

Usiedli na jednej z ławek klasy II. Pod oknem rozmawiało półgłosem dwóch mężczyzn. Pochwycili urywek rozmowy:

– Wie pan – mówił jeden z pasażerów o biurokratycznym wyglądzie – coś mnie kusi do opuszczenia tego pociągu.

– Szczególne! – odpowiedział drugi – mnie również. Głupie uczucie. Powinienem być dzisiaj koniecznie w Zaszumiu i specjalnie jadę w tym kierunku – mimo to wysiądę już na najbliższej stacji i zaczekam na pociąg poranny. Co za mitręga i strata czasu!

– Pójdę za pańskim przykładem, chociaż i mnie to nader nie na rękę. Spóźnię się do biura o parę godzin. Lecz nie mogę inaczej. Ja tym pociągiem dalej nie pojadę.

– Przepraszam – wmieszał się inżynier. – Co właściwie zmusza panów do tak niewygodnego dla nich opuszczenia pociągu?

– Nie wiem – odpowiedział urzędnik. – Jakieś nieokreślone uczucie.

– Niby wewnętrzny nakaz – objaśniał towarzysz.

– A może duszna, niewytłumaczona trwoga? – poddał Ryszpans, przymrużając trochę złośliwie oko.

– Może – odparł spokojnie pasażer – lecz nie wstydzę się tego. Uczucie, którego doznaję w tej chwili, jest tak specjalne, tak sui generis, że nie pokrywa się właściwie z tym, co zwykliśmy nazywać strachem.

Zniesławski spojrzał porozumiewawczo na profesora.

– Może przejdziemy dalej?

Po chwili znaleźli się w przerzedzonym mocno przedziale klasy III. W dymie cygar siedziało tu trzech mężczyzn i dwie kobiety. Jedna z nich, młoda, hoża mieszczanka, mówiła do towarzyszki:

– Dziwna ta pani Zietulska! – Jechała ze mną do Żupnika, a tymczasem wysiadła w połowie drogi, cztery mile przed metą.

– Nie mówiła, dlaczego? – badała druga kobieta.

– Owszem, lecz nie wydaje mi się, by tak było naprawdę. Podobno nagle zasłabła i nie mogła dalej jechać pociągiem. Bóg raczy wiedzieć, co to takiego.

– A tych paru jegomościów, którzy sobie obiecywali tak głośno zabawę w Groniu jutro rano, czy nie wysiadło już w Pytomiu? Już poza Turoniem przycichli jakoś i zaczęli się kręcić niespokojnie po wozie – a potem nagle jakby ich wymiotło z przedziału. Wie pani – i mnie tu jakoś nieswojo…

W sąsiednim wozie wyczuli obaj mężczyźni nastrój zdenerwowania i niepokoju. Ludzie gwałtownie ściągali pakunki z siatek, wyglądali niecierpliwie przez okna, cisnęli się jeden przez drugiego do wyjścia na platformę.

– Co u licha? – mruknął Ryszpans – całkiem wytworne towarzystwo – sami eleganccy panowie i damy. Dlaczego ci ludzie chcą koniecznie wysiąść na najbliższej stacji? O ile sobie przypominam, jest to jakaś zapadła mieścina.

– Istotnie – przyznał inżynier – jest nią Drohiczyn, przystanek śródpolny – świat deskami zabity. Podobno jest tylko stacja, poczta i posterunek żandarmerii. Hm… ciekawe! Co oni tam będą robili po nocy?

Spojrzał na zegarek:

– Dopiero druga nad ranem.

– Hm, hm… – pokręcił głową profesor. – Przypomniały mi się ciekawe wnioski, które wyciągnął pewien psycholog po przestudiowaniu statystyki strat w katastrofach kolejowych.

– Proszę – do jakich też doszedł wyników?

– Stwierdził, że stosunkowo straty są znacznie mniejsze, niż by można przypuszczać. Statystyka wykazuje, że pociągi, które uległy katastrofie, były zawsze słabiej obsadzone niż inne. Widocznie ludzie wysiadali w porę lub też w ogóle rezygnowali z jazdy fatalnym pociągiem; innych zatrzymywała przed samą podróżą jakaś niespodziewana przeszkoda, część uległa nagłej niedyspozycji lub dłuższej chorobie.

– Rozumiem – rzekł Zniesławski – wszystko zależało od nasilenia instynktu samozachowawczego, który stosownie do napięcia przybierał rozmaite odcienie; u jednych silniejsze, u drugich słabiej podkreślone. – Więc pan sądzi, że i to, co się tutaj widzi i słyszy, można tłumaczyć w podobny sposób?

– Nie wiem. Nasunęło mi się tylko takie skojarzenie. Zresztą gdyby nawet, to rad jestem, że nadarzyła się sposobność obserwowania fenomenu. Właściwie powinienem był wysiąść na poprzedniej stacji, która była celem mej podróży. Jak pan widzi, jadę dalej „z własnej pilności”.

– To pięknie z pańskiej strony – podkreślił z uznaniem inżynier – ja też wytrzymam na posterunku. Chociaż przyznam się panu, od pewnego czasu doznaję również szczególniejszego uczucia: jest to niby niepokój, niby napięte oczekiwanie. Czy pan rzeczywiście wolny od tych sensacji?

– No… nie – wycedził powoli profesor. – Ma pan słuszność. Coś jest w powietrzu: nie jesteśmy tutaj całkiem normalni. Lecz u mnie skutek objawia się zainteresowaniem, co będzie dalej, co się z tego wywiąże.

– W takim razie stoimy obaj na jednej platformie. Sądzę nawet, że mamy kilku towarzyszy. Wpływ Wióra, jak widzę, zatoczył pewne kręgi.

Twarz profesora drgnęła:

– Więc i pan zna tego człowieka?

– Naturalnie. Wyczułem w panu jego stronnika. Niech żyje bractwo ślepego toru!

Okrzyk inżyniera przerwał zgrzyt hamowanych kół wozu: pociąg zatrzymał się przed stacją. Przez otwarte drzwi wagonów wysypały się tłumy podróżnych. W bladym świetle lamp stacyjnych widać było twarze urzędnika ruchu i jedynego na cały przystanek zwrotniczego, którzy ze zdumieniem obserwowali niezwykły w Drohiczynie napływ gości.

– Panie naczelniku – pytał pokornie jakiś elegancki pan w cylindrze – będzie tu gdzie przenocować?

– Chyba na bloku na podłodze – proszę wielmożnego pana – wyręczył w odpowiedzi zwrotniczy.

– Będzie trudno z noclegiem, łaskawa pani – tłumaczył jakiejś damie w gronostajach naczelnik. – Do najbliższej wsi dwie godziny drogi.

– Jezus, Maria! Tośmy wpadli! – biadał w tłumie cienki, niewieści głosik.

– Jazda! – rozkazał zniecierpliwiony urzędnik.

– Jazda, jazda! – powtórzyły w ciemności dwa niepewne głosy.

Pociąg ruszył. W chwili, gdy już stacja zasuwała się w mroki nocy, Zniesławski wychylony przez okno wskazał profesorowi grupę ludzi z boku peronu:

– Widzi pan tych na lewo, pod ścianą?

– Oczywiście, to są konduktorzy naszego pociągu.

– Cha, cha, cha!… – zaśmiał się inżynier. – Panie profesorze, periculum in mora! Szczury opuszczają statek. Zły znak!

– Cha, cha, cha! – wtórował profesor. – Pociąg bez konduktorów! Hulaj dusza po wagonach!

– No, no – uspokajał Zniesławski – tak źle nie jest. Zostało dwóch. Patrz pan – tam jeden zamknął w tej chwili przedział – drugiego widziałem w momencie odjazdu, jak wskakiwał na stopień.

– Stronnicy Wióra – objaśnił Ryszpans. – Wartałoby się przekonać, ile też osób pozostało w pociągu.

Przeszli parę wozów. W jednym zastali jakiegoś zakonnika o ascetycznym wyrazie twarzy zatopionego w modlitwie, w innym dwóch mężczyzn starannie ogolonych, wyglądających na aktorów; kilka wagonów świeciło bezwzględną pustką. Na korytarzu biegnącym wzdłuż przedziału klasy II kręciło się parę osób z walizkami w ręku; oczy ich niespokojne, ruchy nerwowe zdradzały podniecenie.

– Zapewne chcieli już wysiąść w Drohiczynie – rzucił przypuszczenie inżynier – lecz w ostatniej chwili rozmyślili się.

– I teraz żałują – dopowiedział Ryszpans.

W tej chwili ukazał się na platformie garbaty budnik. Na twarzy jego grał groźny, demoniczny uśmiech. Za nim wyciągniętym szeregiem postępowało kilku podróżnych. Przechodząc obok profesora i jego towarzysza, Wiór powitał ich jak dobry znajomy:

– Rewia skończona. Proszę panów za mną.

U wylotu korytarza rozległ się krzyk kobiety. Mężczyźni spojrzeli w tę stronę i spostrzegli znikającą w otworze odchylonych drzwi postać jakiegoś pasażera.

– Wypadł czy wyskoczył? – odezwało się parę głosów.

Jakby w odpowiedź zanurzył się w czeluść przestrzeni drugi pasażer, za nim podążył trzeci, za tym rzuciła się w dzikiej ucieczce reszta zdenerwowanej grupy.

– Powariowali?! – zapytał ktoś w głębi. – Wyskakiwać z pociągu w pełnym biegu? No, no…

– Znać spieszno im było na ziemię – szydził inżynier.

I nie przypisując już większej wagi zajściu, wrócili do przedziału, w którym zniknął tymczasem dróżnik. Tu prócz Wióra zastali dziesięć osób, w tym dwóch konduktorów i trzy kobiety. Wszyscy zajmowali miejsca na ławkach, wpatrzeni z uwagą w garbatego budnika, który stanął w pośrodku przedziału.

– Panowie i panie! – zaczął, obejmując obecnych płomiennym spojrzeniem. – Wszystkich nas razem wraz ze mną jest trzynaścioro. Fatalna liczba! Nie… – pomyliłem się, czternaścioro wraz z maszynistą – a to też mój człowiek. Garstka to, garstka, lecz dla mnie wystarczy…

Ostatnie słowa domówił półgłosem jakby do siebie i umilkł na chwilę. Słychać było tylko łoskot szyn i turkot kół wagonowych.

– Panowie i panie! – podjął Wiór. – Nadeszła chwila osobliwa, chwila ziszczenia wieloletnich tęsknot. Pociąg ten już do nas należy – opanowaliśmy go niepodzielnie; żywioły obce, obojętne lub wrogie wydzielone już z jego organizmu. Panuje tu bezwzględnie atmosfera ślepego toru i jego moc. Za chwilę moc ta ma się objawić. Kto nie czuje się dostatecznie przygotowanym, niechaj cofnie się w porę; potem może być za późno. Za całość i bezpieczeństwo ręczę. Przestrzeń wolna i drzwi otwarte. – Więc? – rzucił wkoło badawcze spojrzenie. – Więc nikt się nie cofa?

Odpowiedziało głębokie, tętniące przyspieszonym oddechem dwunastu ludzkich piersi milczenie.

Wiór uśmiechnął się tryumfująco:

– Zatem dobrze. Wszyscy tu pozostają z własnej, dobrej woli, każdy sam odpowiada za swój krok w tej chwili.

Podróżni milczeli. Niespokojne ich, tlejące gorączkowym światłem oczy nie schodziły z twarzy dróżnika. Jedna z kobiet dostała nagle histerycznego śmiechu, który pod spokojnym, zimnym spojrzeniem Wióra nagle ustąpił. Budnik wydobył z zanadrza czworoboczną tekturę z jakimś rysunkiem:

– Oto nasza dotychczasowa droga – wskazał palcem na podwójną linię czerniejącą na papierze. – Tutaj po prawej ten mały punkt – to Drohiczyn, który przed chwilą minęliśmy; ten drugi, większy, w górze – to Groń, końcowa stacja na tej linii. Lecz my do niej już nie dotrzemy – ta meta już nam teraz obojętna.

Przerwał, wpatrując się intensywnie w rysunek. – Dreszcz grozy wstrząsnął słuchaczy. Słowa Wióra padały na dusze ciężko, jak roztopiony ołów.

– A tu, na lewo – objaśniał w dalszym ciągu, przesuwając wskaźnik ręki – wykwita pąsowa linia. Widzicie ją, jak wije się czerwonym szlakiem, oddalając coraz bardziej od toru głównego?… To linia ślepego toru. Na nią mamy wjechać…

Znów zamilkł i studiował krwawą wstęgę.

Zewnątrz przedstawiał się łomot rozpętanych kół; pociąg widocznie podwoił chyżość i pędził z szaloną furią.

Dróżnik mówił:

– Chwila nadeszła. Niechaj każdy przybierze pozycję siedzącą lub niech się położy. Tak… dobrze – kończył, przechodząc uważnym spojrzeniem podróżnych, którzy jak zahipnotyzowani spełnili zlecenie. – Teraz mogę zacząć. Baczność! Za minutę zbaczamy…

Trzymając prawą ręką rysunek na poziomie oczu, wpatrzył się weń raz jeszcze fanatyczną mocą rozszerzonych nagle źrenic… Wtem zesztywniał jak drewno, wypuścił z rąk tekturę i jak zlodowaciały stanął bez ruchu w środku przedziału; oczy podeszły w górę tak silnie, że widać było tylko brzeg białek, twarz przybrała wyraz kamienny. Nagle zaczął iść ku otwartemu oknu krokiem drewnianym jak automat… Oparł się o ramę dolną jak belka, odbił nogami od podłogi i wychylił połową ciała w przestrzeń; postać jego, wyciągnięta sztywnie poza okno jak igła magnesu, zawahała się parę razy na osi ramy i ustawiła pod kątem do ściany wagonu…

Wtem rozległ się piekielny trzask jakby druzgotanych wagonów, wściekły gruchot kruszonego żelaziwa, łomot sztab, zderzaków, kłańcanie rozhukanych kół i łańcuchów. Wśród zgiełku rozszczepionych, zda się na drzazgi, ławek, walących się drzwi, wśród rumoru zapadających się pował, podłóg, ścian, wśród szczęku pękających rur, przewodów, zbiorników zajęczał rozpaczliwy gwizd lokomotywy…

Nagle wszystko zamilkło, wbiło się w ziemię, rozwiało i uszy napełnił wielki, potężny, bezkresny szum…

I owinęło świat cały na długi, długi czas owo szumiące trwanie, i zdawało się, że grają pieśń groźną wszystkie ziemskie wodospady i że szeleszczą bezlikiem liści wszystkie ziemskie drzewa… Potem i to zgłuchło i nad światem rozlała się wielka cisza mroku. W przestworzach martwych i niemych rozpościerały się czyjeś niewidzialne, czyjeś bardzo pieściwe ręce i gładziły kojąco kiry przestrzeni. A pod tą łagodną pieszczotą rozchybotały się jakieś miękkie fale, nadpłynęły cichymi runami i ukołysały na sen… Na słodki, cichy sen…

W jakiejś chwili profesor ocknął się. Spojrzał półprzytomny na otoczenie i zauważył, że jest w pustym przedziale. Ogarnęło go nieokreślone uczucie obcości; wszystko poza nim wydało się jakieś inne, jakieś nowe, czymś, do czego trzeba się było dopiero przyzwyczaić. Lecz przystosowanie szło dziwnie opornie i powoli. Trzeba było po prostu zmienić zupełnie „punkt widzenia i patrzenia” na rzeczy. Ryszpans miał wrażenie człowieka, który wychodzi na światło dnia po długiej wędrówce w milowej długości tunelu. Przecierał oślepłe od ciemności oczy, ścierał mgłę przesłaniającą widok. Zaczął przypominać…

W myśli przesuwały się kolejno wypłowiałe obrazy wspomnień, które poprzedziły… to. Jakiś huk, łomot, jakiś nagły, niwelujący wszystkie wrażenia i świadomość udar…

– Katastrofa! – zamajaczyło niewyraźnie.

Spojrzał uważnie po sobie, powiódł ręką po twarzy, po czole – nic! Ani kropli krwi, żadnego bólu.

– Cogito – ergo sum! – zawyrokował wreszcie.

Przyszła ochota przejścia się po przedziale. Opuścił miejsce, podniósł nogę i… zawisnął parę cali nad podłogą.

– Tam do licha! – mruknął zdumiony. – Straciłem ciężar właściwy czy co? Czuję się lekki jak pióro.

I powędrował w górę aż pod strop wozu.

– Ale co też się stało z tamtymi? – przypomniał sobie, schodząc ku drzwiom do sąsiedniego przedziału.

U wejścia spostrzegł w tej chwili inżyniera, który uniesiony również parę centymetrów nad podłogą, ściskał mu serdecznie rękę.

– Witam kochanego pana! I pan, widzę, niezupełnie w porządku z prawami ciężkości?

– Ha, cóż robić? – westchnął z rezygnacją Ryszpans. – Pan nie raniony?

– Broń Boże! – zapewnił Zniesławski. – Jestem cały i zdrów jak ryba. Przed chwilą dopiero przebudziłem się.

– Szczególne przebudzenie. – Ciekaw też jestem, gdzie się właściwie znajdujemy?

– Ja również. Pędzimy, zdaje się, z zawrotną chyżością.

Wyjrzeli przez okno. – Nic – pustka. Tylko silny chłodny prąd wiejący z zewnątrz nasuwał przypuszczenie, że pociąg leci jak furia.

– To dziwne – zauważył Ryszpans. – Absolutnie nic nie widzę. Pustka w górze, pustka w dole, pustka przede mną.

– A to sensacje! Jest niby dzień, bo jasno, lecz słońca nie widać, a mgły nie ma.

– Płyniemy jakby w przestworzu. Która też może być godzina?

Spojrzeli równocześnie na zegarki. Po chwili inżynier podniósł oczy na towarzysza i spotkał się z jego spojrzeniem mówiącym to samo:

– Nic odczytać nie mogę. Godziny zlały się w czarną falistą linię…

– Po której wskazówki przesuwają się błędnym, nic nie mówiącym ruchem.

– Fale trwania przelewające się jedna w drugą, bez początku i końca…

– Zmierzch czasu…

– Patrz pan! – zawołał nagle Zniesławski, wskazując ręką na przeciwległą ścianę wozu. – Widzę przez tę ścianę jednego z naszych; owego zakonnika-ascetę – pamiętasz?

– Tak. To brat Józef, karmelita. Rozmawiałem z nim. Lecz i on nas już spostrzegł; uśmiecha się i daje nam znaki. Co za paradoksalne objawy! Patrzymy przez tę deskę jak przez szkło!

– Nieprzejrzystość ciał licho wzięło z kretesem – wywnioskował inżynier.

– Zdaje się, że i z nieprzenikliwością nie lepiej – odpowiedział Ryszpans, przesiąkając przez ścianę do drugiego przedziału.

– Rzeczywiście – przyznał Zniesławski, idąc za jego przykładem.

Tak przesiąknęli przez kilka parapetów wagonowych i w trzecim z rzędu wozie powitali brata Józefa.

Karmelita skończył przed chwilą modlitwę „poranną” i pokrzepiony na duchu, cieszył się serdecznie ze spotkania.

– Wielkie sprawy Boże! – mówił, wznosząc w górę głębokie, mgłą zadumy powleczone oczy. – Przeżywamy dziwne chwile. Otośmy wszyscy cudownie przebudzeni. Chwała Przedwiecznemu! Chodźmy połączyć się z resztą braci.

– Jesteśmy przy was – odezwało się zewsząd parę głosów i przez ściany wagonów przesunęło się dziesięć postaci i otoczyło rozmawiających. Byli to ludzie najrozmaitszych stanów i zawodów, w tym maszynista pociągu i trzy kobiety. Wszystkich oczy mimo woli szukały kogoś, wszyscy instynktownie wyczuwali brak jednego towarzysza.

– Jest nas trzynaścioro – przemówił szczupły, o ostrych rysach młodzieniec. – Nie widzę mistrza Wióra.

– Mistrz Wiór nie przyjdzie – rzekł jak przez sen brat Józef. – Dróżnika Wióra tutaj nie szukajcie. Spójrzcie głębiej, bracia moi, zajrzyjcie w dusze wasze. Może go znajdziecie.

Umilkli i zrozumieli. Na twarzach rozlał się wielki spokój i zajaśnieli dziwnym światłem. I czytali sobie w duszach, i przenikali się nawzajem w cudownym jasnowidztwie.

– Bracia! – podjął zakonnik – kształty nasze dane nam są jeszcze tylko na czas krótki, za chwil parę może je przyjdzie porzucić. Wtedy rozstaniemy się. Każdy odejdzie w swoją stronę, gdzie go poniosą jego losy wykute w księdze przeznaczeń od wieków, każdy podąży własnym szlakiem, we własną dziedzinę, którą zgotował sobie po tamtej stronie. Oto oczekują nas z tęsknotą rzesze bratnich dusz. Zanim nadejdzie moment pożegnania, posłuchajcie raz jeszcze głosu z tamtej strony. Słowa, które wam odczytam, spisano dni temu dziesięć, licząc czas ziemskim trybem.

Domawiając tych słów, rozwinął szeleszczące cicho arkusze jakiegoś pisma i zaczął czytać głębokim, przejmującym głosem:

„W * 15 listopada r. 1950.

Tajemnicza katastrofa

Na linii kolejowej Zaleśna-Groń zaszedł wczoraj w nocy z 14/15 listopada br. tajemniczy wypadek, którego dotąd w zupełności nie zdołano wyjaśnić. Chodzi o losy, którym uległ między godz. 2–3 po północy pociąg osobowy nr 20. Właściwą katastrofę poprzedziły dziwne objawy. Oto publiczność, jakby przeczuwając grożące niebezpieczeństwo, wysiadała tłumnie na stacjach i przystankach przed miejscem fatalnego wypadku, choć cel jazdy leżał znacznie dalej; zapytywane przez władze stacyjne osoby o powód przerywania podróży tłumaczyły się niejasno, jakby nie chcąc zdradzić motywów dziwnego postępowania. Charakterystycznym jest fakt, że w Drohiczynie opuściło pociąg nawet kilku pełniących wtedy służbę konduktorów, którzy woleli narazić się na surową karę władz i utratę posady, niż jechać dalej; tylko trzech ludzi z całego personalu pociągowego wytrwało na stanowisku. Z Drohiczyna odjechał pociąg niemal pusty. Kilku niezdecydowanych podróżnych, którzy w ostatniej chwili cofnęli się do wnętrza wagonów, wyskoczyło w kwadrans potem podczas ruchu w czystym polu. Ludzie ci, cudem jakimś wyszedłszy cało z imprezy, wrócili rano koło czwartej piechotą do Drohiczyna. Byli to świadkowie ostatnich chwil fatalnego pociągu tuż przed katastrofą, która musiała zajść w parę minut potem…

Koło piątej nad ranem nadszedł z budki dróżnika Zoły, położonej 5 km za Drohiczynem, pierwszy sygnał alarmowy. – Kierownik stacji wsiadł na drezynę i w pół godziny stanął na miejscu wypadku, gdzie spotkał już komisję śledczą z Rakwy.

Dziwny obraz przedstawił się oczom obecnych. W czystym polu, kilkaset metrów za budką dróżnika stał na szynach rozerwany pociąg: 2 wagony tylne zupełnie nie uszkodzone, potem przerwa, odpowiadająca długości trzech wozów – znów 2 wozy sprzężone łańcuchami, w stanie normalnym – luka jednowagonowa – wreszcie na przodzie jaszczyk; lokomotywy brakło. Na torze, na platformach, na schodkach żadnych śladów krwi, nigdzie rannych ani zabitych. Wnętrza wagonów również puste i głuche; nie znaleziono ani w jednym przedziale zwłok; nie stwierdzono najlżejszego uszkodzenia w pozostałych wagonach…

Szczegóły naocznie spisano i odesłano do dyrekcji. Sprawa przedstawia się tajemniczo i organa kolejowe nie spodziewają się rychłego jej wyświetlenia…”

Karmelita zamilkł na chwilę, odłożył pismo i zaczął z kolei odczytywać drugie:

„W * 25 listopada 1950 r.

Przerażeni nagłym pojawem kolejarze zrazu nie śmieli zbliżyć się do wagonów, uważając je za widma lub twór zwidzenia. W końcu jednak, gdy wozy nie znikały, nabrali odwagi i weszli do wnętrz. Tutaj przedstawił się ich oczom okropny obraz. W jednym z przedziałów zastali zwłoki 13 osób rozciągnięte na ławkach lub w pozycjach siedzących. Rodzaju śmierci dotąd nie ustalono. Ciała nieszczęśliwych nie wykazują żadnych obrażeń zewnętrznych ani wewnętrznych, nie ma też najmniejszej poszlaki uduszenia lub zatrucia. Śmierć ofiar pozostanie prawdopodobnie zagadką nie do rozwiązania.

Spomiędzy 13 osób, które uległy tajemniczemu zgonowi, dotąd zdołano stwierdzić tożsamość sześciu: brata Józefa Zygwulskiego, z zakonu oo. Karmelitów, autora paru głębokich traktatów mistycznych; prof. Ryszpansa, znakomitego psychologa; inżyniera Zniesławskiego, cenionego wynalazcy; maszynisty pociągu, Stwosza, i dwóch konduktorów. Nazwiska reszty osób na razie nie znane…

Wieść o tajemniczym wypadku obleciała lotem błyskawicy cały kraj, wywołując wszędzie wstrząsające wrażenie. Pojawiły się już w prasie liczne, czasem głębokie objaśnienia i komentarze. Odzywają się głosy, piętnujące określanie zdarzenia »katastrofą kolejową« jako fałszywe i naiwne.

Towarzystwo badań psychicznych podobno planuje już szereg odczytów, które w dniach najbliższych wygłosi kilku wybitnych psychologów i psychiatrów.

Zaszedł fakt, który prawdopodobnie zaciąży na długie lata nad nauką, ukazując jej nowe, nie znane horyzonty…”

Brat Józef skończył i gasnącym już głosem zwrócił się do towarzyszy:

– Bracia! Chwila rozstania nadeszła. Oto już rozsnuwają się kształty nasze.

– Przekroczyliśmy rubież życia i śmierci – zabrzmiał jak dalekie echo głos profesora.

– By wstąpić w rzeczywistość wyższego rzędu…

Ściany wagonów, mgliste jak opar, zaczęły rozsuwać się, rozpuszczać, marnieć… Odrywały się wiotkie szale dachów, odchylały bezpowrotnie w przestrzeń eteryczne zwoje pomostów, lotne spirale rur, przewodów, zderzaków…

Postacie podróżnych, wiotkie i przejrzyste na wylot, wątlały, rozpadały się, rwały na strzępy…

– Żegnajcie, bracia, żegnajcie!…

Głosy ich marły, gasły, rozwiewały się… aż zgłuchły gdzieś w zaświatach międzyplanetarnych dali…